Bahagi 3: Nang pumunta kami sa bangko para habulin ang perang nailipat na sa ibang pangalan ay mas lalo lang akong pinagmukhang masama ng pamilya ng asawa ko at muntik na akong sumuko dahil pati asawa ko ay nagdadalawang-isip na kung kakasuhan pa ang sarili niyang ama

Paglabas namin sa boarding house ni Carlo sa Pasay, tumatawag si Atty. Liza, yung pinsan kong abogado sa Cavite.

“Maricel, yung tawag mo kagabi, seryoso ba yun? Biyenan mo nag-withdraw gamit ID mo?”

“Oo, Ate. 4.1M nakuha na. Nasa BPI account ng Leticia Ramos daw.”

“Leticia Ramos? Tiyahin ni Trish yun ah. Naka-tag siya dati sa Facebook ni Carlo. Maricel, makinig ka, pumunta ka agad sa barangay ng Tondo at sa police station. Kuha ka ng blotter. Tapos punta ka sa BDO branch manager mo, hingin mo copy ng CCTV at nung fake authorization letter. Kailangan natin ng ebidensya.”

Pumunta kami ni Jomar sa BDO Imus. Si Sir Carlo, mabait. Pinakita niya sa amin yung CCTV. At dun, kitang-kita ko. Si Papa Rogelio, suot yung luma niyang cap, may dalang eco bag na may lamang envelope. Kasama niya si Mama Teresita sa labas ng bangko, naghihintay.

At yung pirma sa authorization letter, malayong-malayo sa pirma ko. Yung pirma ko may loop, yung peke, parang pirma ng grade school.

“Ma’am, pwede naming i-hold yung account ninyo para hindi na magalaw yung 2.7M, pero yung 4.1M, kailangan ng legal action para ma-freeze yung pinaglipatan.”

Pagkatapos, dumiretso kami sa Barangay Hall sa Tondo. Si Kagawad, kilala si Papa Rogelio.

“Rogelio? Naku, mabait yun ah. Baka naman nagkakamali lang kayo, Maricel.”

Mabait? Mabait ba yung nagnakaw ng 4.1M?

Gusto kong sumigaw.

Pero sabi ni Atty. Liza, dumaan muna sa barangay para may record ng mediation. So nag-schedule ng patawag kinabukasan.

Kinabukasan, dumating kami sa barangay. Andun si Papa Rogelio, si Mama Teresita, si Carlo, at si Trish. At yung Leticia Ramos, isang babaeng naka-gold na hikaw, maangas.

Pag-upo pa lang, si Trish na ang nagsalita.

“Ate Maricel, sana maintindihan mo, hindi naman namin ninakaw yung pera mo. Hiniram lang. Kasi si Carlo, may opportunity sa Canada. 1.2M lang yung placement fee, tapos yung tira, pang-down sa bahay namin. Kasi ayaw na ayaw na ng nanay ko na sa apartment lang kami titira pag kinasal na kami. Dapat may bahay agad.”

“Hiramin? Trish, hindi mo ba alam na 4.1M yung hiniram ninyo? Alam mo ba kung ilang taon kong pinaghirapan yun?”

Sumabat si Mama Teresita, umiiyak na.

“Maricel, anak, pamilya tayo. Kung hindi mo tutulungan si Carlo, sino pa? Yung kapatid mo nasa Dubai, hindi ka naman tinulungan nung nangangailangan ka dati? Kami, tinulungan ka namin nung manganak ka kay Elise, kami nagbantay.”

Yun yung masakit. Ginagamit yung utang na loob.

Si Papa Rogelio, galit na.

“Wag mo akong ipabarangay, Maricel! Ako ang nakatatanda! Kapag kinasuhan mo ako, mapapahiya ang pamilya natin! Gusto mo ba yun? Gusto mo bang sabihin ng mga tao na yung manugang ko, sinira ang buhay ng biyenan niya dahil lang sa pera?!”

Dahil lang sa pera? 4.1M, dahil lang?

Si Jomar, tahimik lang. At dun ako kinabahan. Hinawakan ko kamay niya.

“Jomar, magsalita ka naman.”

Tumingin siya sa tatay niya, tapos sa akin.

“Pa… Ma… Mali yung ginawa ninyo. Pero… pwede ba… pag-usapan na lang natin nang maayos? Huwag na tayong magkasuhan.”

Parang binuhusan ako ng malamig na tubig.

Yung asawa ko, na dapat kakampi ko, nagdadalawang-isip na.

Umuwi kami na walang nangyari sa barangay. Hindi pumirma si Papa Rogelio sa kasunduan na ibalik ang pera.

Pag-uwi, nag-away kami ni Jomar nang matindi.

