BAHAGI 3 — NANG MAGSIMULANG MAGSALITA ANG MGA TAHIMIK NA GURO, NABUNYAG ANG NEGOSYONG ITINAGO SA LIKOD NG MGA NGITI AT PANGAKO

Kinabukasan, alas sais pa lamang ng umaga ay gising na ako.

Hindi dahil sa galit.

Kundi dahil sa isang tanong na hindi mawala sa isip ko.

Paano kung tama ang hinala namin?

Paano kung ang isang programang ginawa para bigyan ng pagkain, sapatos, at pagkakataong makapag-aral ang mga bata ay ginagamit upang pagkakitaan sila?

Sa loob ng maraming taon, nakakita na ako ng iba't ibang uri ng panloloko sa negosyo.

May mga taong nagpapanggap na kaibigan para makautang.

May mga taong gumagawa ng pekeng resibo.

May mga taong nangangako ng proyektong hindi naman nila kayang tapusin.

Ngunit ibang usapan kapag mga estudyante ang ginagamit na panangga.

– Ma'am, handa na po ang sasakyan.

Pumasok si Camille sa silid.

Kasama niya si Attorney Gabriel.

May dala itong dalawang makapal na folder.

– Elena, kailangan nating maging maingat. Hindi tayo maaaring basta pumasok sa meeting nila at akusahan silang lahat.

– Alam ko.

– At huwag nating isama sa gulo ang batang nagpadala ng impormasyon. Minor de edad siya.

Tumango ako.

– Ang kailangan natin ay dokumento, testigo, at tamang proseso. Hindi panibagong viral video.

Napangiti si Gabriel.

– Mabuti at iyan ang iniisip mo.

Hindi kami pumunta sa municipal training center.

Sa halip, nakipagpulong kami sa isang independent auditor na matagal nang tumutulong sa foundation.

Si Teresa Abad, isang certified public accountant na kilala sa pagiging masusi sa mga nonprofit organization.

Ipinakita namin ang beneficiary list na ipinadala ni Ma'am Lorna.

Tahimik niya itong pinag-aralan.

Makalipas ang halos isang oras, inilapag niya ang kaniyang panulat.

– Elena, may problema rito.

– Gaano kalaki?

– Hindi ko pa masasabing may krimen. Pero may pitong daan at limampu't apat na dagdag na pangalan kumpara sa orihinal na listahan ninyo.

Itinuro niya ang ilang entry.

– May magkakaparehong petsa ng kapanganakan, magkaparehong contact number, at paulit-ulit na address. May ilang pangalan ding nakatala sa dalawang magkaibang baitang.

– Posible bang clerical error?

– Posible sa ilan. Pero mahirap ipaliwanag ang ganitong karaming pag-uulit.

Binuklat niya ang isa pang pahina.

– At may mas kakaiba.

– Ano iyon?

– May nakahandang quotation para sa school supplies, pagkain, at pagkukumpuni. Lahat galing sa tatlong supplier.

Ipinakita niya ang pangalan ng mga kumpanya.

North Peak Educational Trading.

Highland Food Services.

Salcedo Builders and Supply Corporation.

Tatlong magkakaibang negosyo.

Ngunit ayon sa mga pampublikong rekord na nakuha ng aming legal team, may magkakaugnay na mga taong nakalista sa kanilang registration at business addresses.

Hindi pa iyon patunay ng sabwatan.

Ngunit malinaw na kailangang suriin ang posibleng conflict of interest.

– Magkano ang kabuuang proposed contract? tanong ko.

– ₱22 milyon.

– At magkano ang makatwirang tantiya para sa parehong kagamitan at serbisyo?

Tumingin si Teresa sa kaniyang kalkulasyon.

– Batay sa mga quotation na mayroon tayo, maaaring mas mababa nang ilang milyon ang gastos. Pero kailangan pa ng aktuwal na market validation.

Napahinga ako nang malalim.

Hindi ko na kailangang magtanong kung bakit gustong-gustong mapatigil ang aking donasyon.

Ang foundation namin ay may mahigpit na procurement policy.

Hindi maaaring pumili ng supplier nang walang paghahambing ng presyo.

Hindi maaaring maglabas ng pera nang walang dokumentasyon.

At hindi maaaring magbayad sa kumpanyang may hindi naresolbang conflict of interest.

Kung ang plano ni Roberto ay magkaroon ng kontrol sa pagbili ng kagamitan, malaking hadlang ang aming sistema.

Ngunit kailangan pa rin naming patunayan iyon.

Bandang alas diyes, tumawag si Ma'am Lorna.

