Bahagi 3
Akala nila papayag ako, pero nang dalhin ko ang titulo ng lupa sa barangay, doon ko nalaman kung gaano kalalim ang plano nilang angkinin ang condo ko

Pagkababa ko sa lobby, hindi agad ako umalis. Umupo lang ako doon ng halos sampung minuto. Hawak ko yung maleta, hawak ko yung titulo, pinapanood yung mga taong dumadaan. Yung guard ng condo, nakatingin sa akin. Parang alam niya na may gulo sa taas.

Tinawagan ko ang tatay ko. “Tay, pwede ba akong dumaan diyan ngayong gabi?” Sabi ni Tatay, “Anak, anong nangyari? Kanina pa kita tinatawagan.” Nung narinig ko boses ni Tatay, doon lang ako naiyak. Tahimik lang, walang hagulgol. Sabi ko, “Tay, pinalitan nila lock ng condo ko.” Sabi ni Tatay, “Umuwi ka muna dito.”

Sumakay ako ng taxi papuntang bahay ni Tatay sa Project 8. Maliit lang bahay ni Tatay pero malinis. Pagdating ko, nandoon siya sa may pinto, naghihintay. Kinuha niya maleta ko. “Pasok ka, anak.” Walang maraming tanong.

Sa kwarto ko dati, inilapag ko yung titulo sa ibabaw ng mesa. Tinitigan ko yung pangalan ko. Liza Santos. Malinaw. Ako lang.

Kinabukasan, maaga akong gumising. Unang pinuntahan ko, admin office ng condo. Dala ko titulo, ID, at printed na contract. Hinarap ko yung manager.

“Sir, ako po may-ari ng 1201. Gusto ko lang linawin, sino nag-authorize na palitan ang lock ng unit ko?”

Kinabahan si manager. Binuksan niya logbook. “Ma’am, pasensya na po. Dumating po yung mother-in-law niyo, sabi nawala raw susi. May dala siyang senior ID at picture ng marriage certificate ng anak niya. Sabi niya anak niya daw bumili. Hindi na po kami nag-double check ng deed of sale.”

“So hindi niyo chineck kung sino nasa titulo?” tanong ko.

“Pasensya na po talaga, Ma’am. Nagkamali kami.”

Humingi ako ng kopya ng incident report at nung authorization form na pinirmahan ng biyenan ko. Nandoon ang pirma niya. Malinaw na sinabi niya na owner daw ang anak niyang lalaki.

Pangalawang pinuntahan ko, barangay hall. Nagpa-blotter ako. Dala ko titulo, ID, at authorization form. Mabait si Kagawad. Sabi niya, “Ma’am, malinaw na trespassing ito. Pre-marital property mo, sayo lang. Hindi pwedeng basta-basta palitan lock. Gusto mo ba ipatawag natin sila?”

Sabi ko, “Opo, gusto ko pong magkaharap kami. Gusto ko lang mabawi yung bahay ko nang maayos.”

Habang nasa barangay, sunod-sunod ang tawag ni Carlo. Hindi ko sinagot. Nag-message siya: “Liza, bakit ka nagpabarangay? Palalakihin mo pa? Pamilya lang to, pag-usapan natin.” Tapos, “Umuwi ka na sa condo, andun pa gamit mo.”

Si Bea naman, biglang nag-message sa akin sa Messenger. Matagal na kaming hindi nag-uusap pero ngayon biglang nag-PM.

“Ate Liza, sorry kung nagulat ka. Hindi ko alam na hindi ka pumayag. Si Mama kasi sabi niya pumayag ka na. Sabi niya ikaw pa nga nagsabi na pahiram muna.”

Nung nabasa ko yun, mas lalo akong kinabahan. So pati kay Bea, nagsinungaling si Mama. Sinabi niyang pumayag ako.

Pumunta ako kay Atty. Josh sa opisina niya sa Makati. Pinakita ko lahat ng papeles. Tinitigan niya yung titulo.

“Liza, solid ka dito. Ikaw lang owner. Walang karapatan kahit asawa mo na ipahiram nang walang consent mo. Yung ginawa ng biyenan mo, pwede nating i-file na grave coercion at trespassing. Pero pinaka-mabilis, barangay muna tapos police assistance para makapasok ka ulit.”

“Josh, ayoko na sana ng gulo. Gusto ko lang bumalik sa bahay ko.”

“Alam ko. Kaya dapat dumaan tayo sa tamang proseso. Para hindi nila baliktarin.”

Umuwi ako sa bahay ni Tatay. Nandoon si Carlo, naghihintay sa labas. Pagod ang mukha niya.

“Liza, mag-usap tayo,” sabi niya.

“Pumasok ka,” sabi ni Tatay, pero halatang hindi siya natutuwa.

Sa sala, umupo kami. Si Carlo, hawak ang ulo.

“Liza, hindi ko alam na papalitan ni Mama ang lock. Sabi niya kakausapin ka daw niya. Hindi ko alam na ginawa na pala niya nung nasa Cebu ka pa.”

“Kailan mo nalaman na pinalitan na?” tanong ko.

Tahimik siya. “Nung isang araw. Tumawag si Mama, sabi niya nagawa na.”

“At hindi mo man lang ako tinawagan? Hinayaan mong pag-uwi ko, sa labas ako matutulog?”

“Wala akong lakas ng loob, Liza. Alam kong magagalit ka. Sabi ni Mama, konting panahon lang naman. Sabi niya tutulungan ka daw niya magbayad ng amortization pag nandun si Bea.”

Doon ako natawa nang mapait. “Tutulungan? Carlo, tatlong taon akong nagbayad ng ₱35,000 buwan-buwan mag-isa. Nung kinasal tayo, ni piso wala kayong naitulong. Tapos ngayon papalabasin niyong tutulungan niyo ako?”

