Bahagi 3
Akala ko tapos na ang gulo matapos ang divorce, pero dumating si biyenan sa eskwelahan at sinabi ang totoong dahilan kung bakit kailangan niya ng apo na lalaki

Akala ko pagkapalit namin ng kandado sa gate, matatapos na ang lahat. Nagkamali ako.

Lunes ng umaga, mas maaga akong pumasok sa Quezon City High School kung saan ako nagtuturo. Anim na araw pa lang ang nakakalipas mula nung hearing, pero hindi na ako mapakali sa bahay. Gusto ko nang bumalik sa mga estudyante ko. Suot ko ulit yung isa sa mga dress na nilabhan ko, yung puti na may maliliit na bulaklak. Yung mismong dress na tinapon ni Aling Lita sa putikan.

Pagpasok ko sa faculty room, sinalubong ako ni Ma’am Cruz. Hinawakan niya ang kamay ko.

“Angela, sigurado ka bang kaya mo na? Pwede ka pa magpahinga.”

Sabi ko, “Ma’am, mas magiging okay po ako pag nasa klase na ako. Doon po ako mas kalmado.”

Tumango siya. Pero bago pa ako makapasok sa Grade 8 – Masipag, may kumatok sa guard house. Malakas ang boses.

Si Aling Lita yun.

Naka-tsinelas, may dalang payong at ecobag na naman. Yung ecobag na may herbal. Sabi ng guard, ayaw papasukin kasi wala siyang ID at hindi siya parent. Pero sumigaw siya.

“Nasan yung manugang kong walang utang na loob! Angela! Lumabas ka! Nagtatago ka sa eskwelahan pero may utang ka sa akin!”

Lumabas ako. Hindi dahil natatakot ako. Dahil ayokong madamay ang eskwelahan ko.

“Ma, ano na naman po? Tapos na po tayo sa korte. Nag-divorce na kami ni Carlo.”

“Tapos? Akala mo tapos na? Hindi pa! Yung pera ko sa herbal na ₱18,000, bayaran mo! Nilustay mo! Tsaka yung kahihiyan na binigay mo sa pamilya namin sa Bulacan!”

Doon na lumapit si Ma’am Cruz. Pati si Sir Ben, co-teacher ko.

“Aling Lita, bawal po mag-eskandalo dito sa loob ng eskwelahan. Kung may reklamo po kayo, sa labas po.”

Pero hindi siya natigil. Binuksan niya yung ecobag at inilabas yung mga tuyong dahon.

“Alam mo ba kung bakit ko pinipilit na lalaki ang apo ko? Hindi dahil gusto ko lang! Dahil yung lupa ng asawa kong namatay sa Bulacan, yung titulo ng lupa na kalahating ektarya, nakapangalan pa sa biyenan kong lalaki! Sabi ng panganay na bayaw ko, kung walang apo na lalaki na magmamana, ibebenta na lang nila at wala kaming makukuha ni Carlo!”

Doon ako natigilan.

Hindi pala simpleng gusto lang ng apo. Tungkol pala sa lupa. Tungkol sa pera.

Lahat pala ng pangungulit niya sa akin na “mag-anak ka ng lalaki, mag-anak ka ng lalaki” may kapalit na titulo ng lupa. Gusto niyang gamitin yung matris ko para sa mana.

Biglang dumating si Carlo. Hingal na hingal, tumatakbo mula sa sakayan ng jeep.

“Ma! Ano ba! Sinabi ko nang huwag mo nang guluhin si Angela dito!”

“Anong huwag guluhin? Ikaw, duwag ka! Kung hindi mo pinabayaan yang asawa mo, may apo na sana akong lalaki at may lupa na tayo ngayon!”

Tumingin si Carlo sa akin. Namumula ang mata niya. Pagod.

“Ange, sorry. Hindi ko nasabi sa’yo dati. Yung lupa sa Bulacan, matagal nang pinag-aawayan ng mga tito ko. Si Mama, akala niya pag nagka-anak tayo ng lalaki, may laban kami. Pinipilit niya akong pilitin ka. Wala akong lakas ng loob na tumanggi.”

