Habang nakangiti siyang hawak ang kamay ko, narinig kong sinabi niya sa kanilang sariling wika, “Kapag nabuntis ko si Mara, wala na akong kailangang gastusin para mapakasalan siya.”

Nagtawanan ang lahat.

Pagkatapos, may idinagdag siya na halos nagpahinto sa pagtibok ng puso ko.

“Hindi pa nga niya alam na ako na ang nagpa-resign sa kaniya sa trabaho.”

Ang hindi alam ng boyfriend kong si Adrian Villanueva?

Naiintindihan ko ang bawat salitang sinabi niya.

At nang gabing iyon, natuklasan kong hindi lang pala ang trabaho ko ang balak niyang kunin.

Pati ang buong kinabukasan ko.

Ako si Mara Castillo, dalawampu’t walong taong gulang, isang marketing specialist sa isang malaking kumpanya sa Makati.

Dalawang taon na kaming magkasintahan ni Adrian. Senior manager siya sa kumpanyang pinapasukan namin, matalino, magaling makisama, at palaging pinupuri ng mga nakatataas.

Noong una kaming magkakilala, sinabi niyang gusto niya ng tradisyonal na pagmamahalan.

“Yung tipong kahit tumanda na tayo, ikaw pa rin ang pipiliin ko araw-araw.”

Iyon ang mga salitang nagpaniwala sa akin na siya na ang lalaking makakasama ko habang-buhay.

Pero ngayong nakaupo ako sa isang malaking hapag-kainan sa bahay ng kaibigan niya sa Pampanga, unti-unting gumuho ang lahat ng pinaniwalaan ko.

Puro maaanghang na pagkain ang nakahain.

May sisig na punô ng sili, maanghang na adobo, at iba pang pagkaing halos hindi ko matikman.

Alam ni Adrian na hindi ako mahilig sa maanghang.

Pero nang mapansin niyang hindi ako kumakain, ngumiti lamang siya.

“Babe, sinabi ko naman sa kanila na bawasan ang sili. Tikman mo kahit kaunti. Huwag kang maarte.”

Napayuko ako.

Hindi ako maarte.

Masama lang talaga ang pakiramdam ko, at mas lalong sumama iyon dahil sa mga narinig ko.

“Pare,” sabi ni Rodel, ang matalik niyang kaibigan, sa Kapampangan. “Sigurado ka bang buntis na siya?”

Ngumisi si Adrian.

“Delayed na siya ng sampung araw. Malamang.”

“Jackpot ka talaga! Maganda, may trabaho, tapos nag-iisang anak pa!”

Lalong lumaki ang ngiti ni Adrian.

“Eksakto. Kapag nabuntis ko siya, wala nang magagawa ang pamilya niya kundi tanggapin ako. Hindi ko na kailangang gumastos sa malaking kasal.”

Naramdaman kong nanlamig ang mga daliri ko.

Nag-iisang anak ako. May maliit na negosyo ang mga magulang ko sa Quezon City at may naipundar silang bahay.

Hindi kami mayaman, pero komportable ang buhay namin.

At ngayon ko lang naisip na baka iyon ang dahilan kung bakit napakabilis ng panliligaw ni Adrian noon.

“Paano naman ang trabaho niya?” tanong ni Rodel.

Tumawa si Adrian.

“Ayos na iyon. Ako na ang nagpadala ng resignation letter niya sa HR. Ginamit ko ang email niya noong naiwan niyang bukas ang laptop.”

Napalunok ako.

Kanina lamang, habang papunta kami sa handaan, nakatanggap ako ng mensahe mula sa HR.

We have received your resignation request.

Akala ko nagkaroon lamang ng pagkakamali.

Ngayon, alam ko na ang dahilan.

“Dapat nasa bahay lang ang babae kapag may anak na,” dagdag ni Adrian. “Hindi ko kailangan ng asawang masyadong independent.”

Napahawak ako sa ilalim ng mesa.

Gusto kong tumayo at sigawan siya.

Pero pinigilan ko ang sarili ko.

Dahil may isang bagay pa akong gustong malaman.

Bakit parang matagal na niyang pinaghandaan ang lahat?

Biglang bumukas ang pinto.

Isang magandang babae na nakasuot ng pulang bestida ang pumasok.

Tumahimik ang lahat.

Napansin kong biglang tumayo si Adrian.

“Bianca? Bakit ka nandito?”

Ngumiti ang babae.

“Bakit? Bawal ba akong dumalo? Muntik na rin naman tayong ikasal noon, hindi ba?”

Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa dibdib ko.

Si Bianca Salazar.

Ang dating kasintahan ni Adrian.

Ang babaeng iniwan siya ilang araw bago ang kanilang kasal.

Ilang beses na niyang ikinuwento sa akin kung paano siya nasaktan nang iwan siya nito.

Akala ko tuluyan na siyang naka-move on.

Pero nang makita ko ang tingin niya kay Bianca, alam kong may hindi pa natatapos sa pagitan nila.

Umupo si Bianca sa tapat ko.

“Ikaw siguro si Mara,” sabi niya. “Ang ganda mo pala.”

“Salamat,” mahinahon kong sagot.

Napatingin siya sa kamay ni Adrian na nakahawak sa akin.

May kakaibang lungkot sa kaniyang mga mata.

Maya-maya, nagsalita si Rodel.

“Bianca, mukhang malapit nang ikasal si Adrian. Buntis na yata ang girlfriend niya!”

Bahagyang namutla si Bianca.

Pero ngumiti pa rin siya.

“Congratulations.”

Sumagot si Adrian sa kanilang wika.

“Wala munang malaking kasal. Civil wedding lang. Kapag nanganak na saka na namin pag-usapan ang celebration.”

Pagkatapos ay tumingin siya kay Bianca.

“Ayoko nang maghanda ng engrandeng kasal tapos iiwan lang ako ng bride.”

Biglang nawala ang ngiti ni Bianca.

Napansin kong nanginginig ang kaniyang kamay habang inaabot ang baso.

At sa unang pagkakataon, naisip kong baka hindi lamang ako ang babaeng ginagamit ni Adrian para makaganti sa nakaraan.

Nang matapos ang handaan, nagmaneho kami papunta sa bahay ng mga magulang niya.

“Bukas, magpapa-checkup tayo,” sabi niya. “Pagkatapos, aasikasuhin na natin ang civil wedding.”

“Hindi mo man lang ba ako tatanungin kung gusto ko?”

Tumawa siya.

“Babe, siyempre gusto mo. Mahal natin ang isa’t isa.”

Sa gilid ng kaniyang upuan, paulit-ulit na umiilaw ang cellphone niya.

Isang pangalan ang lumalabas.

BIANCA.

“Hiwalay na ba siya sa asawa niya?” tanong ko.

Biglang napalingon si Adrian.

“Paano mo nalaman?”

“May narinig lang ako kanina.”

Nagkibit-balikat siya.

“Divorced na siya sa ibang bansa. May nakuha siyang pera at properties. Pero wala na akong pakialam sa kaniya.”

Hindi na ako nagsalita.

Pagdating namin sa bahay nila, sinalubong ako ng kaniyang ina.

“Ay, Mara! Bukas, ipagluluto kita ng masarap. Kailangan mong masanay sa pagkain namin.”

Ngumiti ako kahit gusto ko nang umiyak.

Kinagabihan, nagpanggap akong natutulog.

Bandang alas-onse, narinig kong nag-uusap sina Adrian at ang kaniyang mga magulang sa sala.

Kapampangan ulit ang gamit nila.

“Siguraduhin mong hindi magkakagulo kayo ni Bianca,” sabi ng ina niya. “Hintayin mo munang manganak si Mara.”

“Ma, alam ko ang ginagawa ko.”

“Pero paano kung malaman niyang nagkikita pa rin kayo?”

Tumawa si Adrian.

“Hindi niya malalaman. Hindi naman niya naiintindihan ang usapan natin.”

Sumunod ang sinabi niya na nagpatigil sa paghinga ko.

“Si Bianca, may pera na ngayon. Siya ang gumagastos kapag nagkikita kami. Pero hindi ko siya pakakasalan.”

“Eh si Mara?” tanong ng ama niya.

“Si Mara ang magiging asawa ko. Mag-aalaga siya ng anak at bahay. Kapag nakapangalan na sa amin ang mga ari-arian, wala na siyang kawala.”

Naramdaman kong nanginginig ang buong katawan ko.

Pero hindi pa iyon ang pinakamasakit.

Dahil biglang nagtanong ang kaniyang ina.

“Sigurado ka bang buntis talaga siya?”

Tumawa si Adrian.

“Hindi pa. Pero kapag hindi siya buntis ngayon, sisiguraduhin kong mabubuntis siya bago matapos ang buwan.”

Napapikit ako.

At bago ako makapag-isip ng susunod kong gagawin, muling nagsalita ang ama niya.

