Bahagi 3: Hindi Ako Nakipagtalo Hinila Ko Ang Maleta Ko Papuntang Clark Airport Nang Gabi Ng Bagong Taon At Akala Nila Tapusin Ko Na Ang Lahat Hanggang Tumawag Si Jerome Noong Enero Tres
Hindi ko agad sinagot si Jerome.
Hinayaan kong tumahimik ang linya ng ilang segundo. Naririnig ko ang hinga niya. Yung kaba.
“Mara? Nandyan ka pa ba?”
Sabi ko, “Anong kumpanya ulit yung tinatanong mo?”
“Yung PrimeLink Logistics, love. Yung sa Subic. Diba yun yung pinapasukan ni Kuya Roger? Sabi ni Ate Glenda nung Noche Buena, na-promote daw si Kuya, magiging Operations Supervisor na. Tapos ngayon, nagkakagulo daw sa GC ng mga empleyado. Sabi ng kaibigan ni Kuya, nabili na raw ng mas malaking kumpanya. At yung bumili, babae. Taga Maynila. Elise daw ang middle name. Dela Cruz.”
Napapikit ako.
PrimeLink.
Tatlong buwan ko nang pinag-aaralan ang kumpanyang yan.
Kasi totoo. Binili ko nga.
Hindi buong detalye ang alam ni Jerome sa trabaho ko. Alam niyang mataas posisyon ko. Alam niyang maganda sahod ko. Pero hindi niya alam na nitong nakaraang dalawang taon, hindi lang ako empleyado. Isa na akong majority stakeholder sa mother company namin, ang MDC Freight Solutions.
At ang MDC, kaka-acquire lang ng tatlong regional logistics firms sa Central Luzon para palawakin ang cold chain at Subic port operations.
Isa sa mga nabili namin ay PrimeLink Logistics.
Halagang 180 milyong piso ang deal. Ako ang pumirma.
At si Kuya Roger? Si Roger Reyes? Employee ID PL-0427. Ten years nang nasa PrimeLink. Driver dati, ngayon ay warehouse checker. Sahod, 22,000 pesos. Laging nasa performance improvement plan dahil sa late at absences. Kung hindi dahil sa merger, tatanggalin na dapat siya nung November.
Lahat yan, nasa report na binasa ko nung isang linggo bago ako umuwi ng Pampanga.
Nakita ko ang pangalan niya. Reyes, Roger M. Kapatid ng asawa ko.
Hindi ko sinabi kay Jerome. Ayokong isipin niyang ginagamit ko ang trabaho ko para sa pamilya niya.
Pero ngayon, siya mismo ang nagtanong.
Sabi ko kay Jerome, “Bakit mo natanong?”
Kasi, love, umiiyak si Ate Glenda. Tumawag si Kuya Roger kaninang madaling araw. Sabi daw ng bagong HR, lahat ng empleyado ire-reassess. Lahat ng may tatlong late sa isang buwan, tanggal. Lahat ng may record ng pagnanakaw ng diesel, tanggal. At si Kuya, pasok sa pareho.
At doon ko naalala ang sinabi ni Ate Glenda nung Noche Buena.
“May karapatan ako kasi ako ang panganay na manugang!”
May karapatan daw siya.
Sabi ko kay Jerome, “Gusto mo ba ng totoo?”
“Oo, Mara. Please. Natatakot si Kuya. Natatakot si Ate Glenda.”
“Yung PrimeLink, pag-aari na ng kumpanya ko. Ako ang bumili. Ako ang pipirma sa huling desisyon kung sino ang mananatili at sino ang tatanggalin sa Enero 15.”
Tahimik.
Mahabang katahimikan.
