Bahagi 3: Ang paglantad ng lihim na video mula sa Bahay Pag-asa sa Batangas, ang galit ni Tito, at ang desisyon kong tumakas papuntang Cebu para sa bagong buhay na matagal ko nang pinapangarap

Hindi niya kinuha ang ticket.

Tinitigan lang niya.

Tapos dahan-dahan siyang tumayo at kinuha ang kumot sa kama ko at ibinalot sa akin kahit nanginginig ako at ayaw magpahawak.

” Maya…”

Boses niya basag.

“Anak, titignan ko lang likod mo. Please.”

Umiling ako. Pero si Kuya Jun na ang kumuha ng first aid kit. Si Tita Coring, ang matagal nang kasambahay, ang pumasok at inalalayan ako papuntang banyo.

Pagkaalis nila, naiwan si Tito Migs sa kwarto, hawak pa rin ang ticket ko.

Kinabukasan, akala ko magagalit siya dahil tatakas ako. Pero hindi siya pumasok sa opisina.

Nakaupo lang siya sa sala, hawak ang cellphone. May kausap. Naririnig ko.

“Colonel, i-check mo ang Bahay Pag-asa ng Lipa. Lahat ng record ng batch 2023-2025. Gusto kong malaman sino ang nagpapatakbo dyan at sino ang nagbigay ng permit.”

Tapos lumingon siya sa akin nang bumaba ako.

Mapula ang mata niya. Halatang hindi natulog.

“Si Kuya Jun nakakita ng mga pasa mo kagabi. Hindi lang yung dahil sa sinturon ko. May mga peklat ka sa tuhod, sa binti. Maya, sabihin mo sa akin ang totoo. Ano nangyari sa loob?”

Hindi ako makapagsalita. Sanay akong manahimik. Sa center, kapag nagsumbong ka, mas malala ang balik.

Pero binuksan niya ang TV sa sala. Naka-connect sa laptop niya. May video.

Galing sa isang dating staff ng center na nag-resign. Kuhang palihim.

Nakita ko ang sarili ko. Kalbo halos kasi ginupitan kami. Nakaluhod sa may banyo, naglilinis ng inidoro gamit ang kamay. May babaeng staff na sumisigaw at binubuhusan ako ng tubig na may sabon.

May isa pang clip. Kaming lahat nakatayo ng alas tres ng madaling araw sa ulan, walang tsinelas, habang pinapagalitan dahil may nawalang kutsara sa kusina.

At yung pinakamasakit, yung clip na pinapagawa kami ng “obedience training”. Yung paggapang. Yung pagmamakaawa na wag parusahan.

Doon ko nakita si Tito Migs na napaupo. Tinakpan ang mukha ng dalawang kamay.

Diyos ko. Umiiyak siya. Si Tito Migs na hindi ko nakitang umiyak kahit nung namatay si Papa.

“Akala ko… akala ko matututo ka lang ng disiplina… akala ko parang military training lang… sabi nila sa akin, best facility daw para sa mga naliligaw na kabataan ng mga sundalo…”

Tumayo siya at lumuhod sa harap ko. Sa harap ko na nakaupo sa sofa.

” Maya, patawarin mo ako. Kasalanan ko. Ako ang nagpadala sa’yo sa impyerno.”

Gusto kong maniwala. Pero dalawang taon akong tinuruan na wag maniwala sa kahit sino.

Kaya kinuha ko ang bag na naimpake ko na.

“Tito, aalis na po ako bukas. Sa Cebu. Kay Tiya Lita. Wag niyo na po akong pigilan.”

Hindi siya pumigil. Pero sumama siya sa akin hanggang sa kwarto para gamutin ang likod ko. Siya mismo ang naglagay ng betadine. Nanginginig ang kamay.

“Isang linggo. Bigyan mo lang ako ng isang linggo bago ka umalis. Hahayaan kitang umalis kung gusto mo pa rin. Pero hayaan mo akong ayusin to.”

Pumayag ako. Hindi dahil sa kanya. Dahil masakit ang likod ko at hindi pa ako makalakad ng maayos.

Sa loob ng isang linggong iyon, gumuho ang mundo ni Tito Migs.

Nalaman niyang ang may-ari ng Bahay Pag-asa ay dating kasamahan niya na tiwalag sa serbisyo dahil sa katiwalian. Ginagamit ang mga koneksyon sa DSWD para makakuha ng mga batang ipinapadala ng mayayamang pamilya.

