BAHAGI 3 — ANG NAWAWALANG AMA, ANG PEKENG PIRMA, AT ANG KATOTOHANANG KAYANG MAGPAKULONG SA ISANG BILYONARYO
Hindi agad pinindot ni Elena ang video.
Nakatitig lamang siya sa screen.
Sa loob ng labing-isang taon, isang tanong ang paulit-ulit niyang ibinulong bago matulog.
Bakit hindi umuwi si Papa?
Noong labing-anim na taong gulang siya, naniniwala siyang may araw na magbubukas ang kanilang gate at papasok ang ama niyang may dalang pandesal.
Ngunit hindi iyon nangyari.
Sa halip, isang lalaking nakauniporme ang dumating sa bahay nila.
Sinabi nitong nasunog ang isang bodega.
Nawawala si Tomas Marquez.
At wala nang dahilan upang ipagpatuloy ng pamilya ang paghahanap.
Walang bangkay na naipakita.
Walang tiyak na paliwanag.
Isang lumang ID lamang ang ibinalik sa kanila.
At isang sobre na naglalaman ng ₱35,000.
Tinanggihan iyon ng kanyang ina.
“Hindi ko ibebenta ang katotohanan tungkol sa asawa ko,” sabi ni Aling Rosa noon.
Pagkaraan ng ilang araw, nawalan siya ng trabaho sa isang laundry shop na may kontrata sa Villareal Group.
Kinailangan nilang magbenta ng halos lahat ng gamit.
Nagkasakit si Aling Rosa.
At si Elena, sa murang edad, ay natutong magtrabaho habang nag-aaral.
Kaya ngayong nasa harap niya ang posibleng sagot, hindi niya alam kung matutuwa ba siya o matatakot.
“Buksan mo,” sabi ni Renato.
Nagulat siya.
Akala niya ay pipigilan nito ang video.
Ngunit ngumisi ang negosyante.
“Sige. Tingnan natin kung gaano kapani-paniwala ang mga kasinungalingan ng ama mo.”
Tumingin si Elena kay Adrian.
“Sir, bago natin ito buksan, gusto kong malaman kung talagang handa kayong marinig ang anumang laman nito.”
Tahimik ang lalaki.
Pagkatapos ay tumango.
“Oo.”
“Kahit kapatid ninyo ang masangkot?”
“Oo.”
“Kahit mawala ang kompanya ninyo?”
Sandaling napapikit si Adrian.
Hindi niya kayang basta ipangako ang isang bagay na makaaapekto sa libo-libong empleyado.
Ngunit alam niyang hindi na maaaring manaig ang takot.
“Kung may pananagutan kami, dapat naming harapin iyon. Hindi ko ipapangakong magiging madali, pero hindi ko ito pagtatakpan.”
Doon pinindot ni Elena ang play.
Lumabas sa screen ang isang lumang recording.
Malabo ang unang ilang segundo.
May makikitang maliit na silid.
Isang metal cabinet.
Mga kahon ng dokumento.
At sa harap ng camera, isang lalaking nakasuot ng kupas na polo shirt.
Si Tomas Marquez.
Napakapit si Elena sa mesa.
“Papa…”
Hindi niya namalayang tumulo na ang kanyang luha.
Mas bata ang ama sa recording.
Ngunit pareho ang kanyang mga mata.
Pareho ang malumanay na boses.
“Kung may nakakakita ng video na ito,” panimula ni Tomas, “ibig sabihin ay hindi ko na naibigay nang personal ang ebidensya.”
Huminto siya.
Tumingin sa labas ng pinto.
Pagkatapos ay nagpatuloy.
“Nagtatrabaho ako bilang caretaker ng isang animal shelter na katabi ng inuupahang industrial property ng Villareal Logistics. Ilang buwan na akong nakakakita ng mga trak na pumapasok sa gabi.”
Naglabas siya ng mga papel.
“May mga drum na nakalista bilang ordinaryong cleaning supplies. Ngunit iba ang chemical labels na nakita ko.”