Tapos, “Ano? Paano…”
“Matagal ko nang hindi kinukwento sayo nang buo, Jerome. Kasi ayokong isipin mong nagyayabang ako. Nung kinasal tayo, team leader pa lang ako. Pero nung nag-pandemic, ako ang nagbuo ng bagong sistema para hindi malugi ang kumpanya namin. Binigyan nila ako ng shares. Pinalago ko. Ngayon, ako na ang nagdedesisyon kung anong kumpanya ang bibilhin namin.”
“Pero bakit hindi mo sinabi kay Nanay? Kay Tatay?”
“Bakit ko sasabihin? Para saan? Para lalo niyo akong sambahin o para lalo niyo akong katakutan? Jerome, umuwi ako sa Pampanga na may dalang ham, naglinis ng kusina, nagmano sa lahat, pero ang trato sa akin parang katulong na hindi pwedeng umupo sa mesa. Kung sinabi kong ako ang may-ari ng kumpanya ng Kuya mo, sa tingin mo ba rerespetuhin nila ako o lalo lang nila akong hihingan ng pera?”
Umiyak si Jerome sa kabilang linya.
“Love, sorry. Sorry sa nangyari nung Noche Buena. Hindi kita pinagtanggol. Takot lang ako. Ayokong mapahiya ka pero ayokong mapahiya rin pamilya ko.”
Sabi ko, “Alam mo ba ang pinakamasakit, Jerome? Hindi yung hinablot yung plato ko. Yung nung tumawag ako sayo, ang una mong inisip ay kung paano ko pagbibigyan si Ate Glenda. Hindi kung paano mo ako ipagtatanggol.”
Tumawag si Nanay Cora kay Jerome habang kausap ko siya. Naka three-way call na kami.
“Mara! Anak! Umuwi ka na! Nag-aalala kami! Si Ate Glenda mo, umiiyak! Hindi na daw papasok si Kuya Roger mo sa trabaho kasi nahihiya!”
Sabi ko, “Nay, hindi po ako galit dahil sa trabaho ni Kuya Roger. Umalis ako dahil sa respeto. Alam niyo po ba kung gaano kasakit yung pinatayo ako sa harap ng mga bisita niyo tapos pinaupo sa kusina na parang hindi parte ng pamilya?”
Sumingit si Ate Glenda, kinuha yata ang phone ni Nanay.
“Mara! Akala mo kung sino ka! Porket may pera ka, ganyan ka na umasta! Tatanggalin mo ba si Roger sa trabaho? Kapag tinanggal mo siya, paano na kami? Paano na ang anak namin? Wala ka bang puso?”
Doon ako natawa. Hindi masaya. Mapait.
“Ate Glenda,” sabi ko, mahinahon pero malinaw, “Nung Noche Buena, tinanong kita kung bakit ikaw nasa mesa at ako nasa kusina. Sabi mo may karapatan ka kasi labinlimang taon ka nang manugang. Ngayon tatanungin kita ulit. Anong karapatan mo para sigawan ako at palayasin sa hapag na ako ang bumili ng kalahati ng handa?”
“E kasi tradisyon dito…”
“Tradisyon? Ate, anong tradisyon ang nagsasabing pwedeng bastusin ang kapamilya tuwing Pasko? Ang tradisyon na alam ko, ang Pasko ay pagmamahalan. Hindi pagyayabangan kung sino ang mas matagal naging manugang.”
Ibinaba ni Ate Glenda ang tawag.
Si Nanay Cora ang muling nagsalita, umiiyak na.
“Mara, anak, patawarin mo na si Ate Glenda. Hindi namin alam na sa inyo na pala yung kumpanya. Kung alam lang namin…”
At doon mas lalo akong nasaktan.
“Kung alam lang ninyo? Nay, ibig sabihin ba kung hindi sa akin yung kumpanya, okay lang na bastusin ako? Kung hindi ako CEO, okay lang na sa kusina ako kumain habang kayo nasa mesa?”
Tahimik si Nanay.
Sabi ni Jerome, “Mara, uuwi ako bukas. Pwede ba tayong mag-usap? Please, wag mo munang galawin ang trabaho ni Kuya.”