“Paano naman kung malaman niyang ikaw ang nagpadala ng resignation niya?”

Sumagot si Adrian nang walang pag-aalinlangan.

“Hindi niya malalaman. At kahit malaman niya, wala na siyang magagawa.”

Sandaling tumahimik ang sala.

Pagkatapos, narinig ko ang boses ni Bianca.

“Adrian, kailangan nating sabihin sa kaniya ang totoo. Lalo na tungkol sa kasunduang pinirmahan mo gamit ang pangalan niya.”

Nanigas ako sa kinahihigaan.

Anong kasunduan?

At bakit may pinirmahan si Adrian gamit ang pangalan ko?

BAHAGI 2 — BUONG PAGPAPATULOY PARA SA WEBSITE

Hindi ako gumalaw.

Nanatili akong nakahiga, nakapikit, habang pilit na pinakikinggan ang bawat salitang nanggagaling sa sala.

“Bianca, hinaan mo ang boses mo!” singhal ni Adrian.

“Hindi mo ba naiintindihan?” sagot niya. “Kapag nalaman ni Mara ang ginawa mo, puwede kang makasuhan!”

“Walang mangyayari. Ako ang bahala.”

Sumingit ang ina niya.

“Anak, ano ba talaga ang pinirmahan mo?”

May ilang segundong katahimikan.

Pagkatapos ay narinig ko ang sagot ni Adrian.

“Authorization lang para sa business loan. Kailangan ko ng guarantor.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.

Business loan?

Guarantor?

Hindi ko alam na may utang pala si Adrian.

Lalo nang hindi ko alam na ginagamit niya ang pangalan ko.

“Magkano?” tanong ng ama niya.

“Tatlong milyon at dalawang daang libo.”

Napakapit ako sa kumot.

₱3.2 million.

Halos hindi ako makahinga.

“Ginamit mo ang pangalan ni Mara para sa ganoong kalaking utang?” tanong ni Bianca.

“Hindi ko ginamit ang pangalan niya nang basta-basta,” depensa ni Adrian. “Magiging asawa ko rin naman siya.”

“Hindi pa kayo kasal!”

“Pero ikakasal kami!”

Tumahimik si Bianca.

Pagkatapos, narinig kong sinabi niya ang isang pangungusap na hindi ko malilimutan.

“Adrian, hindi pag-aari ang isang babae dahil lang mahal ka niya.”

Naisip kong lumabas at harapin silang lahat.

Pero pinigilan ko ang sarili ko.

Kailangan kong maging maingat.

Hindi ko alam kung hanggang saan ang kaya nilang gawin para maprotektahan ang kanilang plano.

Kinuha ko ang cellphone ko at siniguradong naka-save ang recording ng pag-uusap nila.

Pagkatapos ay nagpadala ako ng mensahe sa matalik kong kaibigan na si Denise, isang abogado sa Quezon City.

Denise, kailangan ko ng tulong. May gumamit ng pangalan ko sa loan nang walang pahintulot ko. Nasa Pampanga ako. Huwag mo munang tawagan. Magpapaliwanag ako bukas.

Ilang segundo lamang, sumagot siya.

Mara, ligtas ka ba? Ipadala mo ang location mo. Huwag kang pipirma ng kahit ano.

Napaluha ako.

Sa unang pagkakataon nang gabing iyon, naramdaman kong hindi ako nag-iisa.

Kinabukasan, alas-sais pa lang ng umaga ay bumangon na ako.

Nakita kong naghahanda ng almusal ang ina ni Adrian.

“Gising ka na pala. Kumain ka muna.”

May nakahain na sinangag, itlog, at maanghang na tuyo.

“Salamat po,” sagot ko. “Pero gusto ko munang magpahangin.”

“Baka mapagod ka. Buntis ka pa naman.”

Hindi ko na siya itinuwid.

Lumabas ako sa bakuran at tumawag kay Denise.

Ikinuwento ko ang lahat.

Mula sa pekeng resignation hanggang sa loan at sa relasyon ni Adrian kay Bianca.

Tahimik siyang nakinig.

Pagkatapos ay sinabi niya, “Mara, una, huwag mong ipagpalagay na may bisa ang loan laban sa iyo. Kung pineke ang pirma mo, kailangan nating kunin ang mga dokumento at kuwestiyunin iyon. Pangalawa, kailangan mong makaalis diyan nang ligtas.”

“Paano ang trabaho ko?”

“Kakausapin natin ang HR. Kung hindi ikaw ang nagpadala ng resignation, may paraan para itama ang record.”

