BAHAGI 3 — GINAMIT NG KAPATID KO ANG AKING SCHOLARSHIP PARA TAKUTIN AKO, PERO ISANG LIHIM NA PAG-UUSAP ANG NAGBUNYAG SA MAS MALAKING PANLOLOKO

– Ate, simple lang naman. Tulungan mo akong makuha ang gusto ko, at hindi ko sasabihin kina Mama at Papa na aalis ka papuntang Australia.

Nakatayo si Princess sa harap ko.

Labingwalong taong gulang siya, ngunit sa mga sandaling iyon, para siyang isang negosyanteng nakikipagkasundo.

Hawak niya ang cellphone niya.

May larawan na siya ng scholarship letter ko.

Hindi ko alam kung kailan niya iyon nakuhanan.

– Princess, hindi mo ba naiintindihan kung gaano kahalaga sa akin ang scholarship na iyan?

Nagkibit-balikat siya.

– Naiintindihan ko naman. Kaya nga humihingi lang ako ng maliit na pabor.

– Maliit? ₱80,000 ang hinihingi mo!

– Ate, sa Australia ka naman pupunta. Siguradong marami kang pera roon.

Napapikit ako.

Kahit siya, hindi naisip na ang scholarship ay para sa pag-aaral.

Sa isip niya, basta ibang bansa, maraming pera.

– Hindi ko kayang ibigay ang hinihingi mo.

Nagbago ang mukha niya.

– Kung ganoon, sasabihin ko kay Mama.

– Sabihin mo.

Natigilan siya.

Marahil inaasahan niyang magmamakaawa ako.

Na hahabulin ko siya.

Na hihingi ako ng tawad.

Pero pagod na akong matakot.

– Princess, hindi kita pipigilan. Pero tandaan mo, hindi mo pag-aari ang kinabukasan ko.

Tumalikod ako.

Bago pa ako makapasok sa sala, narinig kong sumigaw siya.

– Mama! Papa! May malaking sikreto si Ate Daniela!

Huminto ako.

Mula sa study room, lumabas si Papa.

Si Mama naman ay galing sa kusina.

– Ano na naman ang nangyayari? tanong ni Mama.

Itinaas ni Princess ang cellphone niya.

– May scholarship si Ate sa Australia! Aalis siya nang hindi ninyo alam!

Natahimik ang buong sala.

Tumingin si Papa sa akin.

– Totoo ba iyan?

Huminga ako nang malalim.

– Opo.

– Kailan ka pa nag-apply?

– Mahigit isang taon na po akong naghahanda.

Napakunot-noo siya.

– Bakit hindi mo sinabi sa amin?

Gusto kong matawa.

Hindi dahil nakakatawa ang tanong.

Kundi dahil sa buong buhay ko, bihira silang magtanong tungkol sa mga pangarap ko.

Ngayon, nagulat silang mayroon pala akong sariling plano.

– Sinubukan ko pong sabihin noon na gusto kong mag-aral ulit. Pero sinabi ninyo na mas mahalagang magtrabaho na ako.

Sumingit si Mama.

– Natural! Graduate ka na. Hindi naman puwedeng habang buhay kang nag-aaral!

– May scholarship po ako, Ma. Hindi ninyo kailangang magbayad ng tuition.

– Paano ang gastusin mo roon?

– May stipend at accommodation allowance po.

Biglang nagbago ang ekspresyon niya.

– Magkano ang stipend?

Natahimik ako.

Iyon ang una niyang tanong tungkol sa scholarship.

Hindi kung anong kurso ang kukunin ko.

Hindi kung anong unibersidad.

Hindi kung ligtas ba ang pupuntahan ko.

Magkano ang pera.

– Para po iyon sa pang-araw-araw kong gastusin.

– Hindi ko naman tinatanong kung para saan. Magkano nga?

– Sapat po para sa kailangan ko habang nag-aaral.

Humalukipkip siya.

– Daniela, huwag mo akong sagutin nang ganyan. Nanay mo ako.

Lumapit si Papa.

