Bahagi 3: Habang pinapanood ko siyang mag-alaga sa ibang babae na parang reyna, naalala ko lahat ng gabing ako ay nilalagnat, dinudugo, at mag-isang tumawag ng ambulansya habang siya ay busy kuno sa trabaho

Hindi ko alam kung paano ko natapos yung dalawang oras na yun.

Nakaupo ako sa sofa nila.

Pinapanood ko yung lalaking pinakasalan ko na maging tatay sa ibang bata.

Si Josh, panay ang kwento sa akin.

“Ma’am, si Papa po ang gumagawa ng baon ko! May heart pa po yung itlog!”

“Ma’am, si Papa po ang nag-aayos ng bike ko!”

Bawat kwento, parang sampal.

Si Trish naman, panay ang hawak sa kamay ni Carlo.

Hindi malagkit.

Natural.

Yung tipong sanay na.

“Love, abot mo nga yung kumot ni Josh, medyo nilalamig siya.”

Tumayo si Carlo.

Alam na alam niya kung saan nakalagay yung kumot.

Bukas niya yung cabinet sa kwarto.

Kumuha siya ng kumot na may dinosaur print.

Ibig sabihin, kabisado niya ang bahay na ito.

Hindi siya bisita.

Siya ang may-ari.

Doon ko naalala yung tatlong taon.

Tatlong taon na sinasabi niyang nasa Davao siya.

Tatlong taon na umuupa ako ng 18k na condo sa Cubao para lang mas malapit daw sa opisina niya kahit ako lang naman ang nakatira.

Tatlong taon na nagpapadala ako ng maintenance na gamot niya sa ulcer kasi sabi niya hindi hiyang yung pagkain sa Davao.

Pinadala ko pa sa LBC.

Pati yung maleta niya na may lamang Omeprazole at tsinelas na bigay ng mama ko.

Lahat pala napunta dito.

Sa bahay na ito.

Sa babaeng ito.

Sa batang ito na hindi naman niya anak.

O baka anak niya?

Biglang sumagi sa isip ko.

Si Josh, 7 years old.

Kami ni Carlo, 8 years nang kasal.

Si Trish, sabi ni Josh 7 years old na siya nung dumating si Carlo.

Ibig sabihin, 6 years ago nagsimula?

Nung panahong buntis ako kay Elia?

Nung panahong namatayan kami?

Uminit yung ulo ko.

Pero ngumiti lang ako.

Professional teacher smile.

“Josh, ang galing naman ni Papa mo no?”

“Opo Ma’am! Gusto ko po paglaki maging katulad ni Papa! Mabait, masipag, pogi!”

Tumingin ako kay Carlo.

Namumutla na siya.

“Ah Ma’am Mara, kumain ka na ba? Si Carlo kasi magaling magluto ng chicken adobo. Pinagluto niya kami kahapon.”

Sabi ni Trish.

Chicken adobo.

Yun din ang niluluto ko kapag umuuwi si Carlo dati.

Pero sabi niya nagsasawa na siya sa adobo.

Gusto niya raw ng sinigang.

Pero dito, adobo pa rin pala.

Hindi siya nagsawa.

Nagsawa lang siya sa akin.

Maya-maya, tumunog yung phone ni Carlo.

Nag-vibrate.

Nakita ko yung screen.

“Boss – Davao Project” ang nakalagay.

Pero alam kong ako yung tumatawag minsan gamit yung lumang phone ng kapatid ko para i-check siya.

Hindi niya sinagot.

Pinatay niya.

“Sino yun, love?”

Tanong ni Trish.

“Scam lang. Yung mga lending app.”

Sabi ni Carlo.

Ang galing magsinungaling.

Sanay na sanay.

Doon ko naalala yung gabi na nakunan ako.

October 15, 2023.

5 months pregnant.

Masakit yung tiyan ko buong araw.

Tumawag ako kay Carlo.

Nasa Cebu daw siya for site inspection.

Sabi niya, “Mara, baka UTI lang yan. Uminom ka ng maraming tubig. Nasa meeting pa ako.”

Alas dose ng gabi, bigla akong dinugo.

Sobrang daming dugo.

Nasa banyo ako ng condo.

Mag-isa.

Walang kasama.

Tinawagan ko ulit si Carlo.

Hindi sumagot.

Tumawag ako sa mama ko sa Laguna pero mahina signal.

Sa huli, nag-book ako ng Grab, umiiyak habang may dugo sa pajama.

Pagdating sa ER ng St. Luke’s QC, wala nang heartbeat si Baby Elia.

Namatay anak ko habang yung asawa ko nasa “Cebu”.

Pagdating ni Carlo kinabukasan, amoy fabric conditioner siya na hindi ko brand.

Amoy ibang bahay.

Pero sabi ko baka guni-guni ko lang dahil sa puyat at pagod.

Pinatawad ko agad.

