Bahagi 3: Akala Nila Mapapagod Ako At Hihingi Ng Tawad Dahil Sa Pag-order Ko Ng Sarili Kong Manok Pero Doon Nagsimula Ang Tahimik Kong Pagbangon At Pagbibilang Ng Lahat Ng Piso Na Ninakaw Nila Sa Akin Ng Tatlong Taon Na Walang Resibo

Simula nung dumating yung inorder kong manok, naging malamig na parang yelo ang bahay.

Hindi na ako pinapansin ni Aling Teresita.

Kapag nagluluto ako ng tinola para sa sarili ko sa maliit na electric cooker na binili ko sa Shopee, dumadaan lang siya na parang wala ako.

Si Jessa naman, nagpo-post pa sa Facebook.

May caption pa: “Buti na lang may mama na mapagmahal, hindi tulad ng iba na puro pabida.”

Alam kong ako yun.

Si Jay, nahahati.

Isang gabi, habang pinapadede ko ang baby, lumapit siya.

“Mahal, pasensya ka na kay Mama. Ganyan lang talaga siya. Huwag mo nang patulan. Magastos kasi yung manok.”

Tinitigan ko siya.

“Magastos? Jay, tatlong taon akong nag-abot ng 15,000 kada buwan para sa kuryente, tubig, at groceries. Ako nagbabayad ng internet para makapag-YouTube ang kapatid mo. Ako nagbabayad ng gamot ni Papa nung na-ospital. Yung 8,500 na ginastos ko sa manok ko, pera ko yun. Sahod ko yun sa pagiging cashier at sa sideline kong pagtitinda ng lip tint. Hindi ko hiningi sa nanay mo.”

Tahimik siya.

Hindi dahil wala siyang masabi.

Kundi dahil alam niyang totoo lahat.

Simula nung araw na yun, hindi na ako nagluto para sa lahat.

Nagluto lang ako para sa akin at sa anak ko.

Bumili ako ng mini ref at inilagay ko sa kwarto namin.

Doon ko nilagay ang manok ko, malunggay ko, at gatas ng baby.

Nagulat si Aling Teresita.

Akala niya magmamakaawa ako.

Isang umaga, narinig ko siyang nagbubulong kay Tatay Roman, “Tingnan mo yang manugang mo, nagtatampo dahil lang sa manok. Wala nang respeto.”

Pero hindi na ako yung dating Mara na iiyak sa sulok.

Binuksan ko ang lumang notebook ko.

Sinimulan kong listahan lahat.

Jan 2023: 12,000 groceries fiesta.

Feb 2023: 8,000 gamot ni Papa.

Mar 2023: 15,000 kuryente at tubig.

Hanggang umabot ng halos 280,000 pesos sa loob ng tatlong taon.

280,000 na hindi ko man lang inisip na utang, kundi ambag bilang kapamilya.

Tapos isang sabaw lang ng manok, ipagdadamot nila sa akin nung sugatan pa ang tiyan ko.

Habang nagpapagaling ako, gumawa ako ng maliit na online business.

Nagbebenta ako ng ready-to-cook Tinola Set – may manok na, may luya, may papaya, may malunggay.

Pinangalanan kong “Mara’s Recovery Soup”.

Maraming umorder, lalo na mga bagong panganak din na OFW ang asawa at walang mag-aalaga.

Kumita ako ng 20,000 sa unang buwan habang nasa kwarto lang.

Doon ko nakita na kaya ko pala.

Isang araw, dumating si Jessa ulit kasama ang asawa niya.

May dalang sanggol.

Bigla na lang sinabi ni Aling Teresita sa hapag-kainan, “Mara, yung kinita mo sa online, pahiram muna ng 10,000. Ipapabinyag kasi namin yung apo ko kay Jessa. Kulang pa pambayad sa simbahan at handa.”

Parang binuhusan ako ng malamig na tubig.

Ako na nga ang hindi inalagaan, ako pa ang hihingan.

Ngumiti ako, pero buo na ang desisyon ko.

“Ma, wala po akong mapapahiram. Yung kinita ko po pambili ng gatas at diaper. Tsaka ipon ko po yun para makalipat kami ni Jay ng inuupahan pag may pera na.”

Nagbago ang mukha niya.