Napahinga ako nang malalim.

“Denise, paano kung buntis talaga ako?”

“Kung buntis ka, tutulungan ka naming gumawa ng ligtas na plano. Pero ikaw ang magpapasya sa buhay mo, hindi si Adrian.”

Napapikit ako.

Iyon ang unang pagkakataon sa loob ng dalawang araw na may nagtanong kung ano talaga ang gusto ko.

Pagbalik ko sa bahay, naghihintay na si Adrian.

“Babe, ready ka na? Magpapa-checkup tayo.”

“Gusto ko munang bumalik ng Manila.”

Nawala ang ngiti niya.

“Bakit?”

“May kailangan akong ayusin sa opisina.”

“Hindi mo na kailangang magtrabaho.”

Tumingin ako nang diretso sa kaniya.

“Bakit mo nasabi?”

Sandali siyang natigilan.

“Ang ibig kong sabihin, kapag nagkaanak tayo, mas mabuti kung nasa bahay ka.”

“Pero wala pa tayong anak.”

Natahimik siya.

Pagkatapos ay hinawakan niya ang balikat ko.

“Mara, huwag kang mag-isip nang kung anu-ano. Ginagawa ko lang ang pinakamabuti para sa atin.”

Dati, sapat na ang mga salitang iyon para mapanatag ako.

Ngayon, para na lamang silang isang babala.

“Kung mahal mo ako,” sabi ko, “hayaan mo muna akong umuwi.”

Matagal niya akong tinitigan.

Sa huli, ngumiti siya.

“Sige. Ihahatid kita pagkatapos ng checkup.”

Hindi na ako nakipagtalo.

Sa klinika, kinumpirma ng doktor na hindi pa tiyak ang pagbubuntis batay lamang sa pagkaantala ng regla. Nagpa-laboratory test ako at pinayuhang bumalik para sa resulta.

Habang naghihintay, paulit-ulit na nagtatanong si Adrian.

“Positive ba?”

“May baby na ba tayo?”

“Puwede na ba tayong magpakasal?”

Sa wakas, napatingin ako sa kaniya.

“Adrian, kung hindi ako buntis, gusto mo pa rin ba akong pakasalan?”

Napahinto siya.

“Siyempre.”

“Kung gusto kong ipagpatuloy ang trabaho ko?”

Kumunot ang noo niya.

“Bakit kailangan mong pag-usapan iyan ngayon?”

“Dahil mahalaga iyon sa akin.”

Napabuntong-hininga siya.

“Mara, masyado kang nagpapadala sa career mo.”

Doon ko naintindihan.

Hindi niya gustong bumuo ng buhay kasama ako.

Gusto niyang bumuo ng buhay kung saan siya lamang ang magdedesisyon.

Nang matapos ang checkup, sinabi kong pupunta muna ako sa comfort room.

Sa halip, dumiretso ako sa lobby kung saan naghihintay si Denise kasama ang kapatid kong si Paolo.

Pagkakita sa akin, agad akong niyakap ng kapatid ko.

“Ate, uwi na tayo.”

Hindi ko napigilan ang pag-iyak.

Pero bago kami makalabas, narinig ko ang sigaw ni Adrian.

“Mara!”

Mabilis siyang lumapit.

“Sino ang mga ito? Bakit ka aalis nang hindi nagpapaalam?”

Humakbang si Denise sa pagitan namin.

“Ako ang abogado ni Mara. Uuwi siya kasama namin.”

Napatingin si Adrian sa akin.

“Abogado? Para saan?”

Kinuha ko ang cellphone ko.

“Para sa resignation letter na hindi ko isinulat. At sa loan na hindi ko inaprubahan.”

Biglang namutla si Adrian.

“Anong pinagsasabi mo?”

“₱3.2 million, Adrian.”

Hindi siya nakasagot.

“Gusto mo bang ipagpatuloy ko?”

Napatingin siya kay Denise, pagkatapos ay kay Paolo.

“Mara, puwede ba tayong mag-usap nang tayo lang?”

Umiling ako.

“Dalawang taon kitang pinakinggan. Ngayon, hindi na ako makikipag-usap sa iyo nang walang kasama.”

Sinubukan niyang hawakan ang kamay ko, pero umatras ako.

“Hindi mo naiintindihan ang sitwasyon,” sabi niya.

“Mas marami akong naiintindihan kaysa sa iniisip mo.”

Pagkatapos ay nagsalita ako sa Kapampangan, ang wikang ginagamit nila sa hapag-kainan.

