Bahagi 4
Noong sinugod kami ni Aling Delia sa barong-barong para pabalikin ako sa palengke, si Lucas mismo ang sumigaw at doon ko nakita kung sino talaga ang duwag

Pagdating namin sa barong-barong sa likod ng palengke ng Balintawak, halos maiyak ako. 3×4 meters lang, yero yung bubong pero may butas sa gitna, kita yung langit. May amoy ng lumang gulay at may daga na tumatakbo sa sulok. Yung sahig, semento pero basag-basag. Pero nilinis namin ni Jerome at Lucas ng buong araw.

Si Lucas, 7 anyos, taga-walis at taga-punas. Ako nakaupo lang sa banig, bawal magbuhat. “Mama, okay ka lang po? Hindi na po sumasakit tiyan mo?” tanong niya tuwing limang minuto.

“Okay na, anak, kasi wala nang sumisigaw kay Mama na magtinda hanggang alas-dose,” sabi ko, ngumiti ako kahit pagod.

Si Jerome, kinabukasan, nagtayo ng maliit na pwesto sa harap ng barong-barong. Hindi sa pwesto ni Aling Delia, sarili niyang pwesto, 1×1 meter lang. Kumuha siya ng lumang lamesa, nilagyan ng mga gulay na nakuha niya sa bagsakan na consignment, yung pwede ibalik pag hindi nabenta. May karatula na sinulatan ni Lucas gamit crayon, JEROME’S GULAY – MURANG GULAY PARA SA LAHAT, may drawing na puso sa gilid.

Unang linggo namin dun, kita namin ₱1,000 lang isang araw. Maliit kumpara sa ₱8,000 dati kay Aling Delia. Pero amin yun. Walang binibigay kay Ate Jasmin pang