Bahagi 3: Kinaumagahan sinuot niya ang tsinelas kong regalo, pinaburan siya ng asawa kong tatlong taon nang hindi nagluluto, at isinama pa ang fingerprint niya sa pinto ng bahay naming dalawa

Kinaumagahan, alas-sais pa lang.

Nagising ako sa amoy ng sinangag at pritong itlog.

Bihira yun.

Sa tatlong taon naming kasal, dalawang beses lang nagluto si Marco.

Una, noong birthday ko.

Pangalawa, kahapon.

Paglabas ko ng kwarto, nakita ko si Clarisse.

Nakaupo siya sa dining table.

Suot ang tsinelas ko.

Yung puting fluffy slippers na binili ni Marco sa Miniso last week kasi sabi niya lagi akong nilalamig sa paa pag umaga.

Sabi niya, “Love, para hindi ka na maglakad nang nakayapak.”

Ngayon, suot na ni Clarisse.

Sakto pa sa paa niya.

” Ate Andrea, ang sarap sa paa ng tsinelas mo,” sabi niya, nakangiti.

“Gabi kasi hindi ko makita yung bagong tsinelas kaya sinuot ko muna.”

Tiningnan ko ang shoe rack.

May isang pares ng panlalaking tsinelas na bago pa, nakabalot pa.

Yung pambabae, wala na.

“Okay lang, sayo na yan,” sabi ko.

Nagpalit ako ng lumang tsinelas na pudpod na.

Lumabas si Marco galing kusina, may dalang plato.

Nilapag niya sa harap ni Clarisse.

“Mainit pa yan. Kumain ka na.”

Paglingon niya sa akin, ang lamig ng mukha.

“Aga-aga nambabara ka na naman.”

“Hindi ako nambabara. Sabi ko bigay ko na sa kanya.”

“Eh bakit ganyan mukha mo?”

Hindi ko alam kung anong mukha ang gusto niyang isuot ko.

Dapat ba akong pumalakpak at sabihin, “Wow, bagay sayo!”

Tumunog ang doorbell.

Si Kuya Locksmith.

“Mam, Sir, sino po magpapa-register ng fingerprint?”

Tiningnan ko si Marco.

Umiwas siya.

“Si Clarisse kasi minsan umuuwi ng gabi. Mahirap kung lagi siyang maghihintay sa labas.”

“Puwede naman temporary passcode lang.”

“Makakalimutin siya ngayon, hindi niya maalala. Kagagaling lang sa annulment, stress pa.”

Agad na umiling si Clarisse, arte na arte.

“Huwag na, baka magalit si Ate.”

Biglang dumilim mukha ni Marco.

“Bahay ko to. Magpapa-fingerprint lang kailangan pa bang magpaalam?”

Walang nagawa yung locksmith, nahihiya.

Tumabi ako.

“Sige, i-register niyo na.”

Tumunog ang machine.

“Registration successful.”

Nilagay ni Clarisse ang hintuturo niya.

Bumukas ang pinto.

Click.

Mahinang tunog lang.

Pero parang may nag-delete ng pangalan ko sa titulo ng bahay.

Tanghali, dumating si Carlo, best friend ni Marco at ninong namin sa kasal.

May dala siyang papeles para sa business nila.

Pagpasok niya, nakita niya ang anim na kahon sa sala at si Clarisse na nakahiga sa sofa bed namin.

Napatingin siya sa akin.

Nagbago mukha niya.

“Andrea, puwede ba tayong mag-usap sa labas?”

Sa hallway kami nag-usap.

“Alam mo bang kakatawag lang ni Tita Baby sa akin? Nanay ni Marco. Sabi niya si Clarisse daw umiiyak sa kanya, sinabing sinisigawan mo raw?”

Napatawa ako nang mapait.

“Carlo, ako pa ang nanigaw?”

“Andrea, kilala kita. Matalino ka. Pero si Clarisse… may history yan ng anxiety. Nung college pa lang, ganyan na yan. Pag may gusto siya, magpapaka-victim siya. Si Marco kasi, savior complex. Naaawa agad.”

“Alam mo ba,” dagdag ni Carlo, “yung annulment niya, hindi dahil sa asawa niya. Siya ang nakipaghiwalay kasi bumalik siya dito sa Manila. Alam ni Marco na nandito siya ulit.”

Parang sinampal ako.

Kaya pala biglang bumait si Marco nitong nakaraang buwan.

Kaya pala biglang naging busy sa phone.

Lahat pala may dahilan.

Pumasok ako ulit.

