Bahagi 3
Akala ko tapos na nung nabawi ko ang titulo, pero nalaman kong si Jun pala ang nagbigay ng susi ng aparador kay Nanay kaya mas sumakit puso ko

Kinabukasan, alas-otso pa lang, sabay-sabay kaming pumunta sa barangay hall sa Commonwealth. Kasama ko si Nanay Pining, si Ate Cora, si Mang Tonyo, at si Kapitan. Dala ko yung original na photocopy ng titulo na nasa cellphone ko, at dala ni Mang Tonyo yung titulo mismo at yung pekeng SPA. Doon pa lang, nanginig na si Nanay Pining, hindi makatingin kay Kapitan.

Pinabasa ni Kapitan yung kasulatan na kami mismo ang gumawa kagabi, simpleng Tagalog lang. Nakasaad doon na kanselado ang bentahan ng lupa na 120 sqm sa Commonwealth na nakapangalan sa akin, na walang pahintulot ko, at ibabalik ni Nanay at Ate Cora ang ₱200,000 kay Mang Tonyo sa loob ng 15 araw. Pumirma si Mang Tonyo, pumirma si Nanay na nanginginig, pumirma si Ate Cora na umiiyak. Ako huling pumirma. Pagkapirma, inabot ni Mang Tonyo sa akin yung brown envelope na may titulo sa loob.

Pagkahawak ko sa titulo, parang bumalik yung lakas ko. Hindi pera lang ito, ito yung dugo at pawis ng mama at papa ko sa Laguna, yung binenta nilang kalabaw at kalahating ektarya ng palayan para lang magkaroon kami ng maipapamana kay Sofia. Hindi ko ito pwedeng iwan ulit sa bahay namin. Kaya pag-uwi, hindi ko na ito binalik sa aparador.

Sumakay ako ng bus papuntang Laguna, mag-isa. Hindi ko sinabi kay Jun. Gusto ko lang makausap si Mama. Pagdating ko sa bahay nila, nakaupo si Mama sa may kusina, nagbabalat ng sitaw. Pagkakita niya sa envelope, alam na niya agad. “Elisa, bakit nandito titulo? Hindi ba nasa Quezon City yan?” Doon ako bumigay, umiyak ako sa harap niya, kinuwento ko lahat, yung resibo sa lumang libro, yung pekeng SPA, yung plano nilang lumipat kami sa Cavite.

Tahimik lang si Mama, hinaplos yung likod ko. Sabi niya, “Anak, matagal ko nang sinabi sa iyo, kahit asawa mo si Jun, yung nakapangalan sa iyo, ingatan mo. Hindi dahil madamot ka, pero dahil babae ka, may anak ka. Itago mo dito, mas safe.” Tumango ako. Iniwan ko titulo sa baul nila, sa ilalim ng mga lumang kumot, at kumuha ako ng picture ulit para may kopya ako sa cellphone. Pagbalik ko ng Manila gabi na, tahimik ang bahay.

Si Jun, simula nung araw na yun sa barangay, hindi na umuwi. Isang linggo siyang natulog sa bahay ng tropa niya sa may Batasan. Si Nanay Pining, hindi na rin lumalabas ng kwarto. Si Ate Cora, panay live selling sa cellphone, pilit binabawi yung ₱200,000. Tahimik ang bahay namin, pero mabigat, parang may nakadagan na bato.

Isang gabi, mga alas-diyes, dumating si Jun, amoy alak, namumugto ang mata. Kumatok siya sa kwarto ni Sofia kung saan ako natutulog. “Elisa, pwede tayo mag-usap?” Sabi ko, “Dito lang, mahina boses mo, tulog si Sofia.” Umupo siya sa sahig, umiiyak.

“Elisa, sorry, hindi kita pinagtanggol. Nanay ko kasi, simula bata ako, ako lagi sumasalo sa lahat. Pag may problema si Ate Cora sa Dubai, ako tinatawagan, ako nagpapadala ng ₱5,000, ₱10,000 kahit wala ako. Nung sinabi ni Nanay na kukunin niya titulo, hindi ako nakapalag, natakot ako.”

Tiningnan ko siya. “Jun, hindi nanay mo ang problema, ikaw ang problema. Alam mong nakapangalan sa akin yung lupa, alam mong pera ng magulang ko yung down na ₱300,000. Pero nung nasa palengke ako isang linggo ago, binigay mo susi ng aparador kay Nanay. Akala mo hindi ko malalaman? Sinabi ni Sofia sa akin, nakita niya kayo, binigay mo susi sabi mo ‘bilisan ninyo’.”

