Bahagi 3

Kinabukasan sumigaw si Mama sa palengke nang makitang 3 piso na lang ang laman ng ATM, at doon nila nalaman kung sino talaga ang bumubuhay sa pamilyang ito sa loob ng tatlong taon

Alas-sais pa lang ng umaga, gising na si Aling Cora, ang Mama ko.

Sanay siya. Araw-araw, bago magbukas ang palengke sa Muñoz, nagwi-withdraw siya ng 1,000 piso sa BDO ATM sa kanto para may pambili ng ulam. Yung ATM card na hawak niya, BDO Kabayan Savings, nakapangalan sa kanya, pero simula nung 2021, ako na ang naghuhulog doon. Hindi niya alam ang online banking. Ang alam lang niya, buwan-buwan may pumapasok na 8,000. Minsan 10,000 pag may bonus ako.

That morning, isinaksak niya yung card. Pinindot ang PIN na birthday ni Junjun. Withdrawal. 1,000 pesos.

Sa screen lumabas: INSUFFICIENT FUNDS.

Kumunot ang noo niya. Inulit niya. Ganun pa rin.

Pinindot niya ang Balance Inquiry.

At doon siya napatili. Hindi dahil sa tao sa pila. Napatili siya na parang nakakita ng multo.

Sa maliit na screen ng ATM, sa ilalim ng alikabok, nakasulat: CURRENT BALANCE: PHP 3.12

Tatlong piso at dose sentimo.

Nanginginig niyang kinuha yung resibo. Totoo. 3.12

Tumawag siya kay Papa na nagkakape pa lang sa bahay.

“Rudy! Rudy! Walang laman yung ATM!”

Si Papa, akala scam. “Ano ka ba, Cora, baka nagloloko lang yang machine na yan. Lipat ka sa kabila.”

Lumipat si Mama sa kabilang ATM ng BPI sa may Ministop. Same card, same result. 3.12

Pag-uwi niya, parang binuhusan ng malamig na tubig ang buong bahay.

Si Junjun, kakagising lang, naka-boxer shorts, naghahanap ng 500 piso pang-ML diamonds at panghulog sa motor.

“Ma, pahingi 500, due na ng motor ko bukas.”

“Ano ka ba! Wala na tayong pera! 3 piso na lang!”

Nagtawanan pa si Junjun. “Ma, joke mo bulok.”

Pero nung pinakita ni Mama yung resibo, natahimik ang lahat.

Dun lang nila binuksan yung GCash ni Mama. Zero. Yung Maya ni Papa, 42 pesos.

Si Liza, yung asawa ni Junjun, biglang kinabahan. “Ma, paano yung tuition ni Andrei? 4,500 po yun bukas na deadline?”

Yun yung tuition ng panganay nilang apo na ako ang nagbabayad simula nung Kinder. Ako ang nagsabi kay Liza, “Ako na bahala sa tuition, mag-ipon kayo pang-gatas.”

Walang nakasagot.

Si Papa, galit na tinawagan ako. Syempre hindi ko sinagot. Naka-block na siya simula kagabi.

Tinawagan ni Mama yung kapatid niya sa Cavite. “Ate, baka pwede makahiram muna ng 2,000, wala kaming pang-ulam.”

Yung tiyahin ko, nagulat. “Akala ko may pinapadala si Mara buwan-buwan? Yung anak mong nasa call center?”

“Eh umalis si Mara kagabi! Bigla na lang umalis!”

Doon nagsimulang magtaka ang mga tao sa paligid nila. Yung mga kapitbahay sa barangay, matagal nang alam na ako ang bumubuhay sa bahay na yun. Yung tindera ng bigas, si Aling Nena, ilang beses nang nagsabi, “Buti pa si Mara, kahit babae, masipag.”

Pero sa loob ng bahay, iba ang kwento. Ako ang pabigat. Si Junjun ang haligi.

Alas-otso ng umaga, nasa pantry ako ng office, kumakain ng sky flakes at kape. Pumasok yung TL ko, si Miss Jen.

“Mara, okay ka lang? Kagabi ka pa dito ah. Dito ka natulog?”

Ngumiti ako. “Okay lang po, may inayos lang po akong personal na bagay.”

Hindi ko kinwento. Pero nung lunch break, pumunta ako sa HR. Humingi ako ng tulong para sa staff house. Meron pala kaming libreng 3 nights sa condo dorm sa Mandaluyong para sa mga empleyadong may emergency. Dun muna ako.

Hapon na, nag-message si Liza. Hindi tawag, message. Mahaba.

