Bahagi 3
Akala ko tapos na nang tanggihan ko ang ₱1.2M, pero pagbalik ni Carlo at pag-amin niya sa utang ni Trish, doon ako tuluyang natauhan sa lahat

Pagkakita ko sa sticker na yun sa ilalim ng jade bracelet, parang may malamig na tubig na bumuhos sa ulo ko. Yung jade bracelet, bigay ni Lola sa akin nung kasal namin ni Carlo sa Quezon City. Sabi ni Lola, heirloom daw yun ng mga Reyes, galing pa sa lola niya. Tapos ngayon, may presyo na ₱120k at pangalan ni Trish.

Hindi ko ginalaw yung bracelet. Ibinalik ko lang sa kahon ng tsaa at isinara. Umupo ako sa sahig ng lumang bahay ko na 60 sqm. Amoy pa rin ng nasunog na notebook. Naalala ko yung unang taon ko bilang Mrs. Reyes sa Dasmariñas Village, Makati. Ako yung gumigising ng alas singko para maghanda ng baon ni Carlo papuntang opisina sa BGC. Ako yung nagbabayad ng kuryente, tubig, pati yung monthly dues ng village na ₱15,000. Lahat galing sa sweldo ko na finance manager.

Si Trish noon, nasa US pa, pero kada uwi, sa bahay din siya tumutuloy. Sabi ng biyenan ko, “Kababata yan ni Carlo, parang kapatid na.” Pero nakikita ko, ibang klase yung tinginan nila. Ako yung naglalaba ng damit ni Trish, ako pa yung nag-aabot ng pera pag sinasabi niyang na-delay ang padala niya galing US.

Nung pangalawang taon, doon na nagsimula yung mas malalaking gastos. Na-ospital si Lola sa Makati Med, kailangan ng ₱80,000 para sa operasyon sa tuhod. Walang gustong maglabas ng pera si Carlo at ang mama niya. Ako ang naglabas. Sabi ko sa sarili ko, pamilya ko na sila. Tapos nasira yung bubong ng bahay sa Makati nung bagyo, kailangan ng ₱350,000 para sa paayos. Ako ulit. Sabi ng biyenan ko, “Hayaan mo, pag nakabenta tayo ng lupa sa Batangas, babayaran ka namin.” Pero hindi naman nangyari.

Yung ₱40,000 na buwan-buwan na pang-simba at pang-abot daw ng biyenan ko sa mga outreach sa barangay, nalaman ko kalaunan, kalahati pala nun pinapadala niya kay Trish pang-shopping sa Greenbelt. Lahat yun nasa itim na notebook ko. Lahat nakalista. Kaya nung sinunog ko yun kanina, akala ko sinusunog ko na rin yung galit ko. Pero hindi pala.

Kinabukasan, maaga akong nagising. Nagwalis ako ng bakuran at nagbilad ulit ng tsaa. Mga bandang alas nuwebe, may tumawag ulit. Si Lola. Iba na ang boses niya, hindi na nanginginig, medyo galit.

“Grace, apo, totoo ba na may sticker ni Trish yung jade bracelet na binigay ko sa’yo? Sinabi sa akin ni Delia kagabi.”

Nagulat ako. Paano nalaman ni Lola? Sabi ko, “Opo, Lola. Nakita ko po kagabi sa kahon ng tsaa. Akala ko po naibalik ko na sa inyo nung umalis ako sa Makati.”

Tumahimik si Lola sa kabilang linya. Tapos sabi niya, “Grace, hindi ikaw ang nagbalik nun. Si Trish ang nagsoli sa akin nung isang linggo, sabi niya galing daw sa’yo, na ayaw mo na raw ng mga bigay ng pamilya Reyes. Pero hindi ko nakita yung sticker. Ibig sabihin, bago pa niya isoli, sinubukan niya munang isangla sa Greenhills. Sabi ng suki kong alahera sa San Juan, may nagpunta daw na babae na kamukha ni Trish dala yung bracelet, tinawaran ng ₱120k.”

Doon ko naintindihan lahat. Yung babaeng pinili ng biyenan ko bilang “tunay na manugang” dahil kababata ni Carlo, yung babaeng akala nila mas may class kasi galing US, sinubukan pang isangla yung heirloom ng pamilya nila para pambayad sa online loan na ₱500,000.