– Anak, malaking pagkakataon iyan. Pero dapat pinag-uusapan ng pamilya ang mga ganitong desisyon.

Saglit akong umasa.

Baka mauunawaan niya.

Baka matutuwa siya.

Pero nagpatuloy siya.

– Kung may stipend ka, puwede ka sigurong magpadala kahit kaunti. Marami pa tayong bayarin.

Parang may bumigat sa dibdib ko.

– Pa, full-time student po ako roon. Hindi po sahod ang stipend.

– Kahit ₱15,000 kada buwan lang, malaking tulong na iyon.

Napatingin ako sa kanya.

– Pa, paano po ako kakain?

Nainis siya.

– Huwag mong palakihin ang usapan. Hindi naman namin kinukuha ang lahat.

Tumawa si Marco mula sa sofa.

– Ate, ang dami mong drama. Scholarship na nga, ayaw mo pang tumulong.

Tiningnan ko siya.

– Marco, alam mo bang wala akong sariling kuwarto sa bahay na ito?

Nagkibit-balikat siya.

– Eh ano naman? Hindi ka naman habang buhay dito.

Natahimik ako.

Dahil iyon mismo ang plano ko.

Hindi na ako magtatagal.

Ngunit ayaw kong umalis na para bang may utang akong hindi nabayaran.

– Papa, may itatanong po ako.

– Ano?

– Noong binili ninyo ang condominium, bakit hindi ninyo ako isinama sa plano ng mga kuwarto?

Nagkatinginan sina Mama at Papa.

– Nakalimutan lang naman, sabi ni Papa.

– Bakit po?

– Ano bang klaseng tanong iyan?

– Kasi po, hindi ninyo nakalimutang bilhan si Marco ng gaming desk. Hindi ninyo nakalimutang ipagawa ang kuwarto ni Princess. Hindi ninyo nakalimutang maglaan ng study room para sa sarili ninyo.

Unti-unting namula ang mukha ni Papa.

– Daniela, huwag mong bilangin ang lahat ng ginawa namin para sa mga kapatid mo!

– Hindi ko po binibilang ang mga ibinigay ninyo sa kanila.

Nanginginig ang boses ko.

– Binibilang ko lang po kung ilang beses ninyo akong nakalimutan.

Walang sumagot.

Pagkatapos ay nagsalita si Mama.

– Kung ganyan ka kawalang-utang-na-loob, baka mas mabuting huwag ka na ngang bumalik.

Napatingin ako sa kanya.

– Sige po.

Halos pabulong ang sagot ko.

Pero malinaw.

– Hindi na po ako babalik para tumira rito.

Biglang tumayo si Papa.

– Ano ang ibig mong sabihin?

– Aalis po ako sa takdang petsa ng flight ko. At pagkatapos, ako na ang bahala sa sarili ko.

– Hindi ka aalis hangga’t hindi natin napag-uusapan ang responsibilidad mo sa pamilya!

Napahigpit ang hawak ko sa bag.

– Dalawampu’t dalawang taong gulang na po ako, Pa. Maaari akong magdesisyon para sa sarili ko.

Hindi niya nagustuhan iyon.

– Hangga’t nakatira ka sa bahay ko, susunod ka sa mga patakaran ko!

Tumingin ako sa sliding glass door ng balkonahe.

– Kung ganoon, aalis na po ako sa bahay ninyo.

Natahimik ang lahat.

Kinuha ko ang dalawang storage box.

Hindi ko na hinintay ang kanilang pahintulot.

Lumabas ako ng condominium nang gabing iyon.

Hindi ko dala ang lahat ng gamit ko.

Ilang damit lamang.

Mga dokumento.

Laptop na binili ko gamit ang kita sa tutoring.

At ang lumang kuwaderno kung saan ko isinulat ang mga pangarap ko.

Sa lobby, nanginginig ang mga kamay kong tumawag kay Professor Elena.

– Ma’am, maaari po ba akong pumunta ngayon?

Hindi na siya nagtanong.