Nilinaw niyang hindi siya eksperto sa kemikal.
Kaya humingi siya ng tulong sa isang dating environmental compliance officer.
Ang mga resulta ng paunang pagsusuri ay nagpakita ng posibleng paglabag sa mga patakaran sa pagtatago at paghawak ng hazardous waste.
“Hindi ko alam kung sino ang nagbibigay ng utos,” sabi ni Tomas. “Pero nang subukan kong magreklamo, isang manager ang nagbabala sa akin.”
Lumipat ang video sa ilang larawan.
Mga drum na may tagas.
Mga manggagawang walang sapat na protective equipment.
Mga trak na may logo ng isang subcontractor.
Pagkatapos ay ipinakita ang isang dokumento.
Isang internal approval memo.
May pangalan ni Adrian Villareal.
At pirma na kapareho ng nasa folder ni Renato.
Napatayo si Adrian.
“Hindi ako pumirma niyan!”
Hindi tumingin sa kanya si Elena.
Pinagpatuloy niya ang panonood.
“Sinubukan kong tawagan si Mr. Adrian,” sabi ni Tomas sa recording. “Ngunit sinabi ng kanyang opisina na nasa ibang bansa siya. Kaya gumawa ako ng kopya ng lahat.”
Sa susunod na eksena, may ipinakitang airport itinerary.
May petsa.
May flight number.
At may dokumentong nagsasabing nasa Singapore si Adrian sa panahon ng pag-apruba.
“May dahilan ako para maniwalang ginamit ang kanyang pangalan nang walang pahintulot,” dagdag ni Tomas.
Nagsalita si Renato.
“Sinungaling!”
Hindi siya pinansin ng iba.
Ngunit hindi pa tapos ang video.
“Kung may mangyari sa akin, hanapin ninyo si Arturo Reyes.”
Biglang napatingin si Adrian sa screen.
“Arturo?”
Si Arturo Reyes ang dating chief accountant ng kanilang kompanya.
Labing-isang taon na ang nakalipas, bigla itong nagbitiw sa trabaho.
Ayon kay Renato, nagnakaw ito ng pera at nagtago.
Ngunit hindi iyon kailanman nakumpirma sa korte.
Nagpatuloy si Tomas.
“Si Arturo ang nagbigay sa akin ng impormasyon tungkol sa mga pekeng invoice at paggamit ng pangalan ni Adrian. Siya rin ang nagsabing may mga taong gustong burahin ang mga rekord bago dumating ang external auditors.”
Tumigil ang video.
Lumabas ang isang maikling mensahe.
Recording saved automatically. October 14, 2015.
Walang umimik.
Si Renato ang unang bumasag sa katahimikan.
“Puwede iyang gawa-gawa!”
Sumagot si Adrian.
“Maaaring kuwestiyunin ang recording. Pero mayroon tayong mga orihinal na dokumentong maaaring suriin.”
“Maniniwala ka talaga sa kanila?”
“Hindi. Hihingi ako ng independent investigation.”
Tumawa si Renato.
“Akala mo malinis ka? Kapag bumagsak ako, babagsak ka rin!”
Napatingin si Elena kay Adrian.
Nakita niya ang pagbabago sa mukha nito.
Hindi na lamang galit.
May sakit.
May pagkadismaya.
At marahil, may pagsisisi.
“Bakit mo ginawa ito?” tanong ni Adrian sa kapatid.
Ngunit ngumisi lamang si Renato.
“Dahil habang nag-aaral ka sa Singapore at umaastang mabuting tao, ako ang nagpapatakbo ng negosyong nagbibigay sa iyo ng lahat!”
“Hindi kita inutusang gumawa ng ilegal.”
“Dahil hindi mo kayang gawin ang mga desisyong kailangan!”
“Ang paglalagay sa panganib ng mga manggagawa ay hindi desisyon. Pang-aabuso iyon.”
Biglang tumama ang kamao ni Renato sa mesa.