– Ma'am Elena, may problema po.

– Ano ang nangyari?

– Pinapapirma na po sa mga magulang ang isang consent form. Sinasabi nilang kapag hindi pumirma, hindi makakasama ang anak nila sa bagong scholarship program.

– Nakita mo ang form?

– Opo. Pero wala pong malinaw na detalye kung paano gagamitin ang personal information ng mga bata.

Napatayo ako.

– Huwag kang kumuha ng mga dokumentong wala kang awtorisasyong hawakan. Itago mo lamang ang mga kopyang legal mong natanggap at ipaalam sa mga magulang ang kanilang karapatang magtanong.

– Opo, Ma'am.

– At Ma'am Lorna?

– Opo?

– Huwag mong ilagay sa panganib ang trabaho mo nang mag-isa. May mga tamang ahensiyang maaaring lapitan.

Tahimik siyang huminga.

– Salamat po. Akala ko kasi wala nang makikinig.

Pagkatapos ng tawag, napatingin ako sa bintana.

Sa labas ng hotel, may ilang batang naglalakad sa gilid ng kalsada.

Nakauniporme sila.

May isang batang lalaki na nakasuot ng sapatos na magkaiba ang kulay ng sintas.

May batang babaeng hawak ang isang payong na may butas.

Naalala ko ang sarili ko noong labintatlong taong gulang ako.

Minsan, tatlong araw akong pumasok na walang baon.

Isang guro ang nakapansin.

Hindi niya ako pinahiya.

Hindi niya ako tinanong sa harap ng klase kung bakit wala akong pera.

Tahimik lamang siyang naglagay ng tinapay sa ibabaw ng aking mesa.

Sinabi niyang sobra raw iyon sa kaniyang almusal.

Makalipas ang maraming taon, nalaman kong sinadya niyang bumili ng dalawa.

Doon ko unang naunawaan na ang tunay na pagtulong ay hindi kailangang may palakpak.

Ngunit hindi rin dapat ikahiya ang pagtanggap ng tulong.

Tanghali nang makatanggap kami ng mensahe mula kay Principal Ernesto.

Humihiling siyang makausap ako nang pribado.

Nagkita kami sa isang maliit na conference room ng hotel.

Pagpasok niya, parang sampung taon ang itinanda niya.

Namumugto ang kaniyang mga mata.

– Ma'am Elena, may kailangan po akong aminin.

Hindi ako nagsalita.

Umupo siya at inilapag ang isang lumang brown envelope.

– Tatlong buwan na ang nakalipas, lumapit sa akin si Roberto Salcedo.

– Ano ang sinabi niya?

– May foundation daw siyang gustong magbigay ng tulong sa paaralan.

– At?

– Sinabi niyang mas mabilis ang proseso kung ang kanilang grupo ang mamamahala sa procurement.

Tahimik akong nakinig.

– Tumanggi ako noong una. Pero nalaman nilang may problema sa liquidation ng isang dating school activity.

– Anong problema?

– May ilang supporting receipts na hindi naisumite sa tamang oras. Hindi naman nawawala ang pondo, pero may administrative issue na puwedeng maging dahilan ng imbestigasyon.

Napayuko siya.

– Ginamit nila iyon para takutin ako.

– May dokumento ka ba?

Tumango siya.

Inilabas niya ang mga printed email at mensahe.

– Sinabi nilang kung hindi ako makikipagtulungan, ipapakalat nilang nagnakaw ako ng pera ng paaralan.

– Kaya pumayag kang gamitin ang mga estudyante?

Nagsimulang manginig ang kaniyang labi.

– Hindi ko alam na gagawin nilang ganoon ang programa ninyo.

– Pero alam mong may plano silang palitan ang donor?

Hindi siya sumagot.

Sapat na iyon para maunawaan kong may bahagi siyang kailangang panagutan.

– Principal Ernesto, may mga batang umaasa sa paaralang ito. Hindi mo maaaring gawing dahilan ang takot para hayaan silang magamit.

Tumulo ang luha niya.

– Alam ko po.

– Kung talagang gusto mong itama ang nangyari, kailangan mong magsabi ng buong katotohanan sa mga awtoridad.

Tumango siya.

Ngunit bago siya umalis, may sinabi siyang nagpabigat sa dibdib ko.

– Ma'am Elena, si Patricia po… hindi niya alam kung gaano kalaki ang nangyayari.

– Ano ang alam niya?

– Sinabi sa kaniya ni Ms. Rosales na may campaign tungkol sa dignidad ng mga mahihirap na estudyante. Nangakong tutulungan siyang makakuha ng scholarship at exposure para makapasok sa isang magandang unibersidad.