Kasi mahal ko siya.

Ngayon, nakaupo ako sa harap ng fabric conditioner na yun.

Yung amoy ng bahay na ito, yun yung amoy ni Carlo nung gabing namatay anak ko.

Si Trish pala yung Cebu niya.

Dito siya umuwi nung gabing namatay anak namin.

Habang ako nasa morgue, siya nasa Tondo, nag-aalaga ng ibang bata.

Gusto kong sumigaw.

Gusto kong sabunutan si Trish kahit alam kong biktima lang din siya.

Gusto kong sampalin si Carlo.

Pero hindi.

Kinuha ko yung bag ko.

“Ma’am, tapos ka na po agad?”

Tanong ni Josh.

“Opo, Josh. Kailangan na ni Ma’am umuwi. May pupuntahan pa si Ma’am.”

Tumayo ako.

Tumingin ako kay Trish.

“Trish, salamat ha sa pag-aalaga kay Josh. Napakabait mong mama. At napakaswerte mo sa asawa mo.”

Tumingin ako kay Carlo.

Diretso sa mata.

“Carlo, ang bait mo palang tatay. Sana naging ganyan ka rin sa sarili mong anak.”

Natigilan si Trish.

“Po? May anak din po kayo, Sir Carlo?”

Namutla lalo si Carlo.

Hindi siya makasagot.

Ngumiti ako.

“Ay oo, may anak siya. Kaso hindi na umabot sa 7 years old tulad ni Josh. Namatay. Kasi wala yung tatay niya nung kailangan siya.”

At lumabas ako.

Hindi ako lumingon.

Pero narinig ko si Josh na nagtanong.

“Papa, may ibang baby ka pa?”

At narinig ko yung katahimikan na mas malakas pa sa sigaw.

Paglabas ko ng eskinita sa Tondo, doon lang ako humagulgol.

Umiyak ako sa tricycle.

Umiyak ako hanggang sa makarating ako sa condo.

At sa condo, nakita ko yung kalendaryo.

October 26.

Bukas, October 27, death anniversary ni Elia.

At wala pa rin si Carlo.

Pero ngayon, alam ko na kung saan siya.

At alam ko na rin kung ano ang gagawin ko.

Hindi na ako yung Mara na iiyak lang sa banyo.

Tapos na yun.

Bahagi 4: Sa araw ng death anniversary ng anak naming si Baby Elia, sa wakas ay tumayo ako hindi para umiyak kundi para bawiin ang buhay ko at iparamdam sa kanila ang buong hustisya

Kinaumagahan, October 27.

Araw ng Linggo.

Ika-3 death anniversary ni Baby Elia.

Maaga akong gumising.

Hindi para umiyak.

Para ayusin ang buhay ko.

Una kong ginawa, pumunta ako sa St. Peter’s Memorial sa may Quezon City kung saan nakalibing si Elia.

Dinala ko yung paborito niyang teddy bear.

At dalawang larawan.

Isang larawan namin ni Carlo nung kinasal kami.

At isang larawan ng pamilya nila sa Tondo na kinunan ko palihim kahapon habang abala sila.

Nilagay ko sa puntod ni Elia.

“Anak, sorry ha. Hindi kita nabigyan ng matinong tatay. Pero ngayon, si Mama na ang tatayo para sa ating dalawa.”

Pagkatapos kong magdasal, dumiretso ako sa barangay hall ng Tondo kung saan nakatira si Trish.

Kausap ko na si Kagawad Aling Nena na kakilala ng principal namin.

Humingi ako ng tulong para kausapin si Trish nang maayos, hindi para manggulo.

Alas-diyes, nasa labas ulit ako ng bahay nila.

Lumabas si Trish.

Mukhang hindi nakatulog.

Nakita niya ako, namumula yung mata.

“Ma’am Mara…”

“Trish, pwede ba tayong mag-usap? Babae sa babae lang. Walang sigawan.”

Pinaupo niya ako sa labas, sa may maliit na sari-sari store.

Doon ko kinwento lahat.

Pinakita ko yung marriage certificate namin ni Carlo.

2020 pa kami kasal.

Pinakita ko yung medical records ko nung nakunan ako.

Pinakita ko yung mga remittance receipts na buwan-buwan kong pinapadala sa “Davao” na account pala ni Trish ang pinagpapadalhan kasi sabi ni Carlo dun daw mura ang padalahan.

Si Trish, nanginginig.

“Ma’am… hindi ko alam. Sabi niya hiwalay na daw kayo. Sabi niya patay na daw asawa niya sa panganganak. Kaya daw siya naawa sa akin kasi pareho kaming single parent. Sabi niya yung anak niya namatay din kaya naiintindihan niya ako.”

Doon ako natawa ng mapait.

Patay na daw ako.

Patay na daw asawa niya.

Samantalang buhay na buhay akong naghihintay sa kanya.

