Bahagi 3
Hindi umalis agad si Papa Ramon nung araw na yun. Tumayo lang siya sa labas ng gate, hawak ang marriage certificate na parang hindi niya maintindihan. Si Liza umiiyak pa rin pero hindi na dahil sa lungkot, dahil sa hiya. Si Mr. Tan na 45 years old, nakabarong pero pawisan, sumigaw sa guard. “Ramon, sabi mo ihahatid mo yung babae! Nasaan ang ₱5 million na pinag-usapan natin? Nagbigay na ako ng ₱500,000!”

Doon ko lang naintindihan lahat. Nung gabing umiiyak ako sa dorm at pinilit nila akong magpakasal kay Mr. Tan, akala ko alok pa lang. Pero bayad na pala. Binenta na pala ako. Hindi ako anak sa paningin ni Papa Ramon, collateral lang ako ng kompanya nilang palugi.

Pumasok kami sa loob ng bungalow. Si Miguel hindi sumigaw. Umupo lang siya, pinakalma si Baby Andres na nagising sa ingay. Si Lola Teresa nagtimpla ng chamomile tea para sa akin, kagaya ng ginagawa ni Miguel dati. Si Carlo nakatayo sa may pinto, binabantayan kung babalik si Liza.

“Angela, may gusto akong ipakita sa iyo,” sabi ni Miguel nang mahinahon. Binuksan niya ang laptop niya. May folder na nakalagay ” Santos Family Ledger”. Doon ko nakita ang totoo. Simula 2nd year college ako, lahat ng padala daw nila para sa tuition ko, hindi pala napupunta sa Ateneo. May resibo na diretso sa account ni Liza. Yung pang-modeling class niya sa Makati, yung pang-rent ng condo niya sa BGC nung gusto niyang maging artista, yung pang-shopping niya, galing lahat sa dapat tuition ko.

Kaya pala lagi akong may notice na may utang na ₱50,000. Kasi hindi nila binabayaran. Ako pa ang pinapagalitan pag may notice. “Wala kang kwentang ampon,” sabi ni Mama Celia dati. Yun pala sila ang kumuha.

Si Liza ang sumunod na pumasok sa bungalow kahit ayaw ni Carlo. Hindi na siya campus queen. Payat, walang makeup, nanginginig. “Angela, please, tulungan mo ako. Wala na kaming matirhan, kinuha na ng banko ang bahay namin sa Quezon City. Si Papa, nasa barangay hall na, hinahabol ni Mr. Tan.”

Nung una naawa ako. Kapatid ko pa rin siya sa papel, kahit masakit. Pero naalala ko lahat. Nung bata ako, ako naglalaba ng uniform niya habang siya nanonood ng TV. Nung may contest siya, kinuha niya yung dress na binili ni Lola Teresa para sa akin. Nung kumalat yung chismis na kabit ako, siya ang nag-umpisa, siya pa ang nagtapon ng itlog sa bag ko nung isang araw, nakita pala yun ni Carlo sa CCTV.

“Kapatid mo ako, Angela, dapat tulungan mo ako,” sabi niya, lumuhod pa.

Umiyak ako. Hindi dahil naawa ako sa kanya, kundi dahil sa wakas naintindihan ko na hindi ko kasalanan lahat. Hindi ako ang sumira sa pamilya nila. Sila ang sumira sa akin simula 5 years old ako.

“Alam mo ba, Liza,” sabi ko, nanginginig boses ko pero diretso. “Nung kinuha ako nina Papa Ramon sa orphanage, akala ko may pamilya na ako. Nung pinanganak ka, natuwa pa ako, akala ko may kapatid na ako. Pero ginawa mo akong katulong. Lahat ng pangarap ko, sinubukan mong sirain. Pati pag-aasawa ko, ibinenta mo ako kay Mr. Tan para sa ₱5 million.”

Hindi siya nakasagot. Yumuko lang siya.

Dumating si Papa Ramon ulit, kasama si Mr. Tan at isang barangay tanod. Gusto nilang sapilitang kunin ang ₱500,000 pabalik o ako mismo. Sabi ni Mr. Tan, “Basta babae, binili ko na yan, dapat sa akin yan.” Doon na nagdilim paningin ni Miguel. Tumayo siya, 38 years old pero parang mas matanda sa galit. “Mr. Tan, asawa ko ang kausap mo. Legal wife. May marriage certificate kami. Ang ginawa ninyo ni Ramon, human trafficking yan. Pwede kayong makulong.”

Natakot si Mr. Tan, umatras. Si Papa Ramon naman biglang lumambot. “Angela, anak, sorry na, nagipit lang kami, akala ko…”

Pero hindi na ako yung dating Angela na maniniwala sa sorry na walang gawa.

Gabi na nun, tulog na si Baby Andres sa crib na binili ni Lola Teresa. Si Miguel nasa tabi ko, hawak ang kamay ko. “Anong gusto mong gawin, Angela? Ako bahala, pero ikaw masusunod.”

Tumingin ako sa anak ko, sa asawa ko, sa maliit na bungalow na ngayon lang ako nakaramdam ng tunay na bahay. Naalala ko yung ₱10 million sa kontrata namin. Hindi ko pa ginagalaw, nasa joint bank account namin, inipon ni Miguel para sa future ni Andres. Pero may ₱100,000 pa na natira galing sa dati niyang binigay na card, hindi ko ginastos, tinago ko.

May desisyon akong ginawa, maliit pero importante. Hindi ko ibibigay kahit piso sa mga Santos para sa luho nila. Pero babayaran ko ang huling utang ko na totoo, yung ₱50,000 na tuition na dapat sila ang nagbayad. Pagkatapos nun, tapos na. Pupunta ako bukas sa registrar, ako mismo magbabayad, para wala na silang masabi na may utang pa ako sa kanila.

Sinabi ko kay Miguel, “Gusto kong tapusin nang malinis. Bayaran ko yung ₱50,000, tapos ipa-blotter ko sila sa barangay para hindi na sila makalapit sa atin at kay Andres. Hindi na ako matatakot.”

Niyakap niya ako. “Tama yan, misis. Bukas samahan kita.”

Pero habang pinapatulog ko si Andres, may kumatok ulit. Si Carlo, hingal, may dalang cellphone. “Ma, si Liza, nag-post sa Facebook, sabi buntis daw siya at si Papa daw ang ama ng bata, at ikaw daw ang dahilan kaya siya na-expel.”

Napatingin ako kay Miguel, at alam kong hindi pa tapos ang gulo.