– At ang ₱150,000?

Napatingin siya sa akin.

– Alam ninyo?

– May impormasyon kaming sinusuri.

Napahawak siya sa kaniyang noo.

– Ang alam ko po, may ipinangakong financial assistance sa pamilya niya. Pero hindi ko alam kung natanggap talaga nila.

Nang gabing iyon, hiniling kong makausap ang mga magulang ni Patricia sa pamamagitan ng aming legal team.

Hindi namin siya ipinatawag nang mag-isa.

Ayokong maramdaman ng isang menor de edad na kailangan niyang ipagtanggol ang sarili laban sa isang grupo ng makapangyarihang matatanda.

Dumating ang kaniyang ina na si Aling Maribel.

Isa siyang mananahi.

Ang ama naman niyang si Mang Danilo ay nagtatrabaho bilang driver ng delivery truck.

Kasama nila si Patricia.

Wala na ang kumpiyansang nakita ko sa entablado.

Nakatungo siya.

Mahigpit na nakahawak sa manggas ng kaniyang ina.

– Patricia, hindi ka namin ipinatawag para ipahiya.

Hindi siya sumagot.

– Gusto lang naming malaman kung may mga taong nangakong tutulungan ka kapalit ng pagsasalita mo sa programa.

Napatingin siya kay Aling Maribel.

– Anak, sabihin mo ang totoo, bulong ng kaniyang ina.

Unti-unting napuno ng luha ang mga mata niya.

– Sinabi po ni Ma'am Rosales na gagawa kami ng awareness campaign.

– Anong campaign?

– Tungkol po sa mga estudyanteng ayaw gawing kawawa sa social media.

– At bakit sa mismong donation ceremony?

– Sabi niya po, doon makikinig ang maraming tao.

Huminga siya nang malalim.

– Sinabi rin po niyang hindi naman talaga mawawala ang donation. Publicity stunt lang daw iyon. Pagkatapos, may ibang foundation na magbibigay ng mas malaking tulong.

Napatingin ako kay Gabriel.

– May ipinangako ba sa iyo?

Tumango si Patricia.

– Scholarship po sa college. At tulong para sa pagpapagamot ng lola ko.

Nagsimulang umiyak si Aling Maribel.

– Hindi namin alam na ganito, Ma'am. Akala namin may totoong scholarship.

– May natanggap ba kayong pera?

Umiling si Patricia.

– Wala po. Pero may pinapirmahan sa akin.

Inilabas niya ang cellphone.

May larawan siya ng isang dokumento.

Nakasaad doon na pumapayag siyang gamitin ang kaniyang pangalan, larawan, at public statements sa promotional materials ng Salcedo Community Development Foundation.

May pirma niya.

Ngunit wala ang pirma ng kaniyang magulang.

– Sino ang nagbigay nito? tanong ni Gabriel.

– Si Ma'am Rosales po.

– Ipinaliwanag ba sa iyo kung ano ang ibig sabihin ng dokumento?

– Hindi po. Sabi niya, kailangan lang para sa scholarship.

Tahimik kaming lahat.

Pagkatapos ay nagsalita si Patricia.

– Ma'am Elena, galit po ba kayo sa akin?

Tiningnan ko ang kaniyang mukha.

Ang batang minsang nakatayo nang buong tapang sa entablado ay nanginginig ngayon sa takot.

– Nasaktan ako sa ginawa mo, Patricia. Pero mas mahalagang malaman natin kung bakit nangyari iyon.

Nagsimula siyang humagulgol.

– Akala ko po may ginagawa akong tama.

– Ang pagtatanggol sa dignidad ng mahihirap ay tama. Ang problema ay may mga taong gumamit sa paniniwala mong iyon para sa sarili nilang interes.

Tinakpan niya ang mukha.

– Hindi ko po alam na may mga batang mawawalan ng pagkain.

Lumapit ang kaniyang ina at niyakap siya.

Hindi ko na siya tinanong pa.

May mga pagkakataong sapat na ang katotohanang lumabas.

Ngunit hindi pa tapos ang problema.

Kinabukasan, nagsumite ang aming legal team ng mga dokumento sa kaukulang tanggapan ng Department of Education at humiling ng pormal na pagsusuri sa proposed partnership.

Nagpadala rin kami ng impormasyon tungkol sa mga posibleng iregularidad sa procurement at beneficiary records sa mga awtoridad na may hurisdiksiyon.

Kasabay nito, naglabas ako ng maikling pahayag.

