Bahagi 4
Humarap ako sa biyenan ko sa huling pagkakataon sa kubo namin, hindi para makipag-away kundi para ipaglaban ang karapatan ng anak kong minahal ang lupa

Isang hapon, mainit pa rin sa Nueva Ecija. Nasa kubo kami, nagbibilad ng palay. Dumating si Aling Sita. May dala siyang 5 kilong bigas at ulam na adobo na may manok na ₱200. Galing daw sa pension niyang ₱15,000.

Pagbaba niya ng tricycle, nakita ko agad ang mukha niya. Pagod. Hindi na galit. Lumapit siya sa kubo namin na kawayan lang at pawid. Maliit, pero malinis. Ako ang nagwalis.

“Nena, Rodel, Tonton, ito bigas at adobo na may manok. Galing sa pension ko. Sorry sa pagpapapirma ko ng waiver na wala kayong makukuha sa 500 sqm na sampung taon ninyong pinaghirapan,” sabi niya, inaabot ang plastik.

Kinuha ko ang bigas at adobo. Hindi ako nagdalawang-isip. Pero hindi dahil pinatawad ko na agad ang lahat. Kinuha ko dahil alam kong kailangan ni Tonton ng masarap na ulam. Sampung taon kaming puro tuyo at asin lang.

“Nay, okay lang. Hindi kami galit. Pero hindi na kami babalik sa bahay ninyong plywood. Dito na kami sa kubo sa gitna ng bukid na amin. Maliit pero amin. Masaya na si Tonton dito,” sabi ko.

Kumain si Tonton. “Mama, ang sarap po ng adobo na may manok. Ngayon lang po ulit ako nakakain ng manok simula nung pinagtrabaho tayo ni Lola sa bukid nang walang sahod ng sampung taon!” sabi niya. Halos maubos niya ang isang plato ng kanin.

Habang kumakain si Tonton, nakaupo si Aling Sita sa bangko na kawayan. Umiiyak siya nang tahimik.

“Nena, alam kong mali ako. Si Dante kasi, paborito ko. Akala ko pag ibinigay ko sa kanya ang lupa, magbabago siya. Titigil sa sabong at alak. Pero hindi. Lalo lang siyang naging tamad. Ikaw at si Rodel, kayo ang nagbuhat ng 50 kilos araw-araw. Kayo ang nagtiis sa pesticide na walang mask at gloves. Si Tonton, 3 pa lang, nasa putikan na.”

Tumingin ako kay Aling Sita. 68 anyos na siya. Byuda. Mag-isa. Naintindihan ko na takot lang siya. Takot na walang mag-alaga sa kanya pag tanda niya. Kaya kumapit siya kay Dante.

Sabi ko, “Nay, hindi namin kayo pababayaan. Pero yung lupa, amin na po. Pagod at dugo namin yan. Hindi namin ibibigay.”

Tumango si Aling Sita.

Maya-maya, dumating si Dante. Nakamotor, lasing, may dalang manok na panabong. Pagbaba niya, nakita niya ang titulo na nakasabit sa dingding ng kubo namin. Photocopy lang, pero malinaw ang pangalan: Nena, Rodel, Tonton.

“Ano yan! Akin dapat yan! 500 sqm yan! Kay Nanay yan! Dapat sa akin!” sigaw ni Dante. Sinipa niya ang timba ng palay. Tumalsik ang palay sa lupa.

Tumayo si Rodel. First time na hinarap niya nang diretso ang kapatid niya. “Dante, tama na. Sampung taon kaming nagtrabaho ni Nena nang walang sahod. Ikaw, anong ginawa mo? Nagsabong ka. Uminom ka ng Red Horse. Nagbenta ka ng palay na kami ang nag-ani para sa motorsiklo mo at lechon na ₱800. Ngayon sasabihin mo akin dapat?”

“Manugang lang si Nena! Apo lang si Tonton! Ako anak! Lalaki ako! May asawa at dalawang anak ako!” sigaw ni Dante.

Doon ako tumayo. Hawak ko ang titulo. “Dante, hindi basehan ang pagiging lalaki o paborito. Basehan ang pagtatrabaho. Sampung taon kaming walang sahod. Si Tonton, 7 anyos, tumutulong simula 3 anyos. Ikaw, nagtrabaho ka ba kahit isang araw sa 500 sqm na yan nang walang bayad?”

Hindi nakasagot si Dante. Namula ang mukha niya.

Dumating si Kapitana, sakto. May dalang barangay tanod. “Dante, tama na. May titulo na sila. Legal yan. Galing sa Register of Deeds. Kung gagawa ka ng gulo dito sa kubo nila, dadalhin kita sa barangay hall.”

Natakot si Dante. Sumakay siya sa motor at umalis. Naiwan si Aling Sita na umiiyak.

Lumapit si Aling Sita kay Tonton. “Tonton, apo, sorry si Lola ha. Mali si Lola.”

Si Tonton, 7 anyos, honor student, matalino. Tumingin siya kay Lola niya. “Lola, okay lang po. Pero huwag niyo na po ulit kaming palayasin. Wala po kaming ibang bahay dati. Ngayon meron na po, kubo po namin.”

Doon tuluyang humagulgol si Aling Sita.

Mula noon, hindi na bumalik si Dante sa bukid namin. Nasa sabungan pa rin daw at umiinom. Pero wala na siyang magagawa sa titulo. Si Aling Sita, paminsan-minsan bumibisita. Hindi na para angkinin ang lupa, kundi para magdala ng ulam o makipaglaro kay Tonton.

Isang gabi, habang natutulog kami ni Tonton sa banig sa kubo, tinanong niya ako, “Mama, paglaki ko po, pwede ba akong maging magsasaka na may lupa na 500 sqm na amin na hindi na kailangang magtrabaho nang walang sahod ng sampung taon para sa Lola na may paboritong anak na tambay at mahilig sa sabong at alak?”

Niyakap ko siya. Amoy araw pa rin siya kahit gabi na. Sabi ko, “Oo, anak, pwede. Pwede kang maging magsasaka na may sariling lupa na igagalang ka, hindi aapihin. Pwede kang maging kahit anong gusto mo. Kasi natuto ka nang hindi manahimik pag may nagpapapirma ng waiver na wala kang karapatan, kahit bata ka pa.”

Kinabukasan, nagtanim kami ulit ni Tonton. Hindi na para kay Aling Sita. Hindi na para kay Dante. Para sa amin na. Hawak niya ang maliit niyang pala, ako hawak ang titulo sa isip ko. Sa wakas, ang bawat butil ng palay na 50 kilos na binubuhat namin, may sahod na. May pangalan na. May kinabukasan na.

At habang pinapanood ko si Tonton na tumatakbo sa gitna ng 500 sqm na palayan na amin, alam kong kahit 7 anyos pa lang siya, natuto na siyang ipaglaban ang tama. At iyon ang pinakamagandang ani na nakuha ko sa sampung taon na pagtatrabaho nang walang sahod.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