“WALA KANG ALAM SA TUNAY NA NEGOSYO!”
Napaatras si Elena.
Muling tumayo si Sombra.
Ngunit nagbigay si Adrian ng utos upang manatili ang aso sa kanyang puwesto.
“Marco,” sabi niya sa cellphone, “kailangan ko ng legal counsel at independent digital forensic specialist. Ngayon din.”
Pagkatapos ay tumingin siya kay Elena.
“Gusto kong ipasuri ang mga file nang hindi nababago ang orihinal. Ang kaparehong kopya ay dapat mong itago at maaaring direktang ibigay sa NBI.”
Tumango ang dalaga.
Sa unang pagkakataon mula nang dumating siya, naramdaman niyang may taong hindi lamang nakikinig.
May taong handang kumilos.
Ngunit may isang bagay pa siyang kailangang malaman.
“Sir Adrian, may dokumento pa po ako.”
Inilabas niya ang isang lumang envelope.
May seal ito ng isang veterinary clinic sa Bulacan.
Sa loob ay ang medical record ng isang batang Cane Corso.
At isang larawan ng aso matapos ang sunog.
Nakalista ang tatlong sugat sa likod ng kaliwang tainga.
Eksaktong lokasyon ng pilat ni Sombra.
“Pagkatapos ng sunog, nawala rin ang aso namin,” paliwanag ni Elena. “Sinabi sa akin ng dating vet na may kumuha sa kanya at inilipat sa isang training facility.”
Lumapit si Adrian.
“Bakit gagawin iyon?”
“Hindi ko rin alam noon.”
Binuklat ni Elena ang huling pahina.
May pangalan ng taong nagbayad para sa paglilipat at pagpapagamot ng aso.
R. Villareal.
Napatingin silang dalawa kay Renato.
Hindi na ito nakangiti.
“Ano naman kung ako ang nagbayad?” tanong niya. “Iniligtas ko ang aso.”
“Kung ganoon,” sagot ni Elena, “bakit hindi ninyo sinabi sa pamilya namin na buhay siya?”
Walang sagot.
“Bakit ninyo pinalitan ang pangalan niya?”
Tahimik.
“At bakit ninyo ipinagbili sa kapatid ninyo ang asong alam ninyong hinahanap ko mula pa noong bata ako?”
Nagkibit-balikat si Renato.
“Negosyo iyon.”
“Negosyo?” Hindi napigilan ni Elena ang pagtaas ng boses. “Ang aso ng tatay kong nawawala ay ginawa ninyong negosyo?”
Bumagsak ang kanyang luha.
Naalala niya kung paano hinanap ni Sombra, na noon ay Bantay, ang kanyang ama tuwing umaga.
Kung paano ito natutulog sa paanan ng lumang kama.
Kung paano nito sinalubong si Tomas sa gate kahit madaling-araw na.
At nang mawala ang kanyang ama, nawala rin ang aso.
Akala niya ay namatay ito sa apoy.
Ngunit buhay pala.
At ang taong nagtago sa katotohanang iyon ay nasa harap niya.
Lumuhod si Elena.
Lumapit si Sombra at isinandal ang ulo sa kanyang balikat.
Hindi niya alam kung nakilala talaga siya ng aso mula sa kanilang pagkabata, o kung naging komportable lamang ito sa kanyang kalmadong pakikitungo.
Ngunit sapat na sa kanya ang malaman na nakaligtas ito.
“Hindi na kita hahayaan,” bulong niya.
Pinagmasdan sila ni Adrian.
Naaalala niya ang araw na dumating si Sombra sa kanyang bahay.
Takot ang aso.
May sugat.
At halos ayaw lumapit sa sinumang estranghero.
Ginugol niya ang ilang buwan sa pagsasanay at pagpapagamot dito kasama ang isang professional trainer.
Hindi niya alam na may pamilyang nagdadalamhati sa pagkawala nito.
“Pasensya na,” sabi niya kay Elena.
Tumingala ang dalaga.