Masakit. Mas masakit pa kaysa nung tinapon yung mga damit ko sa bakuran.

Kasi ibig sabihin, dalawang taon akong tinuring na hindi asawa, kundi parang kontrata para sa lupa. Yung sahod kong ₱22,000 at sahod niyang ₱28,000, pinagkakasya namin para sa upa, kuryente, at bigas. Pero yung pangarap ng nanay niya sa lupa sa Bulacan na nagkakahalaga ng halos ₱2.5 million, yun ang dahilan kung bakit gusto niya akong ikulong sa bahay.

Sabi ni Aling Lita, habang umiiyak na kunwari, “Angela, bumalik ka na kay Carlo. Kahit babae ang anak niyo, sige na, tatanggapin ko na. Basta bumalik ka. Sabihin mo sa judge nagkamali ka.”

Doon ko naramdaman yung pagbabago sa sarili ko. Dati iiyak ako. Dati magdadalawang isip ako. Ngayon, malinaw.

Sabi ko, “Ma, kahit babae o lalaki, hindi po ako mag-aanak para sa titulo ng lupa. Nagpakasal po ako kay Carlo, hindi sa lupa niyo sa Bulacan. At saka Ma, yung herbal na ₱18,000 na sinasabi niyo, hindi ko po ininom. Nasa bulsa pa nga ng dress ko yung resibo niyo. Kayo po ang bumili, kayo po ang may desisyon. Hindi ko po babayaran ang desisyon niyo.”

Nagulat siya. Hindi niya inaasahan na sasagutin ko siya sa harap ng maraming tao.

Si Ma’am Cruz, nagsalita na, “Aling Lita, tapos na po ang kasal nila. May desisyon na po ang korte. Kung ipipilit niyo pa po ito dito, tatawag po kami ng barangay tanod.”

Umatras si Aling Lita. Pero bago siya umalis, may pahabol pa.

“Sige! Magaling ka! Pero tandaan mo, hindi ka na makakahanap ng lalaking kasing bait ng anak ko!”

Nang makaalis sila, naiwan ako sa faculty room. Nanginginig ulit ang tuhod ko. Lumapit si Sir Ben at binigyan ako ng tubig.

“Angela, ayos ka lang? Gusto mo ba samahan ka namin mag-file ng blotter sa barangay?”

Umiling ako. Sabi ko, “Sir, gusto ko lang pong magturo ngayon.”

Pero sa loob-loob ko, may isang desisyon akong nabuo na maliit pero mahalaga. Hindi na ako magtatago.

Pag-uwi ko nang hapon, kinausap ko si Mama. Sabi ko, “Ma, hindi na ako mag-e-extend ng leave. Babalik na ako bukas nang buong araw. At saka Ma, pwede po bang yung maliit na kwarto sa likod, gawin kong reading corner para sa mga estudyante ko na gustong mag-remedial?”

Natuwa si Mama. “Oo naman, anak. Bahay mo rin ito.”

Kinuha ko yung notebook ko. Dinagdagan ko ulit.

Araw na sinugod ako ni Aling Lita sa eskwelahan. Lumang utang: resibo ng herbal na ₱18,000 na gusto niyang singilin sa akin. Bagong nalaman: kaya niya ako pinipilit mag-anak ng lalaki ay dahil sa titulo ng lupa sa Bulacan na nagkakahalagang ₱2.5 million. Desisyon: hindi na ako matatakot, babalik na ako sa pagtuturo bukas.

Hindi pa tapos ang gulo. Alam kong babalik pa si Aling Lita. Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako yung babaeng nagtatago ng dress sa cabinet.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖

Bahagi 4
Sa harap ng barangay at principal namin mismo nagsalita si Carlo at nabunyag ang totoo kaya ako na ang nagdesisyon na tapusin ang lahat

Miyerkules ng umaga, hindi ko inaasahan na babalik pa talaga si Aling Lita. Pero bumalik siya, at hindi lang siya mag-isa. Kasama niya si Carlo at isang lalaki na pakilala niya ay bayaw niya, si Kuya Roger daw galing Bulacan.