Sabi ko, “Jerome, hindi ako namemersonal sa trabaho. May proseso kami. Lahat ng empleyado dadaan sa evaluation. Pero isang bagay lang ang sigurado. Hindi ko na hahayaan na tapak-tapakan ako sa sarili kong pamilya. Kung gusto niyong rumespeto ako, turuan niyo munang rumespeto si Ate Glenda.”
Ibinaba ko ang tawag.
Kinabukasan, Enero kwatro, dumating si Jerome sa condo ko sa Makati.
May dalang bulaklak. May dalang lechon manok na malamig na.
Nang buksan ko ang pinto, niyakap niya ako agad.
“Love, sorry. Sobrang sorry.”
Umupo kami sa sofa. Doon ko kinwento ang lahat. Kung paano ko nagsimula bilang encoder sa logistics na sumasahod ng 18,000 lang. Kung paano ako nag-aral ng customs, ng cold chain, kung paano ako nagpuyat para lang matuto. Kung paano ko inipon ang bawat bonus para makabili ng shares.
Sabi ko, “Hindi ko ito ginawa para ipagyabang, Jerome. Ginawa ko ito para sa atin. Para sa future natin. Para balang araw, kung magkaanak tayo, hindi na natin kailangang mamalimos ng upuan.”
Umiyak siya.
“Alam mo ba, nung umalis ka nung Noche Buena, hindi ako nakatulog si Tatay? Sabi niya, mali daw ginawa ni Ate Glenda. Pero nahiya siyang magsalita kasi si Ate Glenda ang kasama nila araw-araw. Ako kasi wala. Kaya nung wala ako, wala kang kakampi.”
Sabi ko, “Kaya nga ako umalis. Kasi kung mananatili ako doon, matututo silang okay lang bastusin ako basta wala ka.”
Noong gabing yun, nagdesisyon kami.
Uuwi kami sa Pampanga nang magkasama sa Enero 6. Hindi para makipag-away. Kundi para maglinaw.
At sa pagkakataong ito, hindi na ako yung Mara na tahimik lang na maghihiwa ng sibuyas habang binabastos.
Dala ko ang totoo kong titulo. Hindi lang bilang manugang. Kundi bilang tao.
Bahagi 4: Akala Nila Nagbibiro Lang Ako Pero Nang Malaman Nilang Ako Pala Ang May Ari Ng Kumpanyang Pinapasukan Ng Kuya Nila Doon Lang Sila Nagsimulang Lumuhod At Humingi Ng Tawad Sa Kusina
Enero 6. Alas diyes ng umaga. Bumalik kami sa San Fernando.
Hindi ako nagdala ng ham. Hindi ako nagdala ng fruit salad.
Nag suot ako ng simpleng white polo at black pants. Si Jerome, naka polo rin. Magkahawak kami ng kamay pagbaba ng sasakyan.
Tahimik ang bahay. Amoy sinigang.
Pagpasok namin sa sala, nandoon silang lahat. Si Nanay Cora, si Tatay Eddie, si Kuya Roger na nakayuko, si Ate Glenda na pulang pula ang mata, at si Josh.
Walang nagsasalita.
Si Nanay Cora ang unang lumapit.
“Mara, anak, salamat at bumalik ka.”
Ngumiti ako. Pero hindi yung ngiting pilit.
“Nay, Tay, bumalik po kami ni Jerome kasi pamilya pa rin kayo. Pero kailangan po nating mag-usap nang maayos. Hindi na yung palakasan ng boses.”
Umupo kami. Pero sa pagkakataong ito, ako ang nagsabing sa sala tayo mag-usap, hindi sa kusina.
Huminga ako nang malalim.