Napahawak ako sa dibdib ko. Masakit, pero hindi dahil sa bracelet. Masakit dahil tatlong taon akong nagpanggap na okay lang na tawagin akong “yung ampon ng mga Santos”. Tatlong taon akong nagbayad, nag-ayos, nag-alaga, tapos sa huli, yung heirloom na simbolo na tanggap ako, muntik nang mawala dahil sa luho ng iba.

Sabi ni Lola, “Grace, patawarin mo si Delia. Matanda na, madaling mauto. Akala niya pag taga-US at maganda manamit, mabuting tao na. Pero ikaw, ikaw ang nagbuhay sa amin. Yung ₱1.2 million na dala ni Delia, hindi lang basta pera yun. Pera yun ng buong pagkatao niya. Binenta niya talaga yung maliit na lote niya sa Batangas. Pero alam kong hindi mo kukunin. Kasi hindi pera ang habol mo.”

Umiyak ako habang kausap si Lola. Sabi ko, “Lola, hindi ko po kayo nakakalimutan. Pero pagod na po ako. Gusto ko lang po dito sa Tagaytay, tahimik. Ayoko na pong sumalo ulit.”

Sagot ni Lola, “Naiintindihan kita, apo. Hindi kita pipilitin bumalik sa Makati. Pero payagan mo sana akong pumunta dyan sa Tagaytay minsan. Gusto ko lang makita yung sampaguita ng mama mo at makainom ng tsaa mo.”

Pagkababa ng tawag, pumunta ako sa may kusina at kumuha ng maligamgam na tubig. Tinitigan ko yung jade bracelet sa kahon. Dati, simbolo siya ng pagiging Mrs. Reyes. Ngayon, simbolo siya ng kalayaan ko na hindi ko na kailangan ng titulo para maging buo.

Nung hapon, dumating ulit si Carlo. Wala na yung pulang bayong. Wala na ring sobre. Siya lang, naka-t-shirt at maong, mukhang hindi nakatulog.

“Grace, kinausap ako ni Lola. Sinabi niya yung tungkol sa bracelet. Totoo. Nahuli ko si Trish sa Greenhills nung isang linggo. Kaya kami nag-away. Kaya siya bumalik ng US. Hindi dahil sa utang lang, kundi dahil sinungaling siya. Yung ₱500,000 na utang niya sa online loan, sinabi niyang pang-tuition daw ng kapatid niya sa US, yun pala pang-bili ng mga bag sa Greenbelt at pang-down sa condo sa BGC.”

Tumango lang ako. Wala na akong lakas makipagtalo.

Sabi niya, “Alam kong wala na akong karapatan. Pero gusto kong malaman mo, yung mama ko, kahit mali ang pinili niya dati, nagsisisi na talaga. Binenta niya yung lupa niya sa Batangas kasi gusto ka niyang bayaran. Hindi dahil pinipilit siya ni Lola, kundi dahil siya mismo nahihiya sa’yo.”

Tinitigan ko si Carlo. Tatlong taon kaming mag-asawa. Tatlong taon akong nagtrabaho bilang finance manager sa Makati habang siya nasa BGC, pero ako pa rin ang nagbabayad ng lahat. Ngayon, nakatayo siya sa gate ko, parang estranghero.

“Carlo, hindi galit ang nararamdaman ko sa inyo. Pagod lang. Pagod na pagod na. Alam mo ba pakiramdam na araw-araw kang tinatawag na panandalian? Na kahit anong gawin mong bayad sa ospital, sa bahay, sa simbahan, hindi ka pa rin sapat kasi hindi ikaw si Trish?”

Yumuko siya. “Alam ko. Kasalanan ko rin. Hinayaan ko si Mama. Hinayaan kong isipin ng lahat na ikaw lang yung ampon. Samantalang ikaw pala ang bumubuhay sa amin.”

Doon ko naramdaman yung isang klase ng ginhawa. Hindi dahil pinatawad ko sila, kundi dahil sa wakas, narinig ko yung totoo.