Doon siya napayuko lalo. Totoo nga. Nung isang linggo, bago pa lumabas yung resibo, nakita ni Sofia si Jun at Nanay sa kwarto namin, binuksan yung aparador. Si Sofia, 7 anyos, akala laro lang. Pero naalala niya nung nag-away kami.

“Natakot ako, Elisa,” ulit niya. “Sabi ni Nanay pag hindi ko binigay, sasabihin ni Ate Cora sa buong barangay na wala akong kwentang kapatid, na pinabayaan ko siya sa Dubai. Natakot ako mapahiya.”

“At pag hindi mo binigay, ako ang mapapahiya? Ako ang walang kwentang asawa at nanay? Jun, ₱1.5 million yun, hindi yan basta cellphone na pwede hiramin.”

Tahimik siya ng matagal. Sabi niya, “Anong gusto mong gawin ko?”

Huminga ako nang malalim. Ito yung maliit na desisyon na sinasabi kong importante, pero parang bundok sa bigat. “Jun, simula bukas, hindi na dito titira si Nanay at si Ate Cora. Uuwi sila sa Cavite, sa bahay ni Ate Cora na 50 sqm, doon nila ayusin utang na ₱500,000 nila. Tayo, tayo lang tatlo ni Sofia dito. Hindi dahil galit ako, pero dahil kailangan natin ng hangganan.”

“Paano si Nanay, matanda na, 68 na siya?” tanong niya.

“Matanda na pero kayang mamake ng pirma ko, kayang magbenta ng lupa na hindi kanya, kayang magpagawa ng SPA sa Recto. Kaya niyang mabuhay nang wala tayo. At ikaw, Jun, kung gusto mo pa kaming makasama ni Sofia, matuto kang tumayo para sa pamilya mo, hindi lang para sa nanay mo.”

Umiyak si Jun, pero tumango siya. “Sige, Elisa, gagawin ko.”

Kinabukasan, tinulungan ko silang mag-empake. Hindi ako sumigaw, hindi ako nanumbat, tahimik lang akong nagtiklop ng mga damit nila. Si Ate Cora, nahihiya, hindi makatingin. Si Nanay Pining, panay punas ng luha. Si Sofia, 7 anyos, lumapit kay Lola Pining habang nag-eempake.

“Lola, saan po kayo pupunta?” tanong ni Sofia.

“Sa Cavite, apo, dun muna si Lola,” sagot ni Nanay, nanginginig.

“Babalik pa po kayo?” tanong ulit ni Sofia.

Tumingin sa akin si Nanay Pining, umiiyak. “Hindi ko alam, apo, depende sa Mama mo.”

Tumingin si Sofia sa akin, malaki mata. “Mama, pwede pa po bumalik si Lola pag good na siya?”

Ngumiti ako kahit pagod na pagod na ako. “Oo anak, pag good na si Lola, pwede siya bumisita.”

Dumating ang tricycle, isinakay ang dalawang maleta at isang bayong na may mga gamit. Si Jun, nakatayo sa gate, hindi makatingin sa akin, hawak yung kamay ni Nanay. Umalis ang tricycle, maalikabok ang daan sa Commonwealth. Pagkapasok ko sa bahay, tahimik, ang linis, parang ngayon lang ulit naging amin.

Kinuha ko yung lumang libro na “Alamat ng Ampalaya” na may resibo. Binuklat ko ulit, may nakita akong sulat-kamay sa likod ng pabalat na hindi ko napansin dati, sulat ni Sofia na kulay pink na crayola: “Para kay Mama, huwag mo iwawala lupa natin, dito tayo magtatanim ng mangga – Sofia.” Doon ako napahagulgol, niyakap ko si Sofia na kakagaling lang sa labas, may dalang panyo.

Sabi ko sa sarili ko, tama si Sofia. Hindi pa tapos ang laban. Kailangan kong siguraduhin na maibalik yung ₱200,000 kay Mang Tonyo, na hindi na maulit ito, at na matuto si Jun tumayo sa sarili niyang paa. Pero sa gabing yun, niyakap ko lang anak ko, at sa unang pagkakataon sa isang buwan, nakatulog ako nang hindi umiiyak.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