“Hindi ninyo alam.”
“Pero dapat kong nalaman kung saan siya nanggaling.”
Bago sila makapagpatuloy, may tumawag mula sa security desk.
May dumating na dalawang opisyal kasama ang isang legal representative.
Hindi pa man sila nakakapasok, biglang lumapit si Renato kay Adrian.
“Huwag mong kalilimutan,” bumulong siya, “ang lahat ng mayroon ka ay galing sa pamilyang ito.”
Tumingin si Adrian sa kanya.
“Ang pamilya ay hindi lisensya para manakit.”
Pagkatapos ay naglakad siya papunta sa pinto.
Ngunit humarang si Renato.
“Hindi mo ako puwedeng basta ibigay sa mga pulis!”
“Hindi kita hinahatulan,” sagot ni Adrian. “Ibinibigay ko ang ebidensya sa tamang proseso.”
“Kung gagawin mo iyan, ilalabas ko ang lahat!”
“Lahat ng ano?”
Ngumisi si Renato.
At doon niya sinabi ang pinakamalupit na pangungusap sa buong gabing iyon.
“Hindi mo ba naiisip kung bakit walang bangkay si Tomas Marquez?”
Napatigil si Elena.
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa kanyang katawan.
“Ano’ng ibig ninyong sabihin?”
Hindi sumagot si Renato.
Sa halip, kinuha niya ang cellphone niya at ipinakita ang isang lumang larawan.
Isang lalaking nakahiga sa kama ng isang maliit na silid.
Maputi ang buhok.
Payat.
May benda sa kaliwang braso.
Nakaharap ito sa bintana, kaya hindi malinaw ang mukha.
Ngunit may isang detalye na agad nakilala ni Elena.
Isang lumang pulang bracelet na siya mismo ang gumawa noong bata pa siya.
Nakasuot iyon sa kanang pulso ng lalaki.
Nanginginig ang kanyang tinig.
“Papa?”
Ngumiti si Renato.
“Hindi lahat ng taong nawawala ay patay.”
Napahawak si Elena sa gilid ng mesa.
“Buhay siya?”
“Depende kung ano ang ibig mong sabihin sa buhay.”
“NASAAN ANG TATAY KO?”
Tumigas ang mukha ng negosyante.
“Kung gusto mo siyang makita, kalimutan mo ang mga ebidensya.”
“Sabihin ninyo kung nasaan siya!”
“Ibigay mo ang USB. Pumirma ka na hindi ka na magsasampa ng reklamo. At sasabihin ko kung saan mo siya mahahanap.”
Tumingin si Elena kay Adrian.
Nakita niya ang pagkasuklam sa mukha nito.
“Kuya, hindi mo maaaring gamitin ang isang nawawalang tao bilang pambayad sa katahimikan.”
“Tingnan natin.”
Kinuha ni Renato ang kanyang telepono at nagpadala ng mensahe.
Pagkatapos ay inilapag ito sa mesa.
“May limang minuto ka, Elena.”
Biglang tumunog ang cellphone ng dalaga.
May dumating na video mula sa hindi kilalang numero.
Kasalukuyang petsa ang nakikita sa screen.
Isang maliit na silid.
Isang lalaking nakaupo sa wheelchair.
At nang lumingon ito sa camera, nabitiwan ni Elena ang kanyang cellphone.
Dahil kahit mas matanda na ang mukha, kahit puno ng kulubot at pagod ang mga mata—
Hindi niya maaaring mapagkamalan ang lalaking iyon.
Si Tomas Marquez.
Ang kanyang ama.
Buhay.
Ngunit bago matapos ang video, isang tinig ng lalaki ang narinig mula sa likod ng camera.
“Sir Renato, narinig na niya. Ano ang gagawin namin sa pasyente?”
At ang sagot ni Renato ay malinaw na narinig.
“ILIPAT NINYO SIYA BAGO MAG-UMAGA. SIGURADUHIN NINYONG WALANG MAKAKAHANAP.”