“Anong lipat? Sino nagsabing lilipat kayo? Bahay ito ng pamilya namin! Kapag umalis kayo, sino magbabayad ng kuryente?”

Doon ko narinig lahat ng totoo.

Hindi pala ako kapamilya.

Tao lang na nagbabayad ng bills.

Kinagabihan, umiyak si Jay.

“Mahal, saan tayo pupunta? Wala tayong pera pang-down sa apartment.”

Sabi ko, “Meron na. Hindi mo lang alam. Nag-ipon ako ng paunti-unti. Hindi para takasan ka, pero para iligtas ang sarili ko at ang anak natin. Pagod na pagod na ako, Jay. Hindi ako galit sa nanay mo dahil hindi niya ako binigyan ng manok. Galit ako kasi pinakita niya sa akin na kahit kailan, hindi niya ako ituturing na anak. At kung mananatili tayo dito, lalaki ang anak natin na makikita na okay lang na bastusin ang nanay niya.”

Tahimik si Jay nang matagal.

Tapos bigla niyang sinabi, “Sasama ako.”

Pero bago kami umalis, may isang gabi pang sumubok sa akin.

Nasira ang gripo sa kusina namin.

Bumaha ang sahig.

Si Aling Teresita, sinigawan ako kahit nasa kwarto ako at nagpapadede.

“Mara! Ayusin mo to! Ikaw lang naman ang gumagamit ng kusina ngayon eh!”

Tumayo ako, buhat ang baby, sugatan pa ang tahi, naglilinis ng baha habang si Jessa nasa sala at nanonood ng TikTok.

At habang pinupunasan ko ang sahig na may halong luha at pawis, may kumatok sa gate.

Si Mama.

Galing pa sa Quezon, may dalang malaking bayong.

May dalang dalawang manok na buhay, isang supot ng malunggay na kakaharvest lang, at isang garapon ng luyang dilaw.

Niyakap niya ako sa gitna ng baha.

At sinabi niyang, “Anak, tama na. Umuwi ka na sa akin kahit isang linggo lang. Doon ka magpagaling.”

At doon ako tuluyang bumigay.

Hindi dahil sa baha.

Kundi dahil sa wakas, may nagtanong sa akin kung anong gusto kong kainin.

At doon nagsimula ang tunay na plano ng pag-alis namin na hindi nila inaasahan.

Bahagi 4: Umalis Kami Ng Walang Ingay Pero Bumalik Ang Karma Ng Mas Malakas At Doon Nila Nalaman Na Ang Babaeng Tahimik Ay Kayang Maging Matapang Kapag Natuto Nang Mahalin Ang Sarili At Ang Anak

Hindi kami umalis kinabukasan.

Nagplano kami ng maayos.

Sa loob ng dalawang linggo, habang kunwari tahimik lang ako, naghahanap na ako ng maliit na apartment malapit sa SM Lipa para hindi malayo ang trabaho ko.

Nakahanap ako ng 4,500 pesos na studio type, may sariling lababo at CR.

Maliit lang, pero amin.

Si Mama ang nagpahiram muna ng pang-down na 9,000 at nangakong babayaran ko kapag kumita ulit ang online business ko.

Si Jay, sa wakas ay tumayo bilang asawa.

kinausap niya ang nanay niya.

“Ma, lilipat po kami ni Mara. Hindi po dahil nagtatampo siya, pero kailangan po naming matuto tumayo sa sarili. Hindi na po tama na si Mara lahat.”

Anong sagot ni Aling Teresita?

“Edi umalis kayo! Akala niyo ba hindi namin kaya? Si Jessa nandito naman! Mas masipag pa kesa sa asawa mo!”

Si Jessa hindi man lang nag-angat ng ulo sa cellphone.

Lumipat kami ng Martes ng umaga.

Isang tricycle lang ang gamit namin.

Isang kama ng baby, isang electric cooker, isang mini ref, at dalawang maleta.

Pag-alis namin, walang iyakan.

Si Tatay Roman lang ang lumabas at nag-abot ng 500 pesos.

“Pasensya ka na, anak,” bulong niya.

Pagdating sa apartment, unang beses kong nakahinga ng maluwag sa loob ng tatlong taon.

Unang gabi, nagluto ako ng tinolang manok.

