Bahagi 3: Pag-uwi namin galing sa nakakahiyang tanghalian ay hindi ako kinausap ng asawa ko at kinabukasan ay dumating ang biyenan at hipag ko sa condo na tinitirhan namin para singilin ako sa perang pinagbentahan na para bang ako pa ang may kasalanan

Buong biyahe mula Project 8 hanggang sa inuupahan naming apartment sa Timog, walang imik si Carlo.

Ako yung nagda-drive. Siya nakatingin sa bintana.

Pagdating sa bahay, binagsak niya ang susi sa mesa.

“Mara, bakit mo ginawa yun? Bakit hindi mo man lang sinabi sa akin?”

Huminga ako ng malalim. “Carlo, yung condo na yun, pundar ko yun bago pa tayo ikasal. Nasa pangalan ko. Wala ka ni piso na ambag doon. Bakit kailangan ko ng permiso mo para ibenta ang sarili kong ari-arian?”

“Pero asawa mo ako! At pamilya ko yung humihingi! Napahiya si Mama at si Trish sa harap ng lahat dahil sa ginawa mo!”

“Napahiya sila? Carlo, pinagplanuhan nila akong hingan ng 14.8M na condo nang hindi man lang dumaan sa matinong usapan! Bigla na lang sasabihin sa harap ng lahat na ilipat ko na bukas? Ano yun, ambush?”

Hindi siya nakasagot.

Kinabukasan ng umaga, alas-otso pa lang, kumakatok na nang malakas sa pinto namin.

Si Tita Cora at si Trish. Walang dalang prutas ngayon. Walang ngiti.

Pagbukas ko ng pinto, pumasok agad si Tita Cora na parang siya ang may-ari ng unit.

“Mara, nasaan yung pera?”

“Anong pera po?”

“Yung pinagbentahan ng condo! Hindi mo pwedeng solohin yun! Pamilya tayo! Si Enzo kawawa, paano na yung enrollment niya? Ikaw babae ka, wala kang puso!”

Sumingit si Trish, umiiyak na naman. Pero yung iyak niya, iba na. May halong gigil.

“Ate, kung ayaw mong ibigay yung condo, sana sinabi mo na lang nang maayos! Bakit mo binenta? Alam mo bang nagpareserve na kami sa school at sinabi naming may proof of residence na kami sa Katipunan? Mapapahiya kami! 50K na ang binayad naming reservation na hindi na refundable!”

Doon ko narealize, hindi lang pala plano. Ginawa na nila. Ginamit na nila ang address ng condo ko nang walang pahintulot ko.

“Trish, nagpareserve kayo gamit ang address ng condo ko nang hindi ko alam?”

Nagkatinginan ang mag-ina.

“Aba, eh akala namin papayag ka naman! Sabi ni Carlo dati, mabait ka!”

Napalingon ako kay Carlo na kakagising lang at nakatayo sa may kusina, hindi makatingin sa akin.

“Carlo, sinabi mo sa kanila na papayag ako?”

“Hon, sabi ko lang naman na baka pwede nating pag-usapan…”

Doon na ako tuluyang sumabog.

“Pag-usapan? Carlo, 14.8M yun! Hindi yun isang sakong bigas! At kailan mo binalak sabihin sa akin na ginamit na pala ng kapatid mo ang address ko sa school?”

Nagsimulang magtaas ng boses si Tita Cora. “Aba, sumisigaw ka pa! Wala kang modo! Kung hindi dahil sa anak ko, wala ka sa kinalalagyan mo ngayon!”

“Hindi po ako pinalaki ni Mama para bastusin ng ganito!”

Sa gitna ng gulo, tumawag ako kay Mama. Naka-loudspeaker.

“Ma, nandito po sila Tita Cora at Trish. Sinasabi po nilang ibigay ko raw sa kanila yung pera ng condo.”

Boses ni Mama, kalmado pero matalim.

“Cora, Trish, makinig kayo. Yung condo na yan, pawis at puyat ng anak ko yan ng limang taon sa call center. Hindi yan pinulot. Kung gusto niyong magkaroon ng bahay malapit sa magandang eskwelahan, magtrabaho kayo. Huwag niyong gawing retirement plan ang anak ko.”

Pinatayan ko ng tawag si Tita Cora.

Pero hindi doon natapos.

Nang gabing yun, habang tulog ako, kinuha ni Carlo ang cellphone ko. Sinubukan niyang buksan ang banking app ko. Buti na lang may face ID.