Sinabi ko sa kaniya na narinig ko ang lahat.

Tungkol sa pagbubuntis.

Tungkol sa trabaho ko.

Tungkol kay Bianca.

At tungkol sa mga ari-arian ng pamilya ko.

Nanlaki ang mga mata niya.

“Marunong kang mag-Kapampangan?”

“Ang lola ko ay taga-Angeles. Lumaki akong nakikinig sa kaniya. Hindi ko lang iyon madalas gamitin.”

Parang nawalan siya ng lakas.

“Bakit hindi mo sinabi?”

Napangiti ako nang mapait.

“Hindi mo naman tinanong.”

At sa totoo lang, ngayon ko lang nakita kung gaano kahalaga ang isang bagay na hindi niya alam tungkol sa akin.

Dahil iyon ang naging dahilan para marinig ko ang tunay niyang pagkatao.

Umalis kami nang hindi na ako lumilingon.

Pagdating sa Manila, agad naming inayos ang mga dokumento.

Nakipag-ugnayan ako sa HR at nagbigay ng pormal na salaysay na hindi ako nagbitiw sa trabaho.

Sinuri nila ang email records at ang mga pangyayaring may kaugnayan sa resignation request.

Makalipas ang ilang araw, kinumpirma nilang hindi nila ipoproseso ang resignation habang iniimbestigahan ang insidente.

Nang makumpleto ang internal review, kinansela nila ang request at pinayagan akong magpatuloy sa trabaho.

Hindi iyon ang katapusan.

Sa tulong ni Denise, nakakuha kami ng kopya ng mga dokumentong ginamit sa loan application.

Doon ko nakita ang pirma na diumano’y akin.

Halatang ginaya lamang.

May nakalakip pang kopya ng identification card ko.

Naalala ko ang gabing hiniram ni Adrian ang wallet ko dahil kailangan daw niyang i-check ang isang hotel booking.

Hindi ko inakalang gagamitin niya ang personal kong impormasyon.

Agad naming kinuwestiyon ang dokumento sa lending company at nagsumite ng pormal na reklamo sa mga kinauukulan.

Lumabas din sa pagsusuri na may mga kinakailangang verification na hindi pa nakumpleto.

Dahil dito, naipahinto ang loan release habang iniimbestigahan ang mga dokumento.

Isang linggo matapos akong umalis, biglang tumawag si Bianca.

Hindi ko sana sasagutin.

Pero may bahagi sa akin na gustong malaman kung bakit siya naroon sa bahay nina Adrian nang gabing iyon.

“Mara,” sabi niya, “alam kong wala akong karapatang humingi ng tawad.”

Tahimik akong nakinig.

“Pagkatapos ng divorce ko, bumalik ako sa Pilipinas. Akala ko mahal pa rin ako ni Adrian. Sinabi niyang wala na kayong relasyon.”

Napapikit ako.

“Pero alam mong girlfriend niya ako nang makita mo ako sa handaan.”

“Oo,” mahinang sagot niya. “At doon ko napagtanto kung gaano ako naging tanga.”

Ikinuwento niyang ilang buwan nang humihingi ng pera si Adrian sa kaniya.

May negosyo raw itong itatayo.

Nakapagbigay na siya ng mahigit ₱600,000.

Pero nang humingi siya ng malinaw na paliwanag, doon niya nalaman ang tungkol sa loan application.

“Sinabi niyang kailangan lang niyang magpakasal sa iyo para maging maayos ang lahat.”

Napatigil ako.

“Bakit?”

“Dahil umaasa siyang tutulungan siya ng pamilya mo kapag hindi niya kayang bayaran ang mga utang.”

Napahawak ako sa noo.

Kaya pala napakabilis niyang gustong magpakasal.

Hindi lang dahil sa posibleng pagbubuntis.

Kailangan niya akong itali sa kaniya bago ko matuklasan ang kaniyang mga problema.

“May mga mensahe ako at bank transfer records,” dagdag ni Bianca. “Handa akong ibigay sa abogado mo.”

“Bakit mo ako tutulungan?”

Matagal siyang hindi sumagot.

Pagkatapos ay narinig ko ang kaniyang pag-iyak.

“Dahil minsan, ako rin ang babaeng naniwalang kaya siyang baguhin ng pagmamahal.”

Hindi ko siya agad pinatawad.

Pero tinanggap ko ang mga ebidensiya.

At iyon ang naging simula ng pagbagsak ng mga kasinungalingan ni Adrian.