Bago umalis si Carlo, may sinabi siya na hindi ko inaasahan. “Grace, si Mama nasa bahay na ni Lola sa Makati ngayon. Pero ayaw na siyang patuluyin ni Lola nang matagal kasi may sakit din si Lola at kailangan ng tahimik. Sabi ni Mama, baka bumalik siya sa Batangas at makitira muna sa kapatid niya. Pero wala na siyang pera kasi binenta na niya yung lote. Yung ₱1.2 million, nasa kanya pa rin.”

Gusto kong mainis, pero naawa ako. Hindi dahil mahal ko pa ang biyenan ko, kundi dahil nanay din siya. Naligaw lang.

Pagkaalis ni Carlo, gumawa ako ng isang maliit pero mahalagang desisyon. Hindi ko kukunin ang ₱1.2 million. Hindi rin ako babalik sa Makati bilang Mrs. Reyes. Pero ipapadala ko kay Lola yung tsaa ng mama ko, gaya ng pangako ko. At isasauli ko kay Lola mismo yung jade bracelet, hindi sa biyenan ko, hindi kay Carlo, kundi kay Lola, nang personal, para alam niyang hindi ko sinubukang isangla.

Kinuha ko yung cellphone ko at tinext si Lola, “Lola, bukas po ipapadala ko yung tsaa sa Grab papuntang Makati. At yung bracelet po, itatago ko muna dito hanggang makapunta kayo sa Tagaytay. Gusto ko po kayo mismo ang magbalik sa akin kung kanino niyo gustong ibigay.”

Sumagot si Lola, “Salamat, apo. Ikaw pa rin ang paborito kong apo, kahit hindi ka na Reyes sa apelyido.”

Nung gabing yun, mahimbing akong nakatulog sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon. Hindi dahil tapos na ang lahat, kundi dahil sa wakas, malinaw na sa akin kung sino ako pag wala ang apelyido ng iba. Ako si Grace Santos ng Tagaytay, may 60 sqm na lumang bahay, may sampaguita, may tsaa, at may sariling desisyon.

At habang nakahiga ako, narinig ko yung tricycle sa labas ng eskinita, at naalala ko yung sinabi ng biyenan ko kanina, na babalik si Lola dito sa Tagaytay.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖

Bahagi 4
Noong dumating si Lola sa Tagaytay kasama ang biyenan ko para pilitin akong bumalik sa Makati, sa wakas ay tumayo ako at pinili ang sarili ko

Tatlong araw pagkatapos kong i-text si Lola, dumating nga siya sa Tagaytay. Hindi siya dumating mag-isa. Kasama niya ang biyenan ko at si Carlo. Alas diyes ng umaga, katatapos ko lang magdilig ng sampaguita at magbilad ng tsaa sa may bubong. Nakita ko yung itim na van na may plakang Makati na pumarada sa may kanto ng eskinita namin sa Alfonso. Bumaba si Lola, naka-tungkod pero nakangiti. Sumunod ang biyenan ko, dala pa rin yung pulang bayong na may ₱1.2 million, pero halatang nahihiya na. At si Carlo, nasa likod, may dalang bayong ng prutas.

Pumasok sila sa bakuran ko. Hindi na sila tumayo sa gate, pinapasok ko na. Pinaghanda ko sila ng tsaa ng mama ko, yung bagong bilad pa lang.

Umupo si Lola sa may papag at sabi niya, “Grace, ang bango pa rin ng bahay mo, parang bahay ng mama mo dati.” Ngumiti ako. “Opo, Lola, ganito pa rin po. Sampaguita at tsaa lang.”

Tumahimik sandali. Tapos nagsalita ang biyenan ko. Hindi na mahina ang boses niya, pero nanginginig.

“Grace, anak, dinala ko ulit yung ₱1.2 million. Alam kong sinabi mong ayaw mo, pero gusto kong iwan dito. Hindi para pilitin kang bumalik sa Makati, kundi para malaman mong totoo yung sorry ko. Binenta ko na yung lote sa Batangas, wala na akong ibang pera, pero okay lang. Gusto ko lang makabawi.”

Tinitigan ko yung pulang bayong. Tatlong taon na sahod ko yun, tig-₱50,000 kada buwan, ₱80,000 na pang-ospital ni Lola, ₱350,000 na pang-ayos ng bubong sa Makati, ₱40,000 na pang-simba. Lahat nandoon sa bayong na yun.

