Bahagi 3
Akala ko tapos na ang kahihiyan pero sa barangay mismo sumabog ang totoo at doon ko nakita kung gaano kalalim ang pagkakalulong ni Mama sa bingo.

Dinala kami lahat sa barangay hall sa Quezon City. Mainit, maingay yung electric fan, maraming tao na nakikiusyoso. Nakaupo ako sa plastic na upuan, karga si LJ. Si Rodel nasa tabi ko pero hindi makatingin sa akin. Si Aling Nena nasa kabilang upuan, nakayuko, hawak pa rin yung bingo card na parang nahihiya siyang bitawan. Si Aling Nita nasa gitna, hawak yung puting sobre na ₱1,400.

Dumating si Ma’am Liza ng DSWD. 40-anyos, naka-uniform, may dalang folder. Pag-upo niya, nilapag niya yung 4Ps ID ni LJ. Sabi niya, “Alam niyo ba na bawal na bawal ibenta, isangla, o ipasa ang 4Ps cash grant? Educational grant na ₱300, health na ₱750, rice subsidy na ₱600, pinaghirapan ng gobyerno yan para sa bata. Hindi yan pang-bingo.”

Tahimik si Aling Nena. Tapos bigla siyang humagulgol. Sabi niya nalulong na raw talaga siya. Dalawang taon na siyang nagbi-bingo sa court tuwing umaga at hapon. Doon niya nakilala si Aling Nita sa Tong-its. Natalo siya nang natalo. Umabot na sa ₱6,000 utang niya. Hindi niya masabi kay Rodel kasi alam niyang magagalit si Rodel. Kaya nung nakita niya yung sobre sa lamesa, naisip niya na mabilis na paraan yun.

Si Aling Nita naman, medyo nahihiya rin. Sabi niya, “Kap, Ma’am, akala ko tulong lang. Sabi ni Nena, babayaran din daw niya agad pag nanalo siya sa blackout na ₱5,000. Binigay ko yung ₱800 kasi naawa ako. Hindi ko alam na bawal pala.”

Doon ko nakita kung gaano kalalim yung problema. Hindi lang pala yung ₱1,400. Yung buong sistema ng bahay namin nakasandal sa sugal. Si Rodel, tahimik lang, pero nanginginig yung kamay niya. Sabi ni Kapitan, “Nena, ilang beses ka na naming sinabihan. Yung asawa mo dati, ganyan din. Hindi ka natuto.”

Si Ma’am Liza, galit pero mahinahon. Ipinaliwanag niya na kung hindi maibabalik yung buong ₱1,400 kay LJ, pwede silang ma-tag sa DSWD at baka matanggal si LJ sa 4Ps. At yun yung kinatakot ko. Hindi yung pera. Yung kinabukasan ng anak ko. Honor student si LJ, gustong-gusto pumasok. Yung ₱1,400 na yun, pang-bag, pang-notebook, pang-bigas, pang-check up niya.

Ang kasunduan sa barangay, ibabalik ni Aling Nita yung sobre. Pero pagbukas namin, kulang na. ₱200 na lang ang laman kasi nagamit na raw ni Aling Nena yung ₱800 na binayad sa kanya pambili ng bingo cards at pang-Tong-its ulit. At yung ₱800 na galing kay Nita, natalo rin sa bingo na blackout. Wala na talaga.

Sabi ni Aling Nena, “Wala na akong pera.” Umiyak siya nang umiyak. Sabi ni Kapitan, “Nena, wala ka na bang pwedeng ibenta? Yung TV mo na luma? Yung nasa bahay mo?”

Tahimik si Aling Nena. Yung lumang TV niya na 21 inches, yun lang libangan niya pag hindi nagbi-bingo. Pero sabi ni Kapitan, kailangan. Kaya pumayag siya. Binenta ni Kapitan yung TV sa junk shop sa kanto ng ₱3,000. Mura na pero wala nang choice.

Sa ₱3,000 na yun, sabi ni Ma’am Liza, ibabalik yung buong ₱1,400 para kay LJ. Yung buong ₱1,400 na educational, health at rice subsidy, ibibili ulit ng bigas at ilalagay sa bagong sobre para kay LJ. Yung sobra na ₱1,600, ibabayad sa utang ni Aling Nena kay Aling Nita na ₱6,000, kaya may kulang pa rin pero at least nabawasan.

Si Rodel, sa wakas, humarap sa akin. Namumula mata niya. “Sorry, Gina. Hindi kita pinakinggan. Pinaniwalaan ko agad si Mama.”

Tumingin ako sa kanya. Hindi ako sumigaw. Pagod na ako. Sabi ko, “Rodel, sa tingin mo ba talaga magbebenta ako ng ₱1,400 na 4Ps ng anak nating 7-anyos na pang-school at pang-gamot at pang-bigas para sa milk tea na ₱150? Kilala mo ba ako? Ako yung nag-iipon ng barya para sa baon ni LJ na ₱30.”

Si LJ, sumabat. Maliit boses niya pero buo. “Papa, si Mama po, nag-iipon ng 4Ps ko para sa school at gamot at bigas ko. Hindi siya nagbebenta. Si Lola po lagi nasa bingo. Nakikita ko po.”

Doon napaiyak si Aling Nena lalo. Lumapit siya sa akin, gusto akong hawakan sa kamay. Hindi ko agad binigay. Sabi niya, “Gina, patawarin mo ako. Nahihiya ako.”

Pero ako, sa loob-loob ko, may nagbago. Hindi na ako yung Gina na umiiyak lang at niyayakap si LJ. Naging malinaw sa akin na hindi na pwede na nasa lamesa lang yung sobre. Na hindi na pwede na si Aling Nena pa rin ang may hawak sa bahay at sa pera. Kailangan ko nang magdesisyon.

Kaya sa harap ni Kapitan at ni Ma’am Liza, sabi ko, “Simula ngayon, ako na ang hahawak ng lahat ng ID at sobre ng 4Ps ni LJ. Hindi na iiwan sa lamesa. Ilalagay ko sa maliit na vault na may susi. At pag payout, diretso sa tindahan ng bigas at sa school supplies, hindi na cash na nakatambak sa bahay. At maghahanap kami ng malilipatan ni Rodel.”

Maliit na desisyon lang yun pero para sa akin, yun yung unang beses na tumayo ako hindi bilang manugang na laging pinapagalitan, pero bilang nanay na nagpoprotekta. Hindi pa tapos ang lahat, may utang pa, may kahihiyan pa sa barangay, pero at least hawak ko na yung susi.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