Kinabukasan, nalaman ko kay Jerome, asawa ni Trish, ang totoo. Lasing si Jerome at nag-message sa akin.

“Ate Mara, sorry ha. Hindi ko ginusto to. Pero matagal na talagang plano ni Tita Cora yan. Sabi niya, sayang daw yung condo mo kung kayo lang titira, eh dalawa lang kayo, hindi pa kayo nagkakaanak. Mas kailangan daw ni Enzo. Si Carlo, pinipilit ni Mama. Sabi niya, kung mahal mo daw si Mara, dapat i-convince mo na ibigay sa kapatid mo.”

May screenshot pa ng group chat ng pamilya nila. Nandoon si Carlo.

Tita Cora: “Kausapin mo na si Mara. Sabihin mo para kay Enzo. Kawawa naman pamangkin mo. Pamilya tayo.”

Trish: “Kuya, last chance na to. Kung hindi ngayong enrollment, wala na. Sa public na lang si Enzo. Anong mukha ihaharap ko sa mga kumare ko?”

At ang reply ni Carlo: “Susubukan ko. Pero ayaw ko pilitin si Mara. Mahirap kausapin yan pag pera usapan.”

Mahina pala ang loob ng asawa ko. At ginagamit nila yun.

Ipinakita ko kay Carlo ang screenshot.

“Carlo, ito ba yung sinasabi mong pag-uusapan lang natin?”

Namutla siya.

“Mara, sorry… hindi ko alam na ganito kalaki na pala…”

“Carlo, isang taon pa lang tayong kasal. Pero parang ako pa ang outsider sa pamilya mo.”

Tatlong araw kaming hindi nag-usap. Umalis si Carlo, umuwi sa nanay niya.

At habang wala siya, ginawa ni Trish ang pinakahindi ko inaasahan. Nagpunta siya sa barangay at sinubukan akong ireklamo na diumano ay nangako ako sa kanila ng bahay at hindi tumupad.

May dala siyang sulat-kamay na pirmado daw ni Carlo na nagsasabing “Nangangako si Mara na ibibigay ang condo para sa pag-aaral ni Enzo.”

Peke. Halatang peke.

At doon ko napagtanto na hindi na ito simpleng tampuhan. Gusto na nilang idaan sa legal, sa hiya, sa pananakot.

Kaya gumawa ako ng desisyon na mas matapang pa sa pagbenta ng condo.

Tumawag ako sa abogado. At tumawag ako sa dating ahente ng condo ko.

At nang bumalik si Carlo kinagabihan dala ang maleta niya at nagsabing “Mara, pag-isipan mo, kung hindi mo ibibigay kahit kalahati ng pera, baka kailangan nating maghiwalay,” doon ko sinabi ang isang bagay na tuluyang magpapabago sa lahat.

Bahagi 4: Nang sinubukan ng biyenan kong kasuhan ako sa barangay gamit ang pekeng kasulatan at nang pagbabantaan ako ng asawa kong hiwalayan ay inilabas ko ang huling alas na magpapatahimik sa buong angkan nila habang buhay

Nang sabihin ni Carlo ang salitang hiwalayan, hindi ako umiyak.

Sa halip, kumuha ako ng envelope sa drawer at inilapag sa mesa.

“Carlo, bago mo sabihin yan ulit, basahin mo muna to.”

Binuksan niya. Nandoon ang kopya ng Deed of Sale ng condo ko. Nandoon ang bank certificate na 8.8M ang natira at nakalagay na sole property ko ito, dahil nabili bago ang kasal at may prenuptial agreement kaming pinirmahan niya mismo sa harap ng abogado bago kami ikasal, na hindi na niya maalala dahil lasing siya nung gabing yun.

At nandoon ang pinakamahalaga: yung screenshot ng group chat nila, at yung audio recording na nakuha ko mula kay Jerome, kung saan malinaw na sinasabi ni Tita Cora na “Gawan natin ng paraan, kahit pilitin, makuha natin yang condo. Si Mara, mahina yan pag napaiyak.”

Namutla si Carlo.

“Saan mo nakuha to?”

“Kay Jerome. Pagod na pagod na rin pala siya sa pamilya mo, Carlo. Sabi niya, ilang beses ka na niyang sinabihan na protektahan mo ako, pero ikaw, mas pinili mong maging duwag.”

Napaupo si Carlo sa sahig.

