Bahagi 3
Akala ko simpleng utang lang pero nung nakausap ko si Tito, nalaman kong yung ₱180,000 na bigay niya ay huling ipon pala ni Mama para sa akin.

Hindi agad sumagot si Tito Lito.

Narinig ko lang yung mahinang hinga niya, tapos yung tunog ng electric fan sa likod. Nasa site pa siguro siya sa Cebu.

“Angela,” sabi niya sa huli, basag yung boses. “Saan mo nakuha yung numerong yan?”

“Bilang ko po, Tito. Nung nasa CR ako nung kasal. ₱180,000 po.”

Tumahimik ulit siya.

“Sabi ko kay Cora ₱10,000 lang. Alam kong pag nalaman niya, kukunin niya.”

Doon na parang may bumabara sa lalamunan ko.

“Tito, bakit po?”

“Yung pera na yan, hindi sa akin. Kay Ate.”

Si Mama.

Nasa Quezon City ako nung mga panahon na yun, nasa maliit na inuupahan naming bahay, pero parang bumalik ako sa dati naming bahay sa probinsya, yung may puno ng mangga sa harap.

Kwento ni Tito, bago namatay si Mama, isang taon bago, nagbenta si Mama ng maliit na piraso ng lupa na pamana sa kanya ng Lolo. Ayaw niyang ipaalam kay Tita Cora kasi alam niyang paghahatian. Sabi ni Mama kay Tito, “Itago mo muna. Pag ikakasal na si Angela, ibigay mo sa kanya. Para may pang-umpisa siya. Wag mong sasabihin kay Cora.”

₱180,000. Lahat ng pinagbentahan. Nilagay ni Tito sa account niya, tapos nung ikakasal ako, ginawa niyang time deposit sa pangalan ko.

“Pasensya ka na, Angela,” sabi ni Tito. “Hindi ako nakauwi nung namatay Ate. Contractor ako sa Cebu, nasa gitna ng buhos. Pagdating ko wala na siya. Yung huling tawag niya, pangalan ko. Hanggang ngayon hindi ko mapatawad sarili ko.”

Hindi ko napigilang mapaiyak. Hindi malakas, yung tahimik lang na tumutulo.

“Tito, bakit silver bracelet lang yung pinapahanap ni Tita sa akin nung kasal? Yun lang ba alam niya?”

“Yung bracelet, bigay ng Mama mo sa kanya dati. Pero yung lupa, hindi niya alam. Akala niya wala nang natira kay Ate.”

Naalala ko yung mukha ni Tita Cora nung kasal, yung pagkakatingin niya sa pulsuhan ko. Naghahanap siya ng kahit anong pwede niyang makuha.

At ngayon, pati yung pera na hindi kanya, gusto niyang kunin.

Kinabukasan, pumasok ako sa opisina sa Ortigas pero lutang ako. Nagkamali ako sa dalawang slide na pinapagawa ng client. Buti na lang hindi napansin ng boss.

Tanghali, nag-text si Tita Cora ulit. “Angela, napag-usapan niyo na ba ni Carlo? Kailangan na kasi sa Sabado yung down payment. Kung ayaw mo ipahiram lahat, kahit ₱150,000 lang.”

₱150,000. So alam niyang hindi ₱10,000. Alam niyang ₱180,000.

Nanginginig kamay ko habang binabasa yun. So matagal na niyang alam. Baka nung gabi pa lang ng kasal, sinilip niya yung bag ko nung hawak ng bridesmaid ko? O baka sinabi ni Tito nung lasing?

Tinawagan ko si Tito Lito ulit.

“Tito, nasabi niyo po ba kay Tita yung totoo?”

“Hindi. Pero nung nakaraang buwan, nakita niya yung lumang notebook ko. Nandoon yung sulat-kamay ni Ate tungkol sa lupa. Hindi ko alam kung binasa niya lahat.”

Doon ko naintindihan. Hindi ito simpleng hiram. Plano na.

Nung hapon, maaga akong umuwi sa condo sa BGC. Naabutan ko si Miguel na nagmamadali, nag-aayos ng bag.

“Saan ka pupunta?” tanong ko.

“May dinner lang with client sa BGC. Yung project sa High Street.”

“Si Trisha kasama?”

Natigilan siya. Isang segundo lang ulit, pero sapat na.

“Team dinner yun. Kasama siya syempre.”

Tumango ako. “Ingat.”

Pagkaalis niya, binuksan ko yung laptop niya na naiwan niyang naka-log in sa Viber web. Hindi ko ugali maghalungkat, pero nung mga nakaraang buwan, parang lagi na lang may tinatago.

Andoon. Hindi na kailangang mag-scroll ng malayo.

Trisha: “Nakausap mo na misis mo tungkol sa condo? Sabi mo tutulungan mo ako sa down.”

Miguel: “Wag ka mag-alala. May makukuha ako. Yung Tito ng asawa ko may binigay na malaki, kukunin namin.”

Gusto kong masuka. Hindi dahil sa babae. Dahil sa “kukunin namin”. Parang conjugal property yung pera ni Mama.

Kinuha ko yung brown folder ulit. Yung time deposit certificate, nakapangalan sa akin lang, Angela Reyes, single pa apelyido ko nung ginawa. Ginawa ni Tito bago pa ikasal. Hindi conjugal. Personal property.