Nakita ko si Clarisse na inaayos ang mga libro ko sa dining table.

“Ay Ate, inayos ko na. Medyo magulo kasi.”

Yung project proposal ko na 15 pages, may bahid na ng kape.

Galing sa mug niyang pink.

Yung mug na bigla na lang sumulpot sa lagayan namin kahapon.

Hindi ako sumigaw.

Kinuha ko lang ang laptop ko.

At binuksan ulit ang email.

From: Global Solutions SG – Offer Letter.

Nandoon pa rin.

Isang posisyon bilang Senior Marketing Lead sa Singapore.

Triple ang sweldo ko dito.

May relocation package.

Matagal ko nang tinitingnan.

Pero nagdadalawang-isip ako kasi sabi ni Marco, “Layo naman. Dito na lang tayo bumuo ng pamilya.”

Ngayon, habang tinititigan ko yung bakanteng pader kung saan dapat nakasabit ang wedding picture namin, at yung pinto kung saan naka-register na ang fingerprint ng ibang babae, biglang luminaw ang lahat.

Hindi pala ako nagdadalawang-isip dahil sa kanya.

Nagdadalawang-isip ako kasi natatakot akong lumipat ulit.

Pero ngayon, wala na akong dapat katakutan.

Kasi wala na palang bahay na dapat iwanan.

Pinindot ko ang Reply.

“Dear Ms. Tan, Thank you for your patience. I accept the offer. I can start next month.”

Pagka-send ko, biglang lumakas ang boses ni Marco sa sala.

” Ate, yung resibo ng sofa, nasan? Kailangan daw para sa return.”

Lumabas ako, dala ang resibo na nasa drawer.

Inabot ko.

Sabi ng staff sa phone, may 15% restocking fee.

Pumayag ako.

Ako pa ang nagbayad ng fee galing sa sarili kong ipon.

Kasi ayokong may utang pa ako sa bahay na to.

Kinagabihan, habang nag-iimpake ako ng dahan-dahan para hindi mahalata, narinig ko silang naguusap sa guest room.

Tawa nang tawa.

“Naalala mo yung dati sa La Union? Yung nalasing ka tapos…”

“Shhh, baka marinig ni Ate Andrea mo.”

“Ano ka ba, tulog na yun.”

Hindi ako tulog.

Gising na gising ako.

At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako umiiyak dahil pinalayas ako.

Umiiyak ako kasi sa wakas, ako na mismo ang aalis.

Bahagi 4: Umalis ako nang walang iskandalo, dinala ang isang maleta lang tulad noong labing-apat ako, at pagbalik ko makalipas ang isang taon, ako na ang may hawak ng susi sa sarili kong buhay at sa hustisyang matagal ko nang hinihintay

Hindi ako umalis kinabukasan.

Nagkunwari akong normal pa rin ng isang linggo.

Pumasok sa trabaho, nag-resign nang maayos, inasikaso ang visa.

Si Marco, kampante.

Akala niya nagtatampo lang ako.

Isang gabi, habang kumakain kami, sinabi ni Clarisse,

” Ate, thank you ha. Ang bait mo talaga. Si Marco nga nagsabi, ang swerte niya sayo, kasi hindi ka daw pala-away.”

Ngumiti ako.

“Walang anuman.”

At sa loob-loob ko, sabi ko, “Sige, tikman mo yung swerteng yan.”

Dumating ang araw ng flight ko.

Alas-singko ng umaga.

Tahimik ang bahay.

Kinuha ko ang maleta ko.

Iisang maleta lang, tulad noong 14 anyos ako.

Walang mabigat na muebles.

Walang sofa.

Pero ngayon, hindi na dahil sa takot.

Dahil pinili ko.

Nag-iwan ako ng dalawang sobre sa dining table.

Isang sobre para kay Marco.

Nasa loob ang kopya ng annulment papers na nakuha ko sa tulong ni Carlo.

Hindi pala totoo na biktima si Clarisse.

Siya ang nang-iwan.

At may utang siyang 800,000 pesos sa lending company sa Cebu dahil sa sugal ng ex-husband niya na siya ang co-maker.

Kaya pala kailangan niya ng matitirhan na libre.

Kaya pala kailangan niya ng lalaking may bahay at may stable na trabaho.

Pangalawang sobre, para sa bangko.

Matagal ko nang binabayaran ang kalahati ng monthly amortization ng condo kahit nakapangalan lang ito kay Marco dahil siya ang nag-down.

Pero may mga resibo ako.

At may pinirmahan siyang acknowledgment letter noong isang taon nang humiram siya sa akin ng 200k para sa business nila ni Carlo.