“Una po sa lahat, gusto kong linawin. Hindi po ako nandito para manakot o para ipagyabang ang trabaho ko. Pero dahil tinanong niyo na, sasagutin ko na nang buo. Opo, ako po ang isa sa may-ari ng MDC Freight Solutions. At nitong Disyembre lang po, binili po ng kumpanya namin ang PrimeLink Logistics sa Subic. Kung saan po nagtatrabaho si Kuya Roger.”
Narinig kong napasinghap si Ate Glenda.
Si Kuya Roger, biglang tumingala.
“Totoo?”
“Opo, Kuya. Nasa listahan po kayo ng mga empleyado. At opo, may report po ako tungkol sa performance. Pero hindi po ako ang magtatanggal sa inyo. May HR po kami. May proseso.”
Biglang lumuhod si Ate Glenda. Literal na lumuhod sa sahar.
“Mara, patawarin mo na kami! Patawarin mo na ako! Hindi ko alam! Akala ko kasi… akala ko nagyayabang ka lang! Hindi ko alam na ganun ka na pala kataas! Wag mo namang tanggalin si Roger, may anak kami, may binabayaran kaming motor, may utang pa kami sa kooperatiba!”
Nataranta ako.
“Ate, tumayo ka. Hindi kita pinapaluhod.”
Pero ayaw niyang tumayo.
“Doon ka sa kusina dati, di ba? Doon mo ako pinapaupo? Ngayon ako naman ang luluhod sa kusina para patawarin mo kami!”
Hinawakan ni Jerome si Ate Glenda at pinatayo.
“Ate, hindi ganito. Hindi tayo nagpapaawa. Nag-uusap tayo.”
Si Tatay Eddie, na tahimik lang dati, biglang nagsalita. Nanginginig ang boses.
“Mara, anak, ako ang humihingi ng tawad sa iyo. Ako ang padre de pamilya pero hinayaan kong bastusin ka sa sarili kong hapag. Mali yun. Mali kami. Yung tradisyon na sinasabi ni Glenda, matagal na dapat wala yun. Kami ni Cora, sinubukan naming baguhin. Pero nung wala si Jerome, natakot kaming sumaway kay Glenda kasi siya ang kasama namin araw-araw. Pero hindi yun excuse. Mali pa rin.”
Si Nanay Cora umiyak na rin.
“Anak, simula nung umalis ka nung Noche Buena, hindi kami nakatulog. Yung lechon na iniwan mo, hindi namin nagalaw. Kasi tuwing tinitignan namin, naaalala namin kung paano ka namin trinato.”
Tumingin ako kay Josh. Yung anak ni Ate Glenda.
“Tita Mara, sorry po,” sabi niya. “Sabi po ni Mama dati, maarte daw po kayo. Pero nakita ko po kung paano kayo maglinis ng kusina. Kayo lang po ang tumulong kay Lola.”
Doon ako tuluyang naluha.
Lumapit ako kay Ate Glenda. Hinawakan ko ang kamay niya. Magaspang. May mga kalyo dahil sa labada.
“Ate, hindi kita kaaway. Alam ko pagod ka. Alam kong labinlimang taon ka nang nag-aalaga sa bahay na to. At nire-respeto ko yun. Pero sana, irespeto mo rin ako. Hindi dahil CEO ako. Kundi dahil asawa ako ng kapatid ng asawa mo. Kapamilya mo ako.”
Umiiyak siya nang malakas.
“Mara, nagselos ako. Nagselos ako kasi kayang kaya mong umalis. Kayang kaya mong bumili ng ticket. Ako, dito lang ako. Sa kusina lang ako marunong. Akala ko kapag pinakita kong ako ang mas matagal, may halaga pa ako.”
Yakap ko siya.
“Ate, may halaga ka. Hindi dahil matagal ka. Kundi dahil mahal mo ang pamilyang to. Pero hindi mo kailangang maliitin ako para maramdaman yun.”
Pagkatapos ng iyakan, nag-usap kami nang maayos.
Gumawa ako ng tatlong desisyon doon mismo.