Hindi ko pinangalanan si Patricia.

Hindi ko inilabas ang kaniyang larawan.

Sinabi ko lamang na pansamantalang naka-hold ang orihinal na kasunduan habang sinusuri ang mga alalahanin tungkol sa pamamahala ng pondo.

At malinaw kong ipinahayag na hindi ko binabawi ang pangakong tulungan ang mga estudyante.

Sa halip, naghahanap kami ng paraang direktang makararating ang tulong sa mga bata nang hindi dumaraan sa mga kuwestiyonableng transaksiyon.

Akala ko iyon na ang pinakamahirap na bahagi.

Nagkamali ako.

Kinagabihan, may lumabas na bagong video.

Si Roberto Salcedo mismo ang nagsasalita.

Nakasuot siya ng mamahaling barong.

Nasa likuran niya ang logo ng kaniyang foundation.

– Nakakalungkot na may mga mayayamang donor na ginagamit ang kanilang impluwensiya upang takutin ang mga estudyanteng may sariling opinyon.

Nagpatuloy siya.

– Ang aming foundation ay hindi uurong. Tutulungan namin ang mga bata kahit may mga taong gustong pigilan kami.

Sa huling bahagi ng video, ipinakita niya ang isang dokumentong may pirma ni Principal Ernesto.

Isang memorandum of agreement.

Ayon kay Roberto, opisyal nang napili ang kaniyang foundation bilang bagong partner ng paaralan.

Ngunit alam kong may problema.

Ang isang school principal ay hindi maaaring basta magbigay ng walang limitasyong awtoridad sa isang pribadong foundation upang mamahala sa lahat ng transaksiyon ng paaralan.

Kailangan ng wastong pag-apruba at pagsunod sa mga naaangkop na patakaran.

Agad kong tinawagan si Gabriel.

– May bisa ba ang ipinapakita niya?

– Sinusuri pa natin. Pero may mga pirma at pahintulot na kailangan nating beripikahin.

Makalipas ang sampung minuto, may tumawag sa akin mula sa hindi kilalang numero.

Isang lalaking boses.

– Elena, matagal na tayong hindi nag-uusap.

Kilala ko agad siya.

Si Roberto.

– Ano ang kailangan mo?

Tumawa siya.

– Bakit mo ginugulo ang proyekto ko?

– Proyekto mo? Ang tinutukoy mo ba ay ang tulong para sa mga estudyante?

– Huwag kang magmalinis. Negosyante ka rin. Alam mong may gastos ang lahat.

– Hindi lisensiya ang pagiging negosyante para pagkakitaan ang mga batang nagugutom.

Tumahimik siya sandali.

Pagkatapos ay bumaba ang kaniyang boses.

– May payo ako sa iyo. Umalis ka na sa Benguet.

– Bakit?

– Dahil may mga bagay kang hindi pa alam.

– Tulad ng?

Tumawa siya nang mahina.

– Tulad ng dahilan kung bakit napakadaling pumayag ng principal sa plano namin.

Pagkatapos ay ibinaba niya ang telepono.

Hindi pa ako nakakakilos nang pumasok si Camille.

Maputla ang kaniyang mukha.

– Ma'am, may emergency.

– Ano iyon?

– May bagong dokumentong ipinadala sa media.

Ipinakita niya ang screen.

Nakalagay sa headline:

"ELENA VILLANUEVA FOUNDATION, INIIMBESTIGAHAN UMANO DAHIL SA ₱12 MILYONG NAWAWALANG PONDO!"

Sa ilalim nito, may larawan ko.

At isang pekeng financial report na nagpapakitang may milyon-milyong pisong inilabas ang aking foundation sa mga kumpanyang hindi ko kilala.

Ngunit ang mas nakagugulat ay ang nakalagay sa huling pahina.

May pirma ko.

Eksaktong kapareho ng pirma ko sa isang lumang kontratang hawak noon ni Roberto.

Doon ko naunawaan ang tunay niyang plano.

Hindi sapat na makuha niya ang proyekto.

Kailangan muna niyang sirain ang kredibilidad ko upang walang maniwala sa anumang ebidensiyang ilalabas namin.

At bago maghatinggabi, may isa pang mensahe.

Galing kay Ma'am Lorna.

"Ma'am Elena, may mga taong naghahanap po sa akin. Nalaman nilang ako ang nagbigay ng listahan. Natatakot po ako. May mga dokumento pa akong hindi naipapakita sa inyo."

Pagkatapos ng mensaheng iyon, hindi na siya sumagot sa aming mga tawag.

( Itutuloy sa BAHAGI 4…)