– Oo, Daniela. Nandito ako. Hihintayin kita.

Nakatira si Professor Elena sa isang maliit na townhouse sa Marikina.

May asawa siyang retiradong guro, si Sir Antonio.

Wala silang sariling anak, ngunit marami silang estudyanteng natulungan sa loob ng mahigit tatlumpung taon.

Nang dumating ako, may nakahandang mainit na lugaw.

– Kumain ka muna, sabi ni Sir Antonio.

Umupo ako sa mesa.

Sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, walang nag-utos sa akin na magsandok ng kanin para sa ibang tao.

Walang nagpagawa ng gawaing-bahay.

Walang nagsabing dapat kong unahin ang mga nakababata.

May inilapag na baso ng tubig si Professor Elena.

– Daniela, gusto kong malaman mo na pansamantala kang ligtas dito. Hindi mo kailangang magdesisyon tungkol sa pamilya mo ngayong gabi.

Napaluha ako.

– Ma’am, masama po ba akong anak?

Umiling siya.

– Ang pagiging mabuting anak ay hindi nangangahulugang kailangan mong isuko ang sarili mong buhay.

Doon ako tuluyang napahagulgol.

Hindi ko alam kung gaano katagal akong umiyak.

Marahil lahat ng luha mula noong bata pa ako ay ngayon lamang nakalabas.

Kinabukasan, tinulungan ako ni Professor Elena na ayusin ang mga susunod kong hakbang.

Una, nakipag-ugnayan ako sa scholarship office.

Ipinaliwanag kong may family conflict at gusto kong tiyaking walang ibang taong maaaring magbago o magkansela ng aking acceptance.

Kinumpirma nilang ako lamang ang maaaring gumawa ng ganoong kahilingan matapos ang wastong identity verification.

Naglagay din sila ng karagdagang security note sa aking student record.

Pangalawa, nagpunta ako sa bangko.

May personal savings account ako mula pa noong college.

Hindi iyon joint account.

Pero alam ni Mama ang ilang lumang detalye nito dahil siya ang tumulong noong una akong nagbukas ng account.

Nagpalit ako ng online banking credentials.

In-update ko ang contact information.

At humiling ng bagong debit card.

Pangatlo, nagpunta ako sa recruitment agency.

Hindi sapat para sa akin ang simpleng tawag.

Gusto kong malaman kung paano nila natanggap ang dokumentong may pekeng pirma.

Sa opisina, kinausap ako ng compliance officer na si Ms. Villanueva.

– Miss Reyes, nakumpirma naming may isang taong nagpadala ng supporting documents gamit ang email address na hindi sa inyo.

Ipinakita niya ang records.

Nakita ko ang pangalan ni Mama.

Ngunit may isa pang email address na kasama sa correspondence.

Hindi ko iyon kilala.

– Sino po ito?

– Isang external recruitment referral contact. Nagsumite siya ng impormasyon tungkol sa posibleng overseas placement ninyo.

– May kontrata na po ba akong pinirmahan?

– Wala. Hindi po natuloy sa contract stage ang application.

Bahagya akong nakahinga.

– Pero gusto kong magsampa ng formal complaint tungkol sa dokumentong may pirma ko.

Tumango siya.

– Karapatan ninyo iyon. Maaari rin kayong kumonsulta sa abogado at maghain ng reklamo sa naaangkop na awtoridad.

Humingi ako ng certified copies ng available records at acknowledgement ng complaint.

Hindi ko pa alam kung gaano kalalim ang nangyari.

Pero isang bagay ang malinaw.

May mga taong gumawa ng plano para sa akin nang hindi ako kinakausap.

Tatlong araw matapos akong umalis, nagsimulang tumawag si Mama.

Una, limang missed calls.

Pagkatapos, labindalawa.

Sumunod ang mga mensahe.

“Daniela, umuwi ka na. Huwag kang mag-inarte.”

“Pinapahiya mo kami sa mga kapitbahay.”

“May mga kailangan kang ayusin dito.”

Hindi ako sumagot.