“Jomar, pera ko yun! Pera ng anak natin yun! Paano kung hindi na natin mabawi? Paano yung pangarap nating bahay?”

“Alam ko! Pero tatay ko yun, Maricel! Gusto mo ba makulong tatay ko? 62 years old na yun! Mamamatay yun sa kulungan!”

“E ako? Pinatay na niya pangarap ng anak mo! Hindi ka ba naaawa sa akin?”

Hindi siya sumagot. Lumabas siya ng bahay at hindi umuwi ng dalawang araw.

Mag-isa akong nag-asikaso. Pumunta ako sa PNP Anti-Cybercrime kasi may falsification of signature. Pumunta ako sa BPI para i-report yung account ni Leticia Ramos. Buti na lang, dahil malaki yung amount at may police blotter ako, na-flag ng BPI yung account at na-hold pansamantala yung 4.1M bago pa man maipadala sa kung saan.

Pero si Leticia, nagwala sa BPI branch sa Quezon City. Tinawagan ako.

“Maricel! Anong ginawa mo! Hinold mo pera namin! Ipapabarangay kita! Scammer ka!”

Scammer? Ako pa?

Dun ko nalaman kay Atty. Liza, may pattern na pala si Leticia. Dati na pala siyang sangkot sa isang recruitment scam sa Malate. Yung Canada-Canada na yan, baka scam din.

Pinuntahan ko si Trish sa salon niya sa Quezon City. Hindi na siya naka-uniform. Naka-damit pang-alis na, may maleta.

“Aalis na kami ni Carlo papuntang Cebu. Dun na lang kami magpapakasal. Ayaw na namin ng gulo. Pero ibalik mo na yung 4.1M, kasi amin na yun eh. Binigay na sa amin ni Papa Rogelio.”

“Trish, hindi pa tapos ang kaso. At yung pera na yan, galing sa nakaw. Kapag kinuha mo yan, kasabwat ka.”

Ngumisi siya.

“E di magkita tayo sa korte. Pero tandaan mo, buntis ako. Kapag na-stress ako dahil sayo, ikaw ang mananagot.”

Buntis? O palusot na naman?

Pag-uwi ko, nandun si Jomar. May dalang papel. At may kasamang si Papa Rogelio na nakayuko.

At yung sinabi ni Papa Rogelio ang mas lalong nagpagalit sa akin nang sobra.

Bahagi 4: Sa dulo ng lahat ng iyak, panloloko at pagtataksil ng sariling pamilya ay may hustisyang dumating na hindi ko inaasahan at isang bagong simula na mas matatag kaysa sa dati kong pangarap

Pagbukas ko ng pinto, nakita ko si Jomar na nakatayo, hawak ang isang brown envelope. Sa likod niya, si Papa Rogelio, nakayuko, walang cap, kitang-kita yung puti niyang buhok.

“Maricel…” Sabi ni Jomar, nanginginig.

“Anong ginagawa niya dito?” Matigas kong sabi.

Si Papa Rogelio, dahan-dahang lumuhod. Lumuhod sa harap ko, sa sahig ng sala namin na dati kong pinapangarap na palitan ng mas malaki.

“Maricel, anak… patawarin mo ako.”

Hindi ako gumalaw.

“Patawarin? Pa, 4.1M ang kinuha ninyo. 4.1M. Hindi yan biro.”

“Alam ko. Mali ako. Mali kami ng Mama mo. Na-pressure kami kay Carlo. Akala namin… akala namin matutulungan mo kami nang hindi ka magagalit kasi pamilya tayo. Mali yung pag-iisip namin na porke may pera ka, okay lang na kunin nang walang paalam.”

Ibinigay ni Jomar yung envelope sa akin. Binuksan ko. Nandun yung bank certification. Yung BPI account ni Leticia Ramos, na-hold na ng AMLC dahil sa report ko. At may kasama pang isa pang papel, titulo ng lupa.

“Anak, yung lupa namin sa Bataan, yung maliit na 200 sqm na minana ko pa sa tatay ko, ibinebenta na namin ng Mama mo. 1.8M lang yun. Kulang pa sa 4.1M, pero… idadagdag namin. Magtatrabaho ako ulit. Kahit mag-tricycle ulit ako sa Tondo, babayaran namin.”

Tumingin ako kay Jomar. Umiiyak na siya.

“Hon, dalawang araw akong hindi umuwi kasi kinausap ko si Carlo at si Trish. Maricel, scam pala yung Canada. Walang Canada. Yung tito daw ni Trish sa Toronto, hindi totoo. Yung 1.2M na placement fee, napunta lang sa tao ni Leticia. Na-scam si Carlo. At yung Trish… hindi buntis. Nag-positive lang daw sa pregnancy test na binili sa Shopee para matakot tayo.”