Una, kay Kuya Roger. Sabi ko, “Kuya, hindi kita tatanggalin. Pero hindi rin kita ipo-promote dahil bayaw kita. Bibigyan kita ng huling pagkakataon. Papasok ka sa retraining program namin sa Subic. Tatlong buwan. Kapag pumasa ka at wala nang late, mananatili ka at may dagdag sahod. Pero kapag hindi, kahit kamag-anak pa kita, kailangan mong umalis. Trabaho ay trabaho.”
Tumango si Kuya Roger, umiiyak. “Salamat, Mara. Pangako, magbabago ako. Hindi ko alam na ikaw pala ang may-ari. Pero kahit hindi ikaw, dapat talaga akong magbago.”
Pangalawa, sa bahay. Sabi ko kina Nanay at Tatay, “Nay, Tay, mula ngayon, wala nang mesa ng babae at mesa ng lalaki. Isang mesa lang. Kung kulang ang upuan, magdadala ako ng upuan. Kung kulang ang pagkain, magluluto ako. Pero lahat tayo sabay-sabay kakain. Walang maiiwan sa kusina.”
Tumango si Tatay Eddie. “Mula ngayon, ako mismo ang mag-aayos ng upuan.”
Pangatlo, kay Jerome.
Tumingin ako sa asawa ko.
“Jerome, mahal kita. Pero kailangan mong matutong ipagtanggol ako kahit wala ka. Hindi pwedeng laging pagbigyan na lang. Asawa mo ako. Hindi ako bisita.”
Hinawakan ni Jerome ang kamay ko sa harap ng pamilya niya.
“Nay, Tay, Ate, Kuya. Simula ngayon, kapag wala ako, si Mara ang boses ko. Kung ano ang respeto na binibigay niyo sa akin, ganun din dapat sa kanya. Kapag binastos niyo siya, parang ako na rin ang binastos niyo.”
At doon, sa kusina kung saan dati nila ako gustong paupuin mag-isa, sabay-sabay kaming kumain ng sinigang na niluto ni Nanay Cora.
Walang lechon. Walang ham. Pero mas masarap kaysa sa kahit anong Noche Buena.
Si Ate Glenda na ang naglagay ng kanin sa plato ko.
“Mara, kain ka pa. Ikaw nagluto ng itlog na maalat, di ba? Masarap.”
Ngumiti ako.
Pagkatapos kumain, nagmano ako kina Nanay at Tatay. At sa unang pagkakataon, si Ate Glenda ang nagmano sa akin pabalik.
“Mara, welcome home.”
Umuwi kami ni Jerome sa Maynila kinagabihan.
Sa biyahe, sabi niya, “Love, hindi ko alam kung paano ka pasasalamatan. Hindi mo kami sinira. Inayos mo pa kami.”
Sabi ko, “Hindi ko kayo inayos, Jerome. Binigyan ko lang kayo ng pagkakataong makita ako hindi bilang sahod, hindi bilang titulo, kundi bilang ako.”
Ngayon, Pebrero na.
Si Kuya Roger, nasa training pa rin sa Subic. Pumapasok ng maaga. Wala nang late.
Si Ate Glenda, nag-enroll sa TESDA cooking class na ako ang nagbayad. Sabi niya, gusto na raw niyang magkaroon ng sariling maliit na kakanin business, hindi lang maging manugang sa kusina.
Si Nanay Cora, araw-araw akong tinatawagan. Hindi para manghingi. Para lang magtanong kung kumain na ako.
At ako?
Nasa opisina pa rin ako sa Makati, sumasahod pa rin ng walong milyon kada taon.
Pero natutunan ko na ang pinakamahalagang upuan ay hindi sa boardroom.
Kundi yung upuang kusa nilang ibinibigay sayo dahil mahal ka nila, hindi dahil takot sila sayo.
At ngayong darating na Pasko, alam ko na kung saan ako uupo.
Sa gitna ng mesa. Kasama ang buong pamilya ko.