Yumuko si Carlo. “Alam kong mali.”

“Alam mong mali pero hinayaan mo pa rin. Pinabayaan mong ilabas nila gamit ko. Pinabayaan mong sukatin ni Bea kwarto natin na parang kanya na.”

Hindi siya nakasagot.

Kinagabihan, tumawag ang biyenan ko. Sinagot ni Tatay sa speaker.

“Liza! Anong kalokohan tong pa-barangay barangay mo? Pamilya tayo! Gusto mo bang mapahiya tayong lahat sa buong building?”

Sumagot ako, mahinahon pero buo ang boses. “Ma, kayo po ang nagpahiya sa akin. Pinalitan niyo lock ng bahay na hindi sa inyo. Hindi niyo man lang ako tinanong.”

“Aba! Manugang kita! May karapatan ako! Bahay ng anak ko yan!”

“Ma, nasa titulo po pangalan ko lang. Bago pa kami ikasal ni Carlo, akin na to. May kopya po ang admin at barangay ng titulo.”

“Kapal ng mukha mo! Simula nung dumating ka sa pamilya namin, puro ka na lang akin, akin! Hindi ka marunong makisama!”

Doon ko naramdaman yung sakit na matagal ko nang tinitiis. Simula nung kinasal kami, ako ang nag-aadjust. Ako ang nagbabayad ng bills. Ako ang umintindi nung sinabi nilang wala silang pera pang-kasal. Ako ang nagluto tuwing pupunta sila sa condo. Pero ngayon na bahay ko na ang pinag-uusapan, ako pa ang masama.

“Ma, hindi po ako madamot. Kung nanghiram kayo nang maayos, pag-iisipan ko. Pero yung palitan niyo lock habang wala ako, iba po yun.”

Pinatay niya ang tawag.

Naiwan kami ni Tatay. Sabi ni Tatay, “Anak, tama yung ginagawa mo. Hindi ka masama dahil pinoprotektahan mo pinaghirapan mo.”

Doon ko naintindihan, hindi pala pagiging madamot yung pagtanggi. Paggalang yun sa sarili ko.

Kinabukasan, may patawag ang barangay. Pinapunta silang lahat: ako, Carlo, biyenan ko, at si Bea.

Sa barangay hall, mainit ang ulo ng biyenan ko pagdating. Si Bea, nakayuko, halatang nahihiya. Si Carlo, nasa gitna, hindi alam saan lulugar.

Si Kagawad ang nagsalita. “Ma’am, base sa titulo at sa report ng admin, malinaw na kay Ma’am Liza lang ang unit 1201. Pre-marital property. Walang consent na pahiramin. Yung pagpapalit ng lock nang walang pahintulot ng owner, bawal po yun.”

Sumagot ang biyenan ko, malakas ang boses. “Eh pamilya kami! Hindi naman namin aangkinin! Pahiram lang! Bakit ba ang damot ng manugang ko? Anak ko nagtatrabaho din para sa bahay na yan!”

Doon ako nagsalita. Dala ko yung bank statements ko, tatlong taon. “Ma, eto po resibo ng amortization. Lahat galing sa bank account ko. Eto po downpayment receipt, pangalan ko lang. Si Carlo po, ni minsan hindi nag-ambag sa bahay. Hindi po ito bahay ng anak niyo. Bahay ko po ito.”

Tahimik ang buong hall. Tinitigan ni Kagawad yung papeles.

Si Bea, biglang nagsalita, mahina. “Ma, totoo ba? Sabi mo kasi hati kayo ni Kuya sa bahay.”

Natigilan ang biyenan ko. Doon lumabas ang totoo. Sinabi niya kay Bea na conjugal property daw yung condo at pumayag daw ako na ibigay sa kanila bilang regalo sa kasal.

“Ma, bakit mo sinabi yun?” halos maiyak na si Bea. “Pinost ko pa sa Facebook na regalo mo yung bahay. Nakakahiya!”

Doon na nagkagulo. Si Carlo, tinignan ang nanay niya. “Ma, sinabi mo kay Bea na pumayag si Liza?”

Hindi nakasagot ang biyenan ko. Doon ko nakita, hindi lang pala ako ang niloko niya, pati anak niyang babae.

Pagkatapos ng hearing, sabi ni Kagawad, “Kailangan niyong umalis sa unit within 48 hours. At ibabalik ang original lock o magpapagawa ng bagong susi para kay Ma’am Liza. Kung hindi, pwede na tayong humingi ng police assistance.”

Paglabas namin, hinawakan ni Bea kamay ko. “Ate, sorry talaga. Hindi ko alam. Akala ko talaga bigay ni Mama. Hindi ko na alam saan kami titira ng boyfriend ko pero hindi ko kukunin bahay mo.”

Tumingin ako kay Bea. Bata pa siya, 27, pero parang sanay na sanay na diktahan ng nanay niya.

Sabi ko, “Bea, hindi ako galit sayo. Pero sana maintindihan mo, hindi biro yung pinaghirapan ko para sa bahay na yun.”

Umuwi kami ni Carlo nang hindi nag-uusap. Sa bahay ni Tatay, sabi ko sa kanya, “Carlo, pagod na ako.”

At doon ako gumawa ng isang maliit pero mahalagang desisyon. Hindi ko isasara ang pinto nang tuluyan, pero hindi ko na rin hahayaang buksan nila nang walang katok. Kinuha ko ang cellphone ko at nag-message kay Atty. Josh: “Josh, tuloy natin yung pagpapalit ng lock bukas na may barangay at police. Gusto ko nang umuwi sa sarili kong bahay.”

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