Sabi ko, “Tita, hindi ko po kailangan ng pera niyo para patawarin kayo. At hindi ko po kukunin yan para lang masabi na bayad na tayo. Kasi hindi naman pera ang nawala sa akin ng tatlong taon, kundi respeto.”

Napayuko ang biyenan ko. Umiyak ulit. Sabi niya, “Alam ko, Grace. Kasalanan ko. Akala ko kasi si Trish ang magbibigay ng magandang buhay kay Carlo kasi mayaman daw ang pamilya niya sa US at maganda. Pero ikaw pala ang nagtatrabaho. Ikaw pala ang nagbabayad ng lahat. Si Trish, yung condo niya sa BGC na sinasabi niyang investment, naka-loan lang pala sa bank at yung pang-down galing sa sahod mo nung pinahiram mo si Carlo.”

Doon sumingit si Carlo. “Grace, totoo yun. Yung ₱500,000 na utang ni Trish sa online loan, kalahati nun pinangbayad ko galing sa bank account natin dati. Yung joint account natin sa BPI na akala mo pang-emergency lang, nagamit ko. Kaya nung na-ospital si Lola, wala akong mailabas na ₱80,000 kasi wala nang laman. Ikaw pa ang naglabas.”

Naramdaman ko yung init sa dibdib ko. Hindi galit na sumisigaw, pero galit na tahimik. Yung klaseng galit na matagal mo nang kinimkim.

“Carlo, alam mo ba kung anong pinakamasakit? Hindi yung ginamit mo yung pera ko. Ang pinakamasakit, hinayaan mong tawagin akong ampon lang. Tatlong taon akong gumigising ng maaga, nag-aasikaso ng pamilya mo, tapos sa birthday ni Lola, narinig ko yung tita mo na sabi, ‘Buti pa si Trish, tunay na Reyes ang dating.’ Samantalang ako, ako ang nagbayad ng catering nun na ₱60,000.”

Hindi nakasagot si Carlo. Si Lola ang nagsalita, medyo galit na.

“Delia, Carlo, tama na. Makinig kayo kay Grace. Tatlong taon siyang nanahimik. Ngayon siya naman ang magsasalita.”

Tumingin ako kay Lola at tumango. Kinuha ko yung kahon ng tsaa at inilabas yung jade bracelet na may sticker ni Trish.

“Lola, ito po yung bracelet na binigay niyo sa akin. Hindi ko po sinubukang isangla. Si Trish po ang nagsubok. Nasa Greenhills po siya nung isang linggo, tinawaran ng ₱120k. Hindi ko po alam kung bakit nasa akin pa rin ito, pero gusto ko pong kayo mismo ang magdesisyon kung kanino niyo ibibigay.”

Kinuha ni Lola yung bracelet, tinanggal yung sticker ni Trish at itinapon sa sahig. Sabi niya, “Grace, sa’yo ito. Simula nung binigay ko sa’yo, sa’yo na ito. Kahit hindi ka na Reyes sa papel, ikaw ang karapat-dapat. Si Trish, hindi niya alam ang halaga ng pamilya, puro halaga ng bag lang ang alam.”

Pagkatapos, tumingin si Lola sa biyenan ko at kay Carlo. “Delia, yung ₱1.2 million na yan, iuwi mo. Hindi kukunin ni Grace yan kasi hindi pera ang kailangan niya. Ang kailangan niya, respeto. At Carlo, yung joint account niyo sa BPI, isara mo na. Bayaran mo yung utang mo kay Grace kahit paunti-unti, pero huwag mo nang guluhin ang buhay niya dito sa Tagaytay.”

Natahimik ang lahat. Rinig lang yung kuliglig sa labas at yung amoy ng tsaa.

Sabi ng biyenan ko, umiiyak, “Grace, paano na ako? Wala na akong bahay sa Batangas. Si Lola may sakit na, hindi ako pwedeng tumagal sa Makati. Si Trish ayaw na sa akin.”

Doon ako tumayo. Hindi para yakapin siya, kundi para tumayo para sa sarili ko.

