Bahagi 4

Hindi ako bumalik para magpatawad agad, bumalik ako para singilin ang respeto na matagal na nilang kinalimutan, at sa wakas natuto silang lumuhod

Isang linggo akong hindi umuwi.

Isang linggo na walang 8,000. Isang linggo na walang pang-ayuda sa bahay.

Sa loob ng isang linggong yun, gumuho ang mundo nila.

Unang araw pa lang, putol na ang WiFi. Kasi ako ang nagbabayad ng 1,699 sa Converge. Hindi nila alam ang password ng account para magbayad, kasi ako lang ang may email. Nag-data na lang si Junjun, pero ubos agad.

Pangalawang araw, dumating ang maniningil ng kuryente. 3,800 pesos ang bill. Dati, auto-debit sa BDO account na hawak ni Mama. Ngayon, insufficient funds. Si Papa, nagalit kay Junjun.

“Ikaw na haligi! Magbayad ka!”

Si Junjun, sahod niya sa warehouse ay 12,000 lang isang buwan, at kalahati dun napupunta sa alak at ML. Wala siyang maibigay.

Pangatlong araw, si Liza na mismo ang nag-message sa akin ulit, pero iba na ang tono. Hindi na awa, kundi pag-amin.

“Ate, dati naiinggit ako sa’yo kasi akala ko malakas ka, hindi ka nasasaktan. Ngayon ko lang narealize na kaya ka tahimik kasi nasanay ka nang hindi pinapakinggan. Ate, si Junjun kahit anong gawin ko, hindi nagbabago. Ate, pwede ka ba naming makausap? Hindi pera ang hihingin namin. Gusto lang naming humingi ng tawad.”

Hindi ako sumagot agad. Pinag-isipan ko.

Pang-apat na araw, si Papa mismo ang nagpunta sa Ortigas. Hindi sa office, sa may simbahan ng San Miguel malapit sa office. Alam niya dun ako dumadaan pag lunch.

Nakita ko siya. Payat. Hindi na nakapolo, naka-t-shirt lang na kupas. Yung dating boses na malakas, mahina na.

“Mara.”

Tumigil ako.

“Anak, patawarin mo ako.”

Yan lang. Walang drama. Walang palusot.

“Alam mo, nung bata ako, ganyan din tatay ko sa akin. Akala ko pag ginawa kitang matigas, magiging matatag ka. Hindi ko alam na sinasaktan na pala kita. Si Junjun kasi… mahina. Akala ko pag pinuri ko siya, sisipag siya. Mali ako. Ikaw pala ang tunay na haligi, pero hindi kita nakita kasi akala ko babae ka lang, aalis ka rin.”

Umiyak siya. First time kong nakitang umiyak si Papa simula nung namatay ang lola ko nung 2010.

Sabi ko, “Pa, hindi ko kailangan ng sorry na isang beses. Kailangan ko ng pagbabago.”

Tumango siya.

Panglimang araw, bumalik ako sa bahay. Pero hindi para tumira.

Bitbit ko yung maleta ko ulit, pero ngayon may dala akong folder.

Nakaupo silang lahat sa sala. Walang TV. Walang aircon. Mainit.

Si Mama, namamaga ang mata. Si Junjun, nakayuko. Si Liza, karga yung bunso.

Nilapag ko yung folder sa lamesa.

“Lahat ng binigay ko sa loob ng limang taon, nandito. Total 684,000 pesos. Hindi ko yan sinisingil. Bigay ko yun dahil mahal ko kayo. Pero simula ngayon, may rules na.”

Tahimik silang lahat.

“Una, hindi na ako magpapadala ng 8,000 buwan-buwan sa account ni Mama. Magbubukas ako ng bagong account para sa mga bata lang, pang-tuition at pang-gatas, diretso kay Liza. 3,000 buwan-buwan, at hihingian ko ng resibo ng school.”

Tumingin si Liza at tumango, umiiyak.

“Pangalawa, si Junjun, maghahanap ka ng extra na trabaho. Hindi pwedeng 12k lang. May dalawa ka nang anak. Kung gusto mong matawag na haligi, magpakita ka.”

Napayuko lalo si Junjun pero tumango. “Oo Ate. Nag-apply na ako ng Grab food delivery pag-gabi.”

“Pangatlo, Pa, Ma, kung gusto niyong pumunta ako tuwing Linggo, imbitahin niyo ako. Hindi yung pupunta ako at parang multo. Gusto kong tinatanong kung kumusta ako. Hindi kung magkano ang dala ko.”

Si Mama, biglang tumayo at niyakap ako nang mahigpit. Amoy pawis at bawang, amoy nanay.

“Anak, patawarin mo kami. Ang yabang namin. Akala namin habang buhay kang nandyan.”

Si Papa, lumapit at hinawakan ang kamay ko. “Anak, yung kwarto mo, papalitan namin ng aircon. At yung susi, may bago na. Ikaw lang ang may duplicate.”

Ngumiti ako. Sa wakas.

Pero hindi pa tapos.

Kinuha ko yung 186,400 pesos ko at nag-down ako ng maliit na studio unit sa Mandaluyong, malapit sa office. 15 minutes na lang ang biyahe ko. Hindi na ako makikitira sa bahay na yun. Pero may sarili na akong bahay.

Tuwing Linggo, umuuwi pa rin ako. Pero ngayon, iba na.

Pagdating ko, si Papa na ang naghahanda ng upuan para sa akin. “Mara, dito ka anak, malapit sa electric fan.”

Si Mama, nagluluto ng paborito kong sinigang na hipon, hindi na lapu-lapu para kay Junjun lang.

Si Junjun, siya na ngayon ang naghuhugas ng pinggan. At nung isang Linggo, siya pa ang nag-abot sa akin ng 1,000 pesos. “Ate, pangdagdag sa kuryente ng studio mo. Maliit lang, pero galing sa extra ko sa Grab.”

Tinanggap ko. Hindi dahil sa pera. Dahil sa respeto.

Yung BDO account ni Mama na may 3.12? Hindi ko na binalikan. Hinayaan kong sila ang maghulog doon. At alam niyo ba? Sa loob ng dalawang buwan, nakaipon sila ng 7,000 pesos dun. Galing sa pagtitinda ni Mama ng kakanin sa kanto at sa extra ni Junjun.

Minsan, kailangan mo talagang iwan ang mesa para malaman nila kung sino ang naghahain ng pagkain.

At ako, si Mara Dela Cruz, 28 years old, dating pabigat, ngayon may sariling susi, sariling bahay, at sa wakas, sariling boses sa hapagkainan.

Dati, 3 piso at 12 sentimo lang ang tingin nila sa akin.

Ngayon, alam na nila, ako pala ang buong bangko.