Bahagi 3
Pagpasok namin sa elevator, doon lang ako nakahinga nang maluwag. Si Enzo nakasiksik sa leeg ko, tahimik lang pero ramdam kong kinakabahan din siya.

Si Luis hindi nagsalita agad. Hinawakan niya lang yung likod ko, yung backpack ni Enzo nasa kabilang kamay. Pagdating sa kwarto, binaba ko si Enzo sa kama. Tinitigan ko si Luis.

“Anong ginagawa ninyo dito? Di ba nasa condo ka lang dapat?” tanong ko.

Ngumiti siya nang pagod. “Tumawag yung hotel. Sabi may tatlong tao daw na naghihintay sayo sa baba, nagkakagulo. Natakot ako baka kung ano mangyari kay Enzo kaya sinundan ko kayo.”

Hindi ko alam kung matutuwa ako o maiinis. Sa loob ng apat na taon sa Canada, si Luis yung naging pamilya ko. Nurse siya sa ospital kung saan ako nag-volunteer nung una akong dumating doon na durog na durog. Hindi siya mayaman, pero stable. Hindi siya yung tipo na mang-iiwan. Siya yung nag-alaga sa akin nung nalaman kong buntis ako kay Enzo. Hindi niya ako tinanong kung sino yung ama, hindi niya ako hinusgahan.

Kinagabihan, habang tulog na si Enzo sa tabi ko, nakaupo pa rin ako sa sahig, nakasandal sa kama. Paulit-ulit sa utak ko yung sinabi ng tindera sa flower shop.

Misis po ni Sir Carlo si Angela Reyes.

Anong ibig sabihin nun? Si Bianca ang pinakasalan niya sa harap ng lahat sa Makati. May pictures pa yun, may video. Pero bakit sa records ng mga tao sa labas, ako pa rin yung misis?

Kinaumagahan, maaga akong nagising. Kailangan kong ayusin yung titulo ng lupa ni Mama. Yun talaga yung dahilan kung bakit ako umuwi, bukod sa dalawin siya.

Yung lupa sa Tagaytay, nakapangalan kay Mama yun. Maliit lang, pero may bahay na luma doon na pinagawa niya para sa amin. Nung namatay siya, naiwan yun sa akin. Pero si Papa, hawak niya lahat ng papeles. Limang taon na ang nakalipas, hindi ko alam kung ano nang ginawa niya doon.

Nag-message si Carlo. Hindi ko alam paano niya nakuha yung bago kong number.

[Angela, pwede ba tayong magkita? Kahit saglit lang. Kailangan kong ipaliwanag.]

Hindi ako nag-reply nung una. Pero maya-maya, nag-message ulit siya.

[Hindi kami kasal ni Bianca sa papel. Hindi ko pinirmahan yung marriage certificate.]

Napatigil ako sa pagbabasa.

Hindi pinirmahan?

Biglang nag-flashback lahat. Nung araw ng kasal, wala ako. Pero narinig ko sa kaibigan ng pinsan ko na nagkaroon daw ng gulo. Akala ko tsismis lang.

Hapon na nung pumayag akong makipagkita sa kanya sa coffee shop sa baba ng hotel. Kasama ko si Luis, pero nasa kabilang table lang siya kasama si Enzo, umiinom ng juice.

Pag-upo ni Carlo, mas lalo kong nakita kung gaano siya pumayat. May itim sa ilalim ng mata. Yung kamay niya nanginginig habang hawak yung kape.

“Angela, hindi ko alam na magtatangka ka nung araw na yun,” simula niya. Halos hindi lumalabas yung boses.

“Alam mo ba kung bakit ako pumayag pakasalan si Bianca?”

Tinitigan ko lang siya. Hindi ako nagsalita.

“Sabi ni Tito Ramon, may depression si Bianca. Sabi ng doktor niya, pag hindi namin sinunod, baka kung ano gawin niya sa sarili niya. Tapos sabi niya ikaw daw, nasa Tagaytay ka lang, nagtatampo. Sabi ng lahat, arte mo lang daw yun. Na babalik ka rin kinabukasan.”