“Tita, hindi ko po kayang solusyunan ang problema na kayo ang gumawa. Binenta niyo po yung bahay niyo nang hindi niyo ako tinanong, para ibalik sa akin yung pera na hindi ko naman hiningi. Hindi ko po kasalanan na ayaw na sa inyo ni Trish. Tatlong taon ko po kayong inalagaan, binayaran ko ospital, bahay, simbahan, pati luho ni Trish na hindi ko alam. Ngayon po, ako naman.”

Tumingin ako kay Carlo. “Carlo, salamat sa prutas. Pero tapos na tayo. Yung apelyido na Reyes, binalik ko na sa inyo nung umalis ako sa Makati. Ako na ulit si Grace Santos. May titulo ng lupa ako dito sa Tagaytay, 60 sqm, nakapangalan sa mama ko at sa akin. Hindi ko yun ibebenta para kanino. Dito ako titira, magtatanim ng sampaguita at magbibilad ng tsaa.”

Sumagot si Carlo, “Grace, naiintindihan ko. Hindi na kita pipilitin bumalik. Gusto ko lang malaman mong nagsisisi ako. Yung bahay sa Makati, ako na ang mag-aasikaso. Magtatrabaho na ako nang maayos sa BGC at hindi na aasa sa’yo. At yung ₱1.2 million ni Mama, tutulungan ko siyang maghanap ng maliit na paupahan malapit sa Batangas, para hindi siya mawalan ng tirahan.”

Tumango ako. Hindi dahil naaawa ako, kundi dahil sa wakas, nakikita kong kumikilos na sila para sa sarili nila.

Bago sila umalis, iniabot ni Lola sa akin yung isang maliit na sobre. Hindi pera. Susi. Susi ng lumang aparador sa Makati na may mga lumang recipe ng tsaa ng mama ko na naiwan daw doon nung minsan akong nagluto para sa kanya.

Sabi ni Lola, “Grace, hindi ko ibibigay sa’yo ang bahay sa Makati, kasi hindi mo kailangan. Pero ito, recipe ng tsaa ng mama mo na kinopya ko noon, para maalala mo na kahit saan ka pumunta, may bahagi ka ng mama mo na dala mo.”

Niyakap ko si Lola. Mahigpit. Yung biyenan ko, tinanguan ko lang. Si Carlo, nginitian ko pero hindi na yung ngiti ng asawa, ngiti ng taong malaya na.

Pagkaalis ng itim na van, naupo ako ulit sa bakuran. Mag-isa. Pero hindi malungkot. Yung pulang bayong na may ₱1.2 million, wala na, dala na nila pabalik. Yung jade bracelet, nasa kamay ko pa rin, pero hindi na simbolo ng pagiging Mrs. Reyes, simbolo na ng pagiging Grace.

Kinabukasan, nagpunta ako sa barangay at nagtanong kung paano magsimula ng maliit na negosyo ng tsaa at sampaguita. Gusto kong ibenta yung tsaa ng mama ko sa palengke sa Tagaytay at online. Gusto kong yung 60 sqm na lumang bahay ko, maging maliit na shop.

Isang linggo pagkatapos, nakatanggap ako ng mensahe galing kay Lola, may picture siya na umiinom ng tsaa na pinadala ko sa Grab. Sabi niya, “Masarap, apo, parang tsaa ng mama mo pa rin. Dadalaw ako ulit sa Tagaytay next month, ako lang, hindi kasama sila.”

Ngumiti ako. Sa wakas, wala nang tatawag sa akin na “yung ampon lang” o “panandaliang manugang”. Wala nang maniningil ng renta sa pagmamahal.

Ngayon, ako si Grace Santos, 32 years old, dating finance manager sa Makati na ngayon ay nagbibilad ng tsaa sa Tagaytay. May 60 sqm na lumang bahay, may sampaguita na puti tuwing Mayo, at may jade bracelet na hindi na kailangang isangla para patunayan ang halaga ko.

At tuwing umaga, habang nagdidilig ako ng sampaguita at naaamoy ang bagong bilad na tsaa, alam kong hindi na ako babalik sa Makati bilang Mrs. Reyes, kasi natutunan ko nang mahalin ang sarili kong pangalan, at doon nagsisimula ang bagong buhay na ako mismo ang bumuo.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