Parang gumuho yung mundo ko ulit, pero sa ibang paraan.

“Si Carlo, iniwan na ni Trish nung malaman niyang na-hold yung pera. Sumama sa ibang lalaki papuntang Cebu. Naiwan si Carlo sa Pasay, umiiyak. Walang pera, walang girlfriend, walang trabaho.”

Si Papa Rogelio, humahagulgol na.

“Akala ko mapapabuti si Carlo kapag natulungan. Yun pala, lalo ko lang siyang sinira. Pinabayaan ko kasi siyang maging tamad. Kayo ni Jomar, nagsikap. Siya, inispoil namin.”

Hindi pa tapos.

Dumating si Atty. Liza kasama ang isang police officer at yung manager ng BPI.

“Ma’am Maricel, good news. Dahil na-prove na yung pirma ay peke at may police blotter, at dahil na-flag agad bago ma-disperse yung pera, ire-reverse ng BPI yung buong 4.1M pabalik sa BDO account ninyo within 5 working days. Pero kailangan pa rin ituloy yung kaso for falsification and theft para hindi na maulit.”

Napaiyak ako. Sa wakas.

Pero hindi ako pumayag na makulong si Papa Rogelio. Sabi ko kay Atty. Liza, gusto ko ng restorative justice. Pumirma kami ng kasunduan sa barangay at sa piskalya.

Una, ibabalik ang buong 4.1M plus yung 2.7M na na-hold. Buong 6.8M.

Pangalawa, si Papa Rogelio at Mama Teresita, magbebenta ng lupa sa Bataan at yung pinagbentahan, idadagdag sa ipon namin bilang danyos at bilang pag-amin ng mali, pero hindi namin kukunin lahat, kukunin lang namin yung 500k para sa abala at sa gastos ng abogado, yung tira, sa kanila pa rin para may pang-umpisa sila.

Pangatlo, si Carlo, kailangang sumailalim sa TESDA training. Walang palusot. Pinag-enroll namin siya sa welding course sa Quezon City. At kailangang magtrabaho siya sa construction site ni Jomar bilang helper, 6 months, walang absent. Para matuto ng halaga ng pera.

At pang-apat, lahat ng password ng safe, papalitan. At lahat ng ID at card, hindi na iiwan sa drawer. At si Jomar, pumayag na mag-financial literacy seminar kaming dalawa.

Lumipas ang dalawang buwan.

Naibalik ang 6.8M. Hindi kami bumili sa Nuvali. Mas maganda ang nahanap namin, isang 150 sqm na house and lot sa Santa Rosa, malapit sa isang magandang public science high school. Mas mura ng 1M kaysa sa Nuvali, kaya may natira pa kaming 1.5M pang-emergency fund at pang-negosyo.

Si Carlo, ngayon ay nasa site pa rin ni Jomar. Maitim na siya, payat, pero mas may respeto na. Isang beses, lumapit siya sa akin.

“Ate Maricel, sorry. Salamat kasi hindi mo ako sinukuan kahit sinira ko buhay mo. Hindi ko alam na ganun pala kahirap kitain ang 4.1M.”

Ngumiti ako. “Hindi mo sinira buhay ko, Carlo. Tinuruan mo lang akong maglagay ng boundary kahit pamilya pa.”

Si Papa Rogelio, ngayon ay nagba-volunteer sa barangay tuwing Linggo, nagtuturo ng basic literacy sa mga bata. Hindi na siya nanonood ng FPJ buong araw. Minsan pumupunta siya sa bahay, may dalang kakanin na gawa ni Mama Teresita. Hindi na siya basta-basta pumapasok sa kwarto namin.

At si Jomar, natuto. Natuto siyang tumayo para sa asawa at anak niya, kahit kalaban niya ang magulang niya. Natuto siyang magsabi ng “hindi” sa maling hingi ng pamilya.

Ngayong gabi, nakatayo ako sa bagong sala namin sa Santa Rosa. Si Elise, naglalaro sa sahig. Si Jomar, nagluluto ng sinigang. Yung safe, nandun pa rin, pero iba na password. At sa loob, hindi lang pera ang laman, kundi titulo ng bagong bahay, at isang sulat-kamay na kasunduan na pirmado ng buong pamilya.

Natuto ako na ang tunay na pamilya, hindi yung laging humihingi at nang-aabuso dahil lang sa salitang “pamilya”. Ang tunay na pamilya, marunong rumespeto sa pagod at pangarap ng bawat isa.

At sa wakas, yung 6.8M na muntik nang mawala, naging pundasyon ng mas matatag na bahay, hindi lang na gawa sa bato at semento, kundi sa respeto at hustisya.