Makalipas ang dalawang linggo, dumating siya sa bahay ng mga magulang ko.

May dalang bulaklak.

Nakasuot ng puting polo.

At may mga luha sa kaniyang mga mata.

“Mara, please. Bigyan mo ako ng isang pagkakataon.”

Nakatayo ako sa may pintuan, kasama ang ama ko.

“Anong pagkakataon?”

“Para ayusin ang lahat. Mahal kita.”

“Minahal mo ba ako noong pinagtawanan ninyo ako sa hapag-kainan?”

Hindi siya sumagot.

“Noong ginamit mo ang email ko?”

“Mara—”

“Noong pineke mo ang pirma ko?”

Biglang lumuhod si Adrian.

“Natakot lang ako. Nalugi ang investment ko. Ayokong mawala ka.”

Tinitigan ko siya.

“Hindi ka natakot na mawala ako. Natakot kang mawala ang mga bagay na makukuha mo sa akin.”

Umiyak siya nang mas malakas.

“Magbabago ako.”

“Posible,” sagot ko. “Pero hindi ko kailangang manatili para hintayin iyon.”

Dahan-dahan kong isinara ang pinto.

At sa unang pagkakataon sa loob ng dalawang taon, hindi ako nakaramdam ng guilt.

Kalayaan ang naramdaman ko.

Makalipas ang ilang araw, bumalik ako sa doktor para kunin ang resulta ng mga pagsusuri.

Negatibo ang pregnancy test.

Naupo ako nang matagal sa loob ng sasakyan.

Hindi dahil nalungkot ako.

Kundi dahil ngayon ko lang lubos na naramdaman ang bigat ng mga nangyari.

Kung naging positibo ang resulta, mahalaga pa rin ang buhay at kinabukasan ko. Pero ang negatibong resulta ay nagbigay sa akin ng pagkakataong makabawi nang walang isa pang komplikasyong kailangang harapin.

Tinawagan ko ang nanay ko.

“Ma, hindi ako buntis.”

Saglit siyang tumahimik.

Pagkatapos ay sinabi niya, “Anak, umuwi ka. Ipagluluto kita ng paborito mong sinigang.”

Doon ako muling napaiyak.

Hindi dahil mahina ako.

Kundi dahil pagkatapos ng napakaraming araw na pinilit akong maging isang taong hindi ko gusto, may tahanan pa rin akong maaari kong balikan nang hindi kailangang magpaliwanag kung bakit ako nasaktan.

Lumipas ang anim na buwan.

Patuloy ang pag-usad ng reklamong isinampa namin laban kay Adrian. Hindi pa tapos ang legal na proseso, pero naayos na ang employment record ko at wala akong kinilalang obligasyon sa loan na hindi ko pinahintulutan.

Nagpatuloy ako sa trabaho.

Nakakuha ako ng bagong proyekto.

At unti-unti kong nabawi ang kumpiyansa sa sarili.

Isang gabi, habang naglilinis ako ng lumang drawer, nakita ko ang maliit na notebook na regalo ni Adrian noong unang anibersaryo namin.

Sa unang pahina, nakasulat:

“Ang tunay na pagmamahal ay hindi nagmamadali.”

Matagal ko iyong tinitigan.

Pagkatapos ay isinara ko ang notebook at inilagay sa kahong para sa mga lumang gamit.

Dati, akala ko ang pagmamahal ay nangangahulugang pagtitiwala nang walang pag-aalinlangan.

Ngayon, alam kong hindi pala ganoon.

Ang tunay na pagmamahal ay may respeto.

May kalayaan.

May katapatan.

At higit sa lahat, hindi nito kailangang sirain ang mga pangarap mo para lamang manatili ka.

Hindi ko alam kung kailan ako muling iibig.

Pero alam kong kapag dumating ang araw na iyon, hindi ko na ipagpapalit ang sarili kong pagkatao para lang matawag na mahal ng isang tao.

Dahil natutuhan ko ang isang bagay na mas mahalaga kaysa sa pangakong habambuhay.

Mas mabuting maglakad nang mag-isa nang may dignidad kaysa manatili sa tabi ng taong unti-unting kinukuha ang iyong kalayaan.

Mensahe para sa mga mambabasa

Hindi sukatan ng tunay na pag-ibig ang dami ng isinakripisyo mo para sa isang tao. Ang taong totoong nagmamahal ay hindi matatakot sa iyong tagumpay, hindi magdedesisyon para sa iyo nang palihim, at hindi gagamitin ang iyong tiwala para kontrolin ang iyong buhay.