Nakasulat doon na kinikilala niya ang contribution ko sa bahay.

Pinasa ko sa abogado.

Isang linggo matapos akong lumapag sa Changi Airport, nakatanggap si Marco ng tawag mula sa bangko at mula sa abogado ko.

Hindi ko siya binlock.

Gusto kong marinig mismo kung paano siya magpa-panic.

“Andrea, anong ibig sabihin nito? Aalis ka talaga?”

“Oo, Marco. Sabi mo diba bahay mo ito at may karapatan kang magdesisyon? Ngayon, nagdesisyon na rin ako. Hindi na ako titira sa bahay na hindi ako welcome.”

“Pero yung pera… yung sa bangko…”

“Yung pera na binayad ko ng tatlong taon? Kukunin ko lang kung ano ang akin. Hindi mo na kailangang mag-alala, hindi ko kukunin ang buong bahay. Gusto ko lang ng patas. I-benta natin, hati tayo sa equity. O bayaran mo ako.”

Tahimik siya.

“At si Clarisse?”

“Si Clarisse? Marco, alam mo bang may collector na pupunta dyan sa condo bukas? Yung inutangan niya sa Cebu. Ginamit niya address natin, este address mo, bilang reference. Nalaman ng collector na dun siya nakatira.”

“Anong sabi mo?!”

“Wala. Sinabi ko lang sa collector na dun siya nakatira. Kasi totoo naman diba? Naka-register pa fingerprint niya.”

Binaba ko ang tawag.

Sa Singapore, maliit lang ang studio unit na nakuha ko sa Tiong Bahru.

Pero sa unang gabi ko doon, bumili ako ng isang bagay.

Isang maliit na sofa. Kulay cream-white pa rin. Bouclé pa rin.

Pero mas maliit, sakto lang sa akin.

Umupo ako doon, mag-isa, umiinom ng tsaa.

Walang takot na baka may kumuha.

Walang kailangang magpaalam.

Lumipas ang anim na buwan.

Nabalitaan ko kay Carlo na umalis na si Clarisse sa condo.

Hindi kinaya ang mga naniningil.

At si Marco, nalubog sa utang dahil kinailangan niyang bayaran ang parte ko para hindi mabenta ang condo.

Kailangan niyang mag-double job.

Yung dating lalaking ayaw maghugas ng pinggan, ngayon nagde-deliver ng food sa gabi pagkatapos ng office.

Isang taon matapos akong umalis, bumalik ako sa Pilipinas para ayusin ang huling papeles.

Nagkita kami ni Marco sa isang coffee shop sa BGC, malapit sa dati naming condo.

Payat na siya. Pagod ang mata.

“Andrea, I’m sorry.”

Tumingin ako sa kanya. Wala na akong galit.

Wala na ring pagmamahal na katulad ng dati.

“Marco, alam mo, nung bata ako, akala ko ang tahanan ay lugar. Kailangan mong makisiksik, makisama, para may matulugan. Kaya kahit anong sama ng trato sa akin ni Mama at ni Tito Boy, tiniis ko.”

“Pero mali pala ako. Ang tahanan, hindi lugar na ibinibigay sayo. Ito ay desisyon na ginagawa mo para sa sarili mo.”

“Yung sofa na yun? Hindi ko na kailangan ng malaking sofa na kasya tayong dalawa pag tanda. Kailangan ko ng upuan na akin lang, na walang makakakuha.”

Inabot ko sa kanya ang huling dokumento.

Nabenta na ang condo. Nakuha ko na ang share ko.

Sapat na para makapag-down ako ng sarili kong maliit na unit sa Quezon City.

Hindi kasing laki ng dati. Pero nakapangalan sa akin lang.

Solo.

Pag-uwi ko ng gabing yun sa bago kong bahay, wala pang masyadong gamit.

Pero may isang cream-white na sofa sa gitna.

At sa pader, walang wedding picture.

Ang nakasabit, isang maliit na frame na may sulat-kamay ko:

“Welcome home, Andrea. Ikaw ang nagmamay-ari ng susi.”

Sa wakas, hindi na ako bisita.

Sa wakas, nakauwi na ako.

At sa unang pagkakataon, hindi na ako natatakot matulog, kasi alam kong bukas, paggising ko, nandito pa rin ang bahay ko.

Hindi na ako kailangang mag-empake ng isang maleta at maghintay na palayasin.

Ako na ang nagpasya kung sino ang puwedeng pumasok, at kung sino ang dapat nang umalis.