Bahagi 3
Hindi ko agad binuksan ang envelope nung gabing yon. Hinayaan ko si Miguel sa storage room ng gallery ko sa Paris. Maliit lang yon, may lumang sofa bed at mga nakatambak na canvas. Binigyan ko siya ng tuyong damit na natira ng kapatid ng kasama ko sa gallery. Paglabas ko, isinara ko ang pinto at umupo ako sa gitna ng gallery, tinititigan ang brown envelope sa mesa.

Sa loob ng isang taon, akala ko tapos na ako. Akala ko yung pag-alis ko sa Manila, pagbebenta ng painting ng ₱25 million, pagtatayo ng foundation na Salamin, at pag-exhibit sa Louvre ay sapat na para sabihing naka-move on ako. Pero hindi pala. Nung nakita ko si Miguel na basang-basa at may dalang hydrangea, bumalik lahat.

Kinabukasan, maaga akong nagising. Naamoy ko ang kape. Si Miguel pala, nasa maliit na kusina ng gallery, nagtitimpla ng kape. Black, no sugar, pero may kaunting cinnamon, yung paborito ko dati na tinuro ko sa kanya isang beses lang pero hindi niya nakalimutan. Hindi siya nagsalita, inabot lang niya ang tasa. Ang kamay niya may paso, siguro dahil hindi sanay sa kusina.

Doon nagsimula ang totoo naming pag-uusap. Hindi na yung drama na parang teleserye. Umupo kami sa sahig, sa harap ng painting ng crib.

“Grace, kailangan mo malaman ang totoo,” sabi niya. “Hindi ko minahal si Carla. Hindi pag-ibig yon. Takot yon. Nung nalaglagan ka, sinisisi ko ang sarili ko. Ako ang nagpilit sa yo na puntahan yung client sa Alabang kahit umuulan at 3 months ka nang buntis. Sabi ng driver madulas daw. Pero sabi ko importante ang client. Pagkatapos nun, hindi mo na ako kinakausap. Isang taon kang umiiyak sa painting room. Hindi ko alam paano lumapit. Si Carla nandyan lang lagi sa office, nakikinig, tumatawa sa corny jokes ko. Akala ko yon ang gamot sa guilt. Pero mali.”

Nanginginig ang boses niya habang sinasabi yon. Unang beses ko siyang narinig na inako niya yung kasalanan sa pagkawala ng baby namin. Dati laging “aksidente” lang. Ngayon sinabi niyang siya ang nagpilit.

Umiyak ako. Hindi yung tahimik na iyak ng isang Mrs. Tan na sanay magpigil. Humagulgol ako, malakas, pangit, totoo. Lahat ng sakit ng tatlong taon, ng pagkawala ng anak, ng pagtataksil sa mismong bahay namin sa Forbes, lumabas.

Si Miguel hindi lumapit agad. Hinayaan niya akong umiyak. Nung medyo kumalma ako, saka lang siya lumuhod at marahang hinawakan ang kamay ko, “Alam kong hindi sapat ang sorry. Alam kong sinira ko ang tiwala. Hindi ko hinihingi na patawarin mo ako agad. Hinihingi ko lang na hayaan mo akong itama, hindi sa salita kundi sa gawa.”

Pagkatapos ng umagang yon, pumunta kami sa abogado ko sa Paris. Pinakita niya ang papeles. Totoo nga, pinirmahan na niya ang transfer ng Forbes house sa pangalan ko at ang deed of assignment ng 50% shares na pinangako niya nung kasal. Hindi niya kinuha pabalik. At may dagdag pa, liham na nagsasabing kung gusto kong ibenta ang shares, wala siyang hahabulin.

Pero hindi pa tapos. Tumawag ulit si Tita Teresa, pero ngayon galit na. “Grace, anong ginawa mo kay Miguel? Nagpadala ka ba ng tao para sundan siya sa Paris? Bumalik ka sa Manila at ayusin mo to. Ang foundation mo na Salamin, ginagamit ng media para siraan ang Tan Group!”

Doon ako natauhan. Kailangan kong protektahan hindi lang ang sarili ko kundi pati ang foundation. Yung ₱25 million na benta ng painting, ginamit namin para sa 30 na babae sa Quezon City at Makati na binugbog at niloko ng asawa. Kung masisira ang foundation dahil sa gulo ng mga Tan, maraming babaeng mawawalan ng tulong.

Kaya gumawa ako ng maliit pero importanteng desisyon nung gabing yon. Hindi ko pa pipirmahan ang annulment papers na dala ng abogado ni Miguel. Hindi ko pa siya patatawarin bilang asawa. Pero papayagan ko siyang mag-stay sa Paris ng tatlong buwan bilang volunteer sa gallery ko. Walang sweldo, taga-buhat ng canvas, taga-linis, taga-timpla ng kape para sa mga bisita. At lahat ng shares na binigay niya, ilalagay ko sa trust ng foundation, hindi ko gagalawin para sa sarili ko. Ang Forbes house, gagawin kong halfway house ng Salamin.

Sinabi ko kay Miguel, “Hindi kita asawa ngayon. Hindi kita kaaway. Katrabaho kita. Kung gusto mong matutong magmahal, matuto ka munang maglingkod nang walang hinihintay na kapalit. Kaya mo ba yon?”

Tumingin siya sa akin, yung mata niyang dati laging mayabang ngayon malinaw, “Kaya. Kahit magbuhat ako ng pintura habang buhay, basta nandito lang ako malapit sa yo.”

Nung gabing yon, binuksan ko ang envelope ng titulo. Totoo, nakapangalan na sa akin ang bahay sa Forbes Park na dati pangarap ko lang ayusin. At sa ilalim ng titulo, may isa pang papel, sulat-kamay ni Miguel, “Grace, kung sakaling hindi mo na ako kayang tingnan, okay lang. Pero sana gamitin mo ang bahay na to para sa mga babaeng tulad mo na kailangang magsimula ulit. Mahal kita, hindi bilang Mrs. Tan, kundi bilang Grace.”

Hindi ko pa alam kung patatawarin ko siya. Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako umiiyak dahil nasasaktan ako. Umiiyak ako dahil sa wakas, malinaw na ang lahat.