Yung silver bracelet ni Mama na tinatanong ni Tita, suot ko na ngayon. Nung nilabas ko sa kahon, may maliit na papel sa loob. Sulat-kamay ni Mama, halos burado na: “Para kay Angela, pag kailangan mo.”

Umiyak ulit ako. Pero iba na ngayon. Hindi na yung iyak nung bata na nawalan ng nanay. Iyak na parang nagigising.

Tumawag ulit si Tita Cora ng gabi. Sinagot ko.

“Angela, ano na? Si Carlo kasi—”

“Tita,” putol ko. Mahinahon pa rin boses ko pero diretso. “Alam ko na po na ₱180,000 yung pera. Hindi po ₱10,000. At alam ko na rin na hindi pera ni Tito yun.”

Natahimik siya. Tapos biglang nagbago boses, naging matalim.

“Sino nagsabi sa’yo niyan? Si Lito? Sinungaling yun! Pera namin mag-asawa yun! Pinaghirapan namin yun sa Cebu!”

“Yung lupa po ni Mama, Tita. Yung binenta niya bago siya mamatay.”

“Anong lupa? Wala kayong lupa! Mahirap lang kayo!”

Doon ko narinig yung tunay na galit niya. Hindi yung galit ng taong humihiram. Galit ng taong nabisto.

“Tita, kung pera niyo po yun, bakit po sa akin nakapangalan yung time deposit? Bakit po sinabi ni Tito na wag ipaalam sa inyo?”

Binaba niya yung tawag. Malakas.

Ilang minuto lang, tumawag si Carlo. Pinsan ko.

“Ate Angela, si Mama kasi umiiyak. Ano ba sinabi mo? Pahiram lang naman. Babayaran naman namin.”

“Carlo, magkano ba talaga kulang niyo?”

“₱400,000 daw, pero—”

“Kung ₱400,000 kulang niyo, bakit ₱150,000 lang hinihingi ni Tita sa akin nung una tapos ngayon ₱10,000? Alam niyo ba na ₱180,000 lahat?”

Hindi siya sumagot.

“Carlo, may sarili kang trabaho sa Makati diba? Bakit hindi kayo mag-loan ng maayos? Bakit sa akin kayo hihingi ng pamana ng Mama ko?”

Binaba niya rin.

Naiwan akong nakatitig sa kisame ng condo. Si Miguel wala pa rin. Alas-onse na.

Alam kong dapat hindi ako padalos-dalos. Pero may isang desisyon akong kailangang gawin ngayon, maliit pero mahalaga.

Kinaumagahan, hindi ako pumasok. Pumunta ako sa bank branch sa Makati kung saan naka-time deposit yung pera. Dala ko yung certificate, dala ko yung valid ID, dala ko yung lumang sobre na pinaglagyan.

Kinumpirma ng teller. Personal account, sole name, opened 11 months ago, before marriage date. Hindi conjugal. Hindi pwedeng galawin ng kahit sino maliban sa akin.

“Gusto niyo po ba i-renew ma’am? Magma-mature na po next month.”

Sabi ko, “Renew niyo po ng another year, same name lang. Wag niyo pong i-add yung asawa ko.”

Tumango siya.

Paglabas ko ng bank, tumawag ako kay Tito Lito.

“Tito, hindi ko po ibibigay. Hindi po sa pagdadamot. Pero pera po ni Mama yun eh. Gusto ko po gamitin sa tama.”

Sa kabilang linya, narinig kong huminga ng malalim si Tito. “Tama yan, Angela. Ako bahala kay Tita mo. Pasensya ka na, ha. Ako may kasalanan, hindi ko tinago ng maayos.”

“Wala po kayong kasalanan, Tito.”

At sa unang pagkakataon simula nung namatay si Mama, naramdaman kong may kakampi ako.

Pag-uwi ko, nandoon na si Miguel. Nakaupo sa sofa, nakatingin sa akin.

“Saan ka galing?”

“Sa bank.”

“Bakit?”

Tinitigan ko siya. Yung lalaking pinakasalan ko sa Quezon City, yung lalaking akala ko magiging kakampi ko sa lahat ng panloloko sa opisina, sa lahat ng lait ng biyenan ko.

“Yung pera ni Tito, hindi ko ibibigay kay Tita. At hindi mo rin pwedeng galawin.”

Tumayo siya. “Pera ng pamilya mo, pera na rin ng pamilya natin ah. Kasal tayo.”

“Personal property ko yun, Miguel. Bago pa tayo ikasal, nakapangalan na sa akin. At galing yun sa Mama ko.”

Ngumisi siya, yung ngising nakita ko na dati sa mga picture niya kasama si Trisha na accidentally kong nakita sa Instagram.

“Ang arte mo naman sa ₱180,000. Akala mo yayaman ka diyan?”

Hindi ako sumagot. Pumasok ako sa kwarto, sinara yung pinto. Sa loob, tinitigan ko yung silver bracelet ni Mama na suot ko.

Doon ko naisip, hindi pa tapos ang laban. Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako yung babaeng nakaupo lang sa likod ng bridal car na nanginginig hawak yung sobre.

Ngayon, ako na yung may hawak ng susi.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