Yung manok na ako ang bumili, yung malunggay na si Mama ang nagbigay.

Mainit, maalat ng tama, mabango sa luya.

Habang kumakain, umiyak ako hindi dahil malungkot, kundi dahil sa wakas, may sabaw na mainit na para lang sa akin.

Lumakas ang business ko.

Dahil sa kwento ko na pinost ko anonymously sa isang mommy group sa Facebook – tungkol sa biyenang nag-alaga ng 30 manok sa anak pero sa manugang ay “kung anong meron” – maraming nakarelate.

Biglang dumami ang order ng Recovery Soup ko.

Umabot ng 50 orders sa isang linggo.

Kinuha ko si Mama para tumulong magbalot.

Si Jay naman, nag-extra bilang rider pagkatapos ng trabaho niya sa talyer.

Sa loob ng tatlong buwan, nakabayad na kami ng utang kay Mama at may ipon pang 30,000.

Samantala, sa kabilang bahay, nagsimula ang totoong problema.

Nang wala na ako, walang nagbabayad ng kuryente on time.

Si Jessa, hindi marunong magluto, hindi marunong maglinis.

Isang beses, naiwan niyang nakasindi ang gas, muntik nang masunog ang kusina.

Si Aling Teresita na dati ay 5AM pa lang gising para kay Jessa, ngayon ay pagod na pagod dahil siya lahat – laba, luto, alaga ng apo.

Tumawag si Tatay Roman kay Jay isang gabi.

“Anak, pwede bang bumalik kayo? Hirap na hirap na kami. Yung nanay mo mataas na ang presyon.”

Sabi ni Jay, “Pa, hindi na po. Kailangan po ni Mara ng pahinga. Pero tutulungan ko pa rin kayo sa abot ng makakaya ko, hindi na lang po yung lahat kukunin sa kanya.”

Fast forward ng anim na buwan.

Pasko.

Nagpadala kami ng ham at spaghetti set sa kanila.

Hindi dahil nagpapabida, pero dahil tapos na ako sa galit.

Pumunta si Aling Teresita sa apartment namin, hindi inaasahan.

Payat na siya.

May dalang bayong ng saging.

Nang makita niya ang baby namin na malusog, malinis ang bahay, at ako na blooming na, hindi makapagsalita.

Umupo siya.

“Mara, pasensya ka na. Mali ako.”

Yun lang.

Walang drama.

Walang mahabang paliwanag.

Sabi ko, “Ma, pinatawad na kita noon pa. Pero hindi na po kami babalik para tumira ulit. Gusto ko lang po na kapag dinalaw niyo ang apo niyo, bisita po kayo, hindi po kayo amo. At gusto ko po, kung magluluto kayo para kay Jessa, sana minsan matanong niyo rin kung kumain na ba ako.”

Umiyak siya.

At sa unang pagkakataon, niyakap niya ako na parang anak.

Hindi pa perpekto ang lahat.

Hindi pa kami super close.

Pero may respeto na.

Si Jessa, natuto ring magtrabaho bilang online seller ng damit at paminsan-minsan humihingi ng tip sa akin paano magsimula.

Si Jay, mas naging matapang na asawa at ama.

Ngayon, may sarili kaming maliit na tindahan ng frozen tinola sets sa palengke ng Lipa.

May dalawa nang helper.

At tuwing may bagong panganak na bumibili, lagi kong sinasabi, “Kumain ka ng mainit, ha. Huwag mong tipirin ang sarili mo. Kung hindi ka nila alagaan, ikaw ang mag-alaga sa sarili mo. Hindi yun pagiging madamot. Pagmamahal yun sa sarili.”

At sa gabi, bago matulog, tinititigan ko ang anak ko at alam kong natapos na ang cycle.

Hindi na siya lalaki sa bahay kung saan ang nanay ay laging huli.

Lalaki siya sa bahay kung saan ang nanay ay marunong nang magsabi ng, “Pagod na ako, tulungan mo ako,” at may tatay na marunong makinig.

Yun ang happy ending ko.

Hindi bongga, hindi mayaman.

Pero payapa.

May mainit na sabaw palagi sa mesa.

At may taong nagtatanong, “Anong gusto mong kainin, Mahal?”

At sa wakas, ako naman ang may karapatang sumagot.