“Mara…”

“Carlo, mahal kita. Pero hindi ako tanga. Isang taon pa lang tayong kasal at hinayaan mo nang planuhin ng nanay at kapatid mo kung paano kukunin ang pinaghirapan ko. Hinayaan mong gamitin nila ang address ko nang walang permiso. Hinayaan mong peke-an nila ang pirma ko. At ngayon pagbabantaan mo akong hiwalayan dahil lang hindi ko binigay ang pera ko?”

Tumawag si Tita Cora nang gabing yun, galit na galit dahil hindi raw ako sumipot sa barangay.

Sinagot ko. Naka-record ulit.

“Tita, wala po kayong karapatan sa pera ko. At yung kasulatan na dala ni Trish, peke po yun. Gusto niyo po ba isama ko yung barangay captain sa pag-file ng kasong falsification of documents?”

Biglang tumahimik.

“Tita, hindi po ako lumaki sa hirap para lang maging ATM ng pamilya niyo. Kung gusto niyo ng bahay malapit sa magandang school, magtrabaho kayo. Yung 50K na reservation na sinasabi ni Trish? Hindi ko problema yun. Problema yun ng taong nangako ng hindi kanya.”

Ibinaba niya ang tawag.

Kinabukasan, pumunta ako sa office ni Trish sa palengke. Hindi para makipag-away. Para tapusin.

“Trish, kapatid ka ni Carlo, kaya nirespeto kita. Pero yung ginawa mo, hindi na pang-pamilya. Yung anak mo, mahal ko. Pero hindi mo pwedeng gamitin ang anak mo para makuha ang hindi sa’yo.”

Umiiyak siya. Pero sa pagkakataong ito, totoo na ang iyak.

“Ate… sorry… na-pressure lang ako kay Mama… Gusto ko lang talagang sa maganda makapasok si Enzo…”

“Trish, naiintindihan kita bilang nanay. Kaya nga may offer ako. Hindi ko ibibigay ang pera. Pero yung 8.8M na natira, nag-invest ako sa isang educational plan. Hindi para sa akin. Para kay Enzo. 500K ang ilalagay ko doon. Hindi mo mahahawakan. Si Enzo lang pag 18 na siya. Pero sa kondisyon na hinding-hindi mo na ulit gagalawin ang kahit anong ari-arian ko. At lalayo ka sa gulo ng Mama mo.”

Napa-hagulgol si Trish. Niyakap niya ako.

Pagkalipas ng isang linggo, bumalik si Carlo. May dalang bulaklak. May dalang resignation letter niya sa pagiging sunod-sunuran sa nanay niya.

“Mara, umalis na ako sa group chat ng pamilya. Sinabi ko kay Mama, kung pipiliin ko, ikaw ang pipiliin ko. Dahil asawa kita. Hindi ka investment.”

Hindi ko agad siya pinatawad. Pinaghiwalay muna kami ng isang buwan. Nag-counseling kami.

Ngayon, anim na buwan na ang lumipas.

Yung apartment sa Timog, nilipatan namin. Mas maliit, pero amin. Walang pakialam ng biyenan.

Si Tita Cora, hindi na nagpaparamdam. Nalaman kong binenta niya ang isang lote niya sa Bulacan para lang maibalik yung 50K reservation ni Trish na hindi na-refund at para may pang-tuition si Enzo sa medyo malayong private school. Doon niya narealize na hindi lahat ng gusto niya, makukuha niya sa pang-aagaw.

Si Trish, nag-message minsan. “Ate, nag-aaral na si Enzo. Hindi man sa Ateneo, pero masipag siya. Salamat sa educational plan. Hindi ko gagalawin. Promise.”

At yung 8.8M? Nagtayo ako ng maliit na milk tea at bigas supply business kasama si Mama. Kumikita na. Nakapangalan pa rin sa akin.

Natutunan ko na ang pinakamahalagang lesson: Ang pagiging mabait, hindi nangangahulugang papayag kang apakan.

At ang pamilya, hindi nasusukat sa kung gaano ka kadalas magdala ng prutas sa bahay. Nasusukat yan sa kung paano ka nila nirerespeto kapag wala ka nang maibibigay.

Ngayon, tuwing dumadaan ako sa Katipunan at nakikita ko yung dati kong building, hindi na ako nanghihinayang. Ngumiti ako. Dahil sa wakas, yung condo na yun, hindi lang nakabili ng magandang school.

Nakabili siya ng kapayapaan ko.