“Ate Mara, sorry ha. Alam ko pagod ka na. Alam ko rin na unfair kami sa’yo. Pero Ate, wala talaga kaming pera pang-kain ngayon. Yung mga bata umiiyak, walang baon. Si Junjun hindi makapasok sa trabaho niya sa warehouse kasi wala siyang pang-gas. Si Mama, kanina pa umiiyak sa kwarto. Si Papa, hindi makabili ng maintenance na gamot niya pang-high blood. 850 pesos yun Ate.”

Binasa ko. Masakit. Pero hindi na ako yung dating Mara na magpapanic at magta-transfer agad.

Nag-reply ako, maikli lang: “Liza, hindi na ako ang ATM ng bahay na yan. Kausapin niyo si Junjun, siya naman ang haligi diba?”

Seen lang.

Maya- maya, si Junjun naman ang nag-message. Galit.

“Ate, ano ba! Nag-iinarte ka na naman! Akala mo kung sino ka! Babalik ka rin dito, wala kang ibang pupuntahan! Tandaan mo, babae ka lang!”

Babae ka lang.

Yan din ang sinabi ni Papa sa akin nung grumaduate ako ng college na cum laude. Sabi niya, “Babae ka lang, mag-aasawa ka rin, bakit pa mag-aaral nang mataas?”

Pero ako ang nagpaaral kay Junjun nung nag-stop siya ng dalawang sem dahil sa barkada. Ako ang bumili ng laptop niya.

Hindi ko na siya ni-replyan.

Gabi na, pumunta si Mama sa office building namin. Paano niya nalaman? Si Liza, naalala yung ID lace ko na may logo ng company.

Nasa lobby si Mama, pawis, dala yung lumang payong. Nung nakita niya ako pababa para bumili ng tubig, bigla siyang lumuhod.

Sa lobby. Sa harap ng guard.

“Mara! Anak! Patawarin mo kami! Umuwi ka na!”

Lahat ng tao sa lobby napatingin.

Hinila ko siya patayo. Nakakahiya pero mas nakakahiya yung ginawa nila sa akin ng tatlong taon.

“Ma, tumayo ka. Hindi dito.”

“Ano ba gusto mo anak? Sabihin mo! Magkano? Ibalik mo lang yung pera sa ATM!”

At dun ako tuluyang nainis. Hindi pa rin nila gets.

“Ma, hindi pera ang usapan. Tatlong taon niyo akong ginawang multo sa sarili kong bahay. Birthday ko kinalimutan niyo. Pag may handa, si Junjun ang bida. Ako taga-hugas ng pinggan. Ni hindi niyo ako tinanong kung kumusta ako sa trabaho. Ang alam niyo lang, may darating na 8,000 kada 15th ng buwan.”

Umiyak si Mama nang malakas. “Kasi akala namin okay ka lang! Kasi hindi ka nagrereklamo!”

“Kasi pag nagreklamo ako, sasabihin niyong maarte ako! Na nagbibilang ako! Eto na yung bilang, Ma. Siyam na beses. Siyam na beses niyo akong sinabihang pabigat sa harap ng mga bata. Nabilang ko.”

Hindi siya nakasagot.

Sabi ko, “Ma, umuwi ka muna. Mag-isip kayo. Pag pagod na kayong umasa kay Junjun, saka niyo ako tawagan. Pero hindi na 8,000 ang usapan. Respeto ang usapan.”

Umalis si Mama na umiiyak, sakay ng jeep pauwi.

Pag-uwi nila, wala pa ring ulam. Si Papa, sa wakas, binuksan yung lumang alkansya niya na may 1,200 pesos na barya na tinatago niya pang-tong-its. Yun lang ang kinain nila maghapon: sardinas at kanin.

Si Junjun, napilitang pumasok sa trabaho na nag-commute, hindi naka-motor. First time in 2 years.

At ako? Sa staff house, mahimbing akong nakatulog. Walang alarm na 4 AM para magluto ng baon ng pamangkin ko. Walang utos na magpadala.

Kinabukasan, may tumawag sa akin. Hindi pamilya ko. Si Aling Nena, yung tindera ng bigas.

“Mara, anak, yung nanay mo umiiyak kanina sa tindahan, nanghihiram ng isang kilong bigas, sabi niya babayaran bukas. Anak, okay ka lang ba?”

Sabi ko, “Aling Nena, salamat po. Okay lang ako. Pakisabi po kay Mama, matututo rin sila.”

Pinatay ko yung tawag. Tinitigan ko yung 186,400 pesos sa account ko. Hindi pa rin ako mayaman. Pero sa unang pagkakataon, akin talaga siya.