Hanggang isang hapon, may dumating na mensahe mula kay Papa.

“Anak, kailangan nating mag-usap. May problema sa mga dokumentong ipinasa ng Mama mo. Hindi namin alam na aabot sa ganito.”

Natigilan ako.

Tumawag ako.

Agad niyang sinagot.

– Daniela, nasaan ka?

– Ligtas po ako, Pa. Ano pong problema?

Mabigat ang kanyang paghinga.

– May tumawag na tao mula sa recruitment agency. Sinabi nilang may formal complaint ka.

– Totoo po.

– Anak, puwede naman nating ayusin ito sa pamilya.

– Pa, sino po ang pumirma sa dokumentong iyon?

Natahimik siya.

– Papa?

– Ang Mama mo ang nag-asikaso.

– Siya po ba ang gumaya sa pirma ko?

– Hindi ko alam ang eksaktong ginawa niya.

– Pero alam ninyo pong may plano kayong kumuha ng bahagi ng magiging sahod ko?

Hindi siya sumagot.

– Pa, gusto kong marinig ang totoo.

Makalipas ang ilang segundo, nagsalita siya.

– Akala namin makakatulong ka sa gastusin. Hindi namin inasahang may scholarship ka pala.

– Kaya po ninyo ako ipinapasok sa trabahong hindi ko pinili?

– Hindi ganoon kasimple, anak.

– Para sa akin, simple po iyon. Hindi ninyo ako tinanong.

Pinutol ko ang tawag.

Nanginginig ang buong katawan ko.

Pero mas malala pa pala ang matutuklasan ko.

Kinagabihan, nakatanggap ako ng mensahe mula sa isang hindi kilalang numero.

“Miss Daniela, ako po si Liza. Dating assistant ako ng taong tumulong sa nanay ninyo sa recruitment referral. May kailangan po kayong malaman.”

Hindi ako agad sumagot.

Nag-ingat ako.

Hiniling kong ipadala muna niya ang dahilan ng pakikipag-ugnayan at anumang dokumentong maaari kong ma-verify.

Makalipas ang ilang minuto, may dumating na larawan.

Isang screenshot ng email conversation.

May petsa iyon noong nakaraang buwan.

Bago pa kami lumipat sa condominium.

Sa email, malinaw na pinag-uusapan nina Mama at ng referral contact ang posibleng overseas employment ko.

May nakalakip na listahan ng mga dokumentong kailangang isumite.

At isang linya ang nagpahinto sa paghinga ko.

“Please prioritize placement with an employer offering salary remittance arrangements. The family expects regular financial support.”

Sa kasunod na email, may sagot si Mama.

“Her father has already allocated the spare bedroom as an office because Daniela will be leaving soon.”

Napalunok ako.

Binasa ko ulit.

At ulit.

Hindi pala aksidente ang nangyari sa condominium.

Hindi pala ako basta nakalimutang bilangin.

Bago pa kami lumipat, inaasahan na nilang aalis ako.

At ang mas masakit?

Alam ni Papa.

Kaya pala walang kuwarto para sa akin.

Kaya pala napakadali nilang magdesisyon na sa balkonahe ako matulog.

Kaya pala hindi man lamang sila nag-alala nang sabihin kong naghahanap ako ng trabaho sa malayo.

Sa kanilang plano, pansamantalang bisita na lamang ako sa sarili kong pamilya.

Kinabukasan, kinausap ko si Liza sa isang pampublikong lugar kasama si Professor Elena.

Nagpakilala siyang dating administrative assistant ng isang independent recruitment referral consultant.

Hindi siya empleyado ng recruitment agency na nakausap ko.

Ayon sa kanya, umalis siya sa trabaho matapos mapansin ang ilang kahina-hinalang dokumentong ipinapasa ng kanyang dating boss.

– Miss Daniela, hindi ko po alam kung ano ang tunay na intensiyon ng pamilya ninyo. Pero nakita ko ang records tungkol sa inyo.

– Bakit mo ako kinontak?

– Dahil nakita ko ang pirma sa dokumento. At narinig kong sinabi ng boss ko na ang nanay ninyo ang nagbigay ng specimen signature.

Napahawak ako sa baso.

– May patunay ka?

Tumango siya.

– May email correspondence ako na legal kong natanggap habang ako ang humahawak sa administrative inbox. Maaari kong ibigay ang mga kopyang hawak ko at magbigay ng statement kung kailangan.

Hindi niya inangking alam niya ang lahat.

Hindi rin niya sinabing siguradong may naganap nang krimen.

Ngunit sapat ang impormasyon upang seryosohin ko ang nangyari.

Humingi ako ng legal advice sa isang abogado na nirekomenda ni Professor Elena.

Si Attorney Patricia Lim.

Maingat niyang sinuri ang mga dokumento.

– Daniela, mahalagang paghiwalayin natin ang mga bagay na kaya nating patunayan at ang mga hinala pa lamang natin.

Tumango ako.

– Ang hindi awtorisadong paggamit ng iyong personal na impormasyon at ang posibleng pamemeke ng iyong pirma ay kailangang imbestigahan. Pero hindi natin dapat ipagpalagay na napatunayan na ang lahat.

– Ano po ang gagawin natin?

– Magpapadala tayo ng formal preservation request para sa mga kaugnay na records. Pagkatapos, maaari tayong maghain ng naaangkop na reklamo. At tiyakin nating walang kontratang mabubuo gamit ang pangalan mo nang wala ang pahintulot mo.

Nagpasalamat ako.

Hindi ko gustong gumanti sa pamamagitan ng kasinungalingan.

Gusto ko lamang protektahan ang sarili ko.

At malaman kung gaano katagal akong itinuring na isang obligasyong kailangang pagkakitaan.

Isang linggo bago ang flight ko, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Marco.

“Ate, may problema. Hindi na makabayad sina Mama at Papa ng ilang bills. Puwede ka bang magpadala?”

Hindi ako agad sumagot.

Maya-maya, may kasunod na mensahe.

“At saka, galit si Papa kay Mama. Nag-away sila tungkol sa recruitment documents.”

Kinagabihan, tumawag si Papa.

Iba ang boses niya.

Pagod.

Mahina.

– Daniela, puwede ba kitang makita bago ka umalis?

Nagdalawang-isip ako.

– Bakit po?

– May gusto akong aminin.

Hindi ako sumagot.

– Anak, noong bumili ako ng condominium, alam kong walang kuwartong nakalaan para sa iyo.

Napapikit ako.

– Alam ko na po.

Huminga siya nang mabigat.

– Sinabi ng Mama mo na may inaayos na siyang trabaho mo sa ibang bansa. Akala ko, aalis ka agad pagkatapos ng graduation.

– Bakit hindi ninyo ako tinanong?

Matagal siyang tahimik.

– Dahil nasanay akong ang Mama mo ang nagpapasya tungkol sa iyo.

Parang may humigpit sa lalamunan ko.

– Pa, hindi po iyon dahilan.

– Alam ko.

Iyon ang unang pagkakataong narinig kong umamin siya nang walang kasunod na palusot.

– At may isa pa akong kailangang sabihin.

Huminto siya.

– Tungkol sa perang ginamit natin sa down payment ng condominium.

Napatayo ako.

– Anong pera po?

– May bahagi roon na hindi dapat namin ginamit.

Nanlamig ang mga daliri ko.

– Kaninong pera?

Narinig ko ang mahinang paghinga niya.

– Daniela… may naiwan sa iyo ang lola mo bago siya namatay.

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

Ang lola kong si Rosario.

Ang nag-iisang taong palaging may nakahandang regalo para sa akin noong bata pa ako.

Ang lola kong pumanaw noong ako ay labingpitong taong gulang.

– Pa, ano pong ibig ninyong sabihin?

At ang sagot niya ang tuluyang nagpagiba sa natitira kong tiwala.

– Anak, may pera kang minana. At ginamit namin ang malaking bahagi noon nang hindi mo alam.