Tumulo yung luha niya pero pinunasan niya agad.

“Pumunta ako sa condo mo nung gabi pagkatapos ng kasal. Sarado. Walang sumasagot. Akala ko umalis ka lang talaga, galit ka. Kinabukasan, wala ka pa rin. Isang linggo, wala ka pa rin. Saka lang kami kinabahan. Pumunta kami sa barangay, sa pulis. Wala kang bakas. Yung mga gamit mo, iniwan mo pero yung passport mo wala.”

“Tapos nakita namin yung dugo sa banyo. Konti lang, pero nandoon. Doon lang ako natauhan na baka may masama nang nangyari sayo.”

Nanginginig ako pero pinigilan ko.

“Yung kasal, hindi ko tinuloy sa papel. Pagkatapos sa simbahan, hindi ako pumirma. Umalis ako. Si Bianca, dinala nila sa ospital kasi nag-collapse. Mula nun, sa isang bahay kami pero magkahiwalay ng kwarto. Hindi ko siya ginalaw kahit minsan. Ang sabi ko sa lahat, patay na yung asawa ko. Ikaw yun.”

Doon ko naintindihan kung bakit pulang rosas pa rin linggo-linggo sa puntod na may pangalan ko. Hindi dahil pa-effect siya. Dahil yun yung paniniwala niya. Na pinatay niya ako sa desisyon niya nung araw na yun.

Masakit pa rin. Pero hindi na yung sakit na parang gusto ko nang mamatay. Yung sakit na parang may sugat na matagal nang sarado pero pag pinindot mo, medyo makirot pa rin.

“Carlo, kahit anong dahilan mo nung araw na yun, pinili mo pa rin si Bianca,” sabi ko nang mahinahon. “Nung kailangan kita, wala ka. Nung kailangan ko ng kakampi, pinili mo yung pamilya ko kesa sa akin. Hindi mo kailangang magpaliwanag pa para gumaan yung loob mo. Tapos na yun.”

Tumango siya, umiiyak.

“Alam ko. Alam kong wala na akong karapatan. Pero Angela, yung lupa ng Mama mo… hindi hawak ni Tito. Nasa akin yung titulo. Ako yung nagbabayad ng amilyar sa loob ng limang taon, ₱18,000 kada taon. Hindi ko ginalaw. Nasa safety deposit box sa bangko. Nakapangalan pa rin sayo.”

Natigilan ako. Yung lupa sa Tagaytay na akala ko naibenta na nila ni Papa para sa negosyo niya, naalagaan pala.

“Yung pera mo sa bangko, yung ₱2.5 million na iniwan ni Tita para sayo, hindi rin ginalaw ni Tito. Hinaharang ko. Sabi ko pag hindi nila ibinalik sayo, magdedemanda ako.”

Doon ko nakita yung reaksyon ng taong may kasalanan na sa wakas gustong bumawi, pero huli na.

Hindi ko alam kung anong mararamdaman ko. Galit pa rin ako sa Papa ko, kay Bianca, sa lahat. Pero sa harap ko si Carlo na mukhang pagod na pagod na sa pagdadala ng guilt ng limang taon.

Bumalik ako sa kwarto at kinausap si Luis. Sabi ko kailangan kong pumunta sa salo-salo bukas. Hindi para makipag-ayos. Kailangan kong kunin yung mga papeles na para sa akin at para kay Mama.

At kailangan kong sabihin sa harap nila na tapos na ako sa pagiging anak na laging pangalawa.

Tinitigan ako ni Luis at tumango. “Sasamahan kita. Pero ikaw ang magsasalita. Hindi kita pangungunahan.”

Niyakap ko si Enzo na mahimbing na natutulog. Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako natakot sa bukas.

Isang maliit na desisyon lang, pero para sa akin napakalaki. Bukas, haharapin ko sila hindi bilang yung babaeng iniwan sa bathtub, kundi bilang si Angela na may sariling anak, may sariling buhay, at may sariling boses.