Wala silang abiso. Dumiretso sila sa bahay ni Mama sa Quezon City. Alas sais pa lang ng umaga, kumakatok na.

“Angela! Labas! Mag-usap tayo nang matino! Kasama ko si Kuya Roger mo, pag-usapan natin yung lupa!”

Si Mama ang nagbukas ng gate pero hindi sila pinapasok sa loob. Sa labas lang kami nag-usap, sa may maliit na garahe. Ako, si Mama, si Aling Lita, si Carlo, at si Kuya Roger.

Sabi ni Kuya Roger, “Angela, iha, pasensya ka na. Pero yung lupa sa Bulacan kasi, mana yun ng tatay ni Lita. Ang usapan ng pamilya, kung sino ang may apo na lalaki na dadalhin sa apelyido ng pamilya, sa kanya mapupunta yung titulo. Kaya pinipilit ka ni Lita. Hindi naman sa minamaliit ka namin.”

Tumingin ako kay Carlo. Tahimik lang siya, nakayuko.

Sabi ko, “Kuya, naguguluhan po ako. Bakit po ako ang kailangang magbuntis para sa lupa na hindi naman nakapangalan sa akin? Asawa po ako ni Carlo, hindi po ako lupa.”

Sumabat si Aling Lita, “Aba! Kung hindi ka mag-aanak ng lalaki, sino pa? Yung sahod mo na ₱22,000, kulang pa sa pambili ng gatas! Yung sahod ng anak ko na ₱28,000, hindi sapat! Kung may lupa kami, may pera kami!”

Doon na ako nagsalita nang malakas. Hindi na ako umiiyak.

“Ma, yung sahod ko pong ₱22,000, pinaghirapan ko po yun. Apat na taon akong nag-aral, dalawang taon akong naghintay ng permanent item. Yung mga dress na tinapon niyo sa bakuran, pinag-ipunan ko rin po yun galing sa sahod ko. Tapos ngayon sasabihin niyo kulang? At saka Ma, nung nakatira kami sa bahay ni Mama, sino po ba ang bumibili ng bigas? Ako po. Sino nagbabayad ng kuryente? Kami ni Mama. Tapos ngayon ako pa may utang na ₱18,000 sa herbal na hindi ko naman hiningi?”

Natahimik si Kuya Roger. Parang nahiya.

Si Carlo, sa wakas, nagsalita.

“Ma, tama na. Tama na po. Angela, sorry talaga. Noong tinapon ni Mama yung mga damit mo, dapat pinigilan ko siya. Noong pinipilit ka niyang uminom nung herbal, dapat sinabi kong huwag. Pero natakot ako. Lumaki ako na lahat ng sinasabi ni Mama, dapat sundin. Kahit mali.”

Tumingin siya kay Aling Lita, “Ma, wala pong titulo ng lupa na nakapangalan sa magiging anak namin. Kahit magka-anak kami ng lalaki, hindi pa rin sa atin yun kasi patay na si Papa at hindi pa naasikaso yung mana. Ginamit mo lang si Angela. At saka Ma, yung ₱18,000 na herbal, pera mo yun, hindi pera ni Angela. Huwag mo na siyang singilin.”

Galit na galit si Aling Lita. “Anak, kinakampihan mo pa yang babaeng yan? Ako ang nanay mo!”

Sabi ni Carlo, “Nanay kita, pero asawa ko si Angela dati. At kahit hiwalay na kami, ayokong nakikita na ginaganito mo siya. Tapos na po. May desisyon na ang korte.”

Dumating si Ma’am Cruz. Tinawagan pala siya ni Mama nung umaga. Kasama niya yung barangay tanod namin sa Quezon City, si Kagawad Lito.

Sabi ni Kagawad Lito, “Aling Lita, may reklamo na po si Ma’am Angela sa eskwelahan na ginugulo niyo siya doon. Ngayon nandito kayo sa bahay nila nang walang paalam. Kung hindi po kayo titigil, pwede po namin kayong i-blotter for harassment.”