“Trish, hindi kita kaaway. Biktima ka rin. Pero kailangan mong malaman, yung perang pinangbibili niya ng gatas ni Josh, perang pinang-overtime ko sa pag-tutor. Yung perang pinang-down niya sa motor na ginagamit niyo, galing sa ipon ko para sa IVF sana namin.”

Umiyak si Trish nang malakas.

“Hayop siya! Hayop siya Ma’am! Pati anak ko ginamit niya!”

Maya-maya, dumating si Carlo.

May dalang Jollibee chickenjoy para kay Josh.

Pagkakita niya sa amin, nabitawan niya yung Jollibee.

“Mara? Trish? Anong—”

Tumayo si Trish at sinampal siya.

Malakas.

Buong barangay ang nakarinig.

“Sinungaling ka! Sabi mo patay na asawa mo! Sabi mo wala ka nang pamilya! Niloko mo kami! Pati anak ko!”

Si Carlo, lumuhod.

Sa harap ng sari-sari store, sa harap ng mga tsismosa, sa harap ko.

“Mara, Trish, pakinggan niyo ako—”

“Pakinggan? Tatlong taon kaming nakinig sa kasinungalingan mo!”

Sabi ko, kalmado pa rin.

“Carlo, tapos na. Kanina, nag-file na ako ng legal separation at concubinage sa QC Hall of Justice. Kasama yung ebidensya ng padala mo dito. Yung attorney ko galing sa PAO, libre kasi public teacher ako. At yung HR ng kumpanya mo, na-email ko na rin yung mga fake na Davao trip mo. Kasi nag-leave ka pala nang naka-sick leave pero nandito ka pala.”

Namutla si Carlo.

Alam niyang mahigpit ang kumpanya niya sa integrity.

BPO company yun sa may Ortigas.

Kapag napatunayang nagsinungaling sa deployment, tanggal.

“At Trish, pasensya ka na. Pero kailangan ko ring sabihin, hindi ko na hahawakan si Josh sa klase nang iba. Pero hindi na siya estudyante ko next year. Nagpa-transfer na ako ng advisory. Ayokong madamay pa si Josh sa gulo ng tatay-tatayan niya.”

Si Josh, nasa bintana, umiiyak.

“Ma’am… aalis na po ba si Papa?”

Lumapit ako kay Josh.

Niyakap ko siya.

“Josh, si Ma’am nandito pa rin. Pero minsan, yung mga super hero, kailangan din nilang umuwi sa totoong bahay nila para ayusin yung nasira nila. Hindi lahat ng nakasuot ng cape, totoo.”

Umalis ako.

Hindi ko na pinanood kung paano palayasin ni Trish si Carlo gamit yung walis tambo.

Nabalitaan ko na lang kinabukasan kay Aling Nena.

Pinalayas siya.

Bitbit yung maleta na may lamang apron.

Umuwi siya sa condo namin sa Cubao.

Pero wala na yung susi niya.

Pinalitan ko na yung lock.

Yung mga gamit niya nasa labas, nakalagay sa eco bag.

At may sulat ako.

“Carlo, yung singsing na itinapon ko sa Tondo, kunin mo sa basurahan kung gusto mo. Pero ako, hindi mo na makukuha pa. Nauna nang namatay yung Mara na mahal ka. Ngayong 2026, iba na ang Mara na haharap sa mundo. Yung Mara na hindi na maghihintay sa Davao na hindi naman pala totoo.”

After one month, na-finalize ang kaso.

Tanggal si Carlo sa trabaho.

Kailangan niyang magbayad ng sustento para sa annulment process na sinimulan ko, pero wala na siyang maibigay kaya nagbenta siya ng motor.

Si Trish, kinausap ako.

Humingi siya ng tawad ulit.

Sabi ko wala siyang kasalanan.

Ngayon, magkaibigan kami.

Tinutulungan ko siya sa online selling ng mga damit pambata para may pang-gatas kay Josh.

At ako?

Nag-apply ako ng scholarship for Master’s in Education sa UP Diliman.

Nakuha ako.

At sa wakas, sa birthday ni Elia next year, hindi na ako mag-isa sa puntod.

Kasama ko si Trish at si Josh na nagdala ng bulaklak.

Tinawag ako ni Josh na “Tita Mara”.

At sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, nung bumisita ako kay Elia, hindi na ako umiyak.

Ngumiti ako.

Kasi sa wakas, yung hustisya na hinintay ko, dumating hindi dahil may bumagsak na karma mula sa langit.

Dumating kasi ako mismo ang tumayo at kumuha nito.

At yung singsing na itinapon ko sa basurahan sa Tondo?

Hindi na importante.

Kasi yung babaeng nagsuot nun, patay na.

At yung babaeng ngayon, may bagong buhay na, walang singsing, pero buo ulit ang kamay na kayang yakapin ang sarili niyang bukas.