Sinamahan ako ni Kuya Jun sa Camp Crame para magpa-medico legal. Lahat ng peklat, na-document.

Nag-file si Tito Migs ng kaso. Hindi lang administratibo. Criminal.

At isang gabi, habang kumakain kami ng tahimik na lugaw ulit, sinabi niya ang totoo.

” Maya, nung sinabi mong mahal mo ako nung 18 ka, natakot ako. Hindi dahil kadiri ka. Natakot ako dahil 32 na ako nun at ikaw 18 pa lang at lumaki ka sa puder ko. Alam kong mali kung patulan ko yung nararamdaman mo habang nasa poder kita. Akala ko kung ilayo kita, matututo kang makita ako bilang tito lang ulit. Mali ako. Sobrang mali. Ginamit ko ang kapangyarihan ko para takasan ang problema ko, at ikaw ang nagbayad.”

Doon lang ako umiyak nang malakas. Yung iyak na dalawang taon kong pinigilan.

“Akala ko… akala ko kinasusuklaman mo ako…”

“Hindi. Kailanman hindi. Araw-araw kong tinitignan ang picture mo nung bata ka pa. At araw-araw kong pinagsisisihan.”

Pero kahit ganun, buo na ang desisyon ko. Kailangan kong umalis.

Dumating ang araw ng flight ko. May 7.

Hinanda ni Tita Coring ang maleta ko. Si Tito Migs tahimik lang na nagbubuhat.

Sa NAIA Terminal 2, habang papasok na ako sa boarding gate, may humawak sa braso ko.

Hindi si Tito Migs.

Isang babae. May kasamang lalaki na naka-uniporme ng DSWD.

“Ms. Maya Reyes? Kami po ang legal team ng Bahay Pag-asa. May ipapapirma lang po sana kami na affidavit of desistance. Babayaran po namin ang hospital bills at…”

At may inilapag na cheque. 200,000 pesos.

Tumingin ako kay Tito Migs. Nakita kong nagdilim ang mukha niya.

At doon ko narinig ang boses ng dati kong warden mula sa likod nila.

“Ikaw pala yung batang matigas ang ulo. Akala mo makakaalis ka na?”

Bahagi 4: Mula sa paghabol sa airport ng Mactan hanggang sa pagharap sa korte, kung paano kami natutong magpatawad at magsimula muli nang hindi na bilang tito at pamangkin kundi bilang dalawang taong malaya

Hindi ko alam na mas mabilis pa pala sa check-in counter ang pagdating ng mga military police.

Bago pa man mahawakan ng warden na si Aling Delia ang braso ko, dalawang naka-unipormeng sundalo na ang humarang sa kanya.

Si Tito Migs pala, bago pa kami umalis ng Aguinaldo, tumawag na sa JAG office at sa PNP Women and Children Protection Center. Alam niyang susubukan nilang habulin ako.

“Ma’am Delia Cruz, kayo po ay inaaresto para sa paglabag sa RA 7610 at serious illegal detention,” sabi ng isang babaeng pulis.

Nagkagulo sa departure area. Yung babaeng may cheque, kumaripas ng takbo pero naharang din ni Kuya Jun.

Nanginginig ako. Si Tito Migs ang yumakap sa akin sa unang pagkakataon pagkatapos ng dalawang taon. Hindi yung yakap ng tito na may pag-aalangan. Yakap ng isang taong handang saluhin ulit ako.

“Shhh. Tapos na. Hindi ka na nila mahahawakan.”

Hindi ako sumakay ng eroplano nung araw na iyon.

Sa halip, bumalik kami ng Camp Aguinaldo at doon mismo sa opisina ng Provost Marshal, nagbigay ako ng salaysay. Kasama si Tita Coring bilang support person. Kasama ang medico-legal.

Nang gabing iyon, pumutok ang balita sa Facebook at sa news ng ABS-CBN: “Private youth facility sa Batangas ni-raid, 23 kabataan na-rescue dahil sa umano’y pang-aabuso.”

Isa ako sa mga naglakas-loob na magsalita nang hindi na nakatakip ang mukha.

Kinabukasan, dumating ang tawag mula sa Tiya Lita ko sa Cebu.

“Day, nakita ka namo sa TV! Ginoo ko, Maya, umuwi ka diri. Safe ka diri.”

Umiyak ako ulit. Pero sa pagkakataong ito, dahil may pamilya pa pala akong naghihintay.