Natakot si Aling Lita. Biglang nagbago ang tono niya.

“Sige na, aalis na kami! Pero yung mga damit na tinapon ko, hayaan mo na! At saka yung herbal, akin na yung resibo!”

Sabi ko, “Ma, yung resibo nasa akin pa. Pero hindi ko po ibabalik yung bayad kasi hindi ko naman po hiningi. Yung mga damit ko, nalabhan ko na. Hindi ko na po kailangan ng sorry niyo. Ang kailangan ko lang, huwag niyo na po akong guluhin at huwag niyo na pong guluhin yung eskwelahan ko.”

Umalis sila. Si Kuya Roger, bago sumakay ng tricycle, bumulong, “Pasensya ka na, iha. Mali si Lita. Sabihan ko yung mga kapatid niya sa Bulacan na tigilan na kayo.”

Pagkaalis nila, umupo ako sa may hagdan ng bahay ni Mama. Umiyak ako. Pero hindi na iyak ng takot. Iyak ng ginhawa.

Si Ma’am Cruz, hinawakan ang balikat ko.

“Angela, bukas may klase ka sa Grade 8. Hinihintay ka na ng mga bata. At saka may good news ako. Yung permanent item mo, naaprubahan na. Full-time ka na. Tataas na sahod mo next month.”

Yakap ko si Mama. Sabi ni Mama, “Anak, palitan na natin yung kandado ng kwarto mo at gawin na natin yung reading corner na sinasabi mo.”

Kinabukasan, nagpunta ako sa hardware sa may kanto. Bumili ako ng bagong kandado at bagong sampayan para sa mga dress ko. Isinabit ko ulit isa-isa yung mga dress na tinapon dati. Nilagyan ko ng pabango.

Sa eskwelahan, sinalubong ako ng mga estudyante ko. May dala silang maliit na card na gawa sa karton. Nakasulat, “Welcome back, Ma’am Angela!”

Tumawa ako. Sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang taon, tumawa ako nang malakas sa loob ng classroom.

Si Carlo, nagpadala ng isang mensahe kinagabihan. Sabi niya, “Ange, salamat kasi hindi mo ako siniraan sa barangay. Aalis na kami ni Mama pabalik ng Bulacan bukas. Mag-a-apply ako ng trabaho sa Makati para malayo kay Mama. Sana maging okay ka.”

Hindi ko na siya ni-reply-an nang mahaba. Sabi ko lang, “Salamat, Carlo. Sana maging okay ka rin. Huwag mo nang hayaang may ibang babae na gawing puhunan sa lupa.”

Kinuha ko ulit yung notebook ko. Ito na yung huling pahina na susulatan ko tungkol sa kanila.

Huling araw na ginulo ako ni Aling Lita. Lumang utang: isang bungalow na bahay ni Mama sa Quezon City na pilit nilang ginugulo, isang resibo ng herbal na ₱18,000 na pilit nilang sinisingil, isang titulo ng lupa sa Bulacan na nagkakahalagang ₱2.5 million na gusto nilang idaan sa matris ko. Bagong bayad: bagong kandado sa gate na ₱350, permanent item sa DepEd, at kapayapaan.

Nabayaran na lahat.

Mula ngayon, wala nang makakapagtapon ng mga damit ko sa bakuran. Wala nang makakapilit sa akin na uminom ng kahit anong herbal para lang magka-anak ng lalaki.

Sa harap ng blackboard, sa Grade 8 – Masipag, nakatayo ako ulit. Suot ko yung puting dress na dati ay may putik, ngayon malinis na at mabango. Hawak ko ang chalk. Sa labas ng bintana, ang ganda pa rin ng araw gaya nung araw na lumabas ako ng korte.

At alam kong bukas, at sa lahat ng bukas na darating, ako pa rin si Ma’am Angela. Hindi na makina na taga-anak. Guro lang, pero buo at malaya.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