Isang linggo matapos ang raid, sinamahan ako ni Tito Migs mismo papuntang Mactan. Hindi na one-way ang ticket. Round trip na. Sabi niya, “Kung gusto mong bumalik ng Manila, may babalikan ka. Kung gusto mong manatili sa Cebu, may susuporta sa’yo.”

Sa Cebu, ibang buhay.

Nakatira ako sa maliit na bahay ni Tiya Lita sa Lapu-Lapu, malapit sa dagat. Nagtrabaho ako bilang barista sa isang coffee shop sa IT Park habang nag-aaral online ng psychology sa University of San Carlos. Gusto kong tumulong sa mga batang nakaranas ng katulad ko.

Si Tito Migs? Hindi na siya Lieutenant Colonel.

Matapos ang imbestigasyon, siya mismo ang humingi na ma-relieve sa pwesto habang iniimbestigahan kung paano naaprubahan ang facility na iyon gamit ang pangalan ng kampo. Na-demote, na-assign sa admin work sa GHQ. Sabi ng iba, sinira niya ang karera niya.

Pero sabi niya sa akin sa video call isang gabi, habang pinapakita ko sa kanya ang dagat sa likod ko:

“Mas mahalaga ang konsensya kaysa ranggo, Maya. Kung hindi ko aayusin ang ginawa ko sa’yo, anong klaseng sundalo ako?”

Anim na buwan ang lumipas. May hearing sa korte sa Lipa.

Kailangan kong humarap. Si Aling Delia at ang dalawang staff, nasa kabilang panig.

Nanginginig ako sa witness stand. Pero pagtingin ko sa gallery, nandoon si Tito Migs, naka-civilian, nandoon si Tiya Lita, at nandoon ang limang batang kasama kong na-rescue.

Nagsalita ako. Lahat. Mula sa paggapang hanggang sa pagbilang ng barya para makatakas.

Hinatulang guilty ang may-ari at si Aling Delia ng 8 taong kulong. Pinasara ang facility.

Paglabas ng korte, hindi na ako gumapang. Naglakad ako nang diretso.

Si Tito Migs lumapit. May dala siyang maliit na kahon. Hindi singsing.

Susi.

“Susi ng dati mong kwarto. Pero hindi ko na lalagyan ng lock sa labas. Ikaw na ang may hawak. Kung kailan mo gustong bumalik, bukas lagi. Hindi bilang pamangkin na kailangan ng permiso. Bilang si Maya na may sariling desisyon.”

Kinuha ko ang susi.

“Tito,” sabi ko, at sa unang pagkakataon, magaan ang pagtawag ko sa kanya, “Hindi na kita mahal bilang babae sa lalaki. Siguro dati oo, dahil bata pa ako at ikaw lang ang mundo ko. Pero ngayon, natuto akong mahalin ang sarili ko. At ikaw, mahal kita bilang… bilang tao na nagkamali pero marunong magbago. Hindi pa tayo ayos. Pero pwede tayong magsimula ulit na magkaibigan.”

Ngumiti siya. Yung ngiting matagal ko nang hindi nakita. Yung ngiting walang bigat.

“Sapat na sa akin yun, anak.”

Hindi kami naging magkasintahan. At tama lang yun.

Bumalik ako ng Cebu. Ipinagpatuloy ang pag-aaral. Naging volunteer sa DSWD para sa mga batang na-abuse.

Si Tito Migs, pagkatapos ng isang taon, nagretiro nang maaga sa militar at nagtayo ng maliit na foundation na tumutulong sa mga anak ng mga sundalong nasawi sa giyera – para hindi na maulit ang nangyari sa akin na ginawang negosyo ang pagiging ulila.

Tuwing Pasko, umuuwi ako ng Manila. Hindi na sa loob ng kampo. Sa labas, sa isang maliit na apartment na inuupahan niya malapit sa White Plains.

Kumakain kami ng lugaw. Yung lugaw na dati muntik nang matapon nung gabing bumalik ako.

Ngayon, kapag naririnig ko ang salitang “halika”, hindi na nanginginig ang tuhod ko.

Lumalakad ako nang diretso, ulo taas, papunta sa taong tumatawag.

Dahil sa wakas, alam ko na ang halaga ko ay hindi nasusukat sa kung gaano ako kabilis lumuhod, kundi sa kung gaano ako katapang tumayo muli.

At sa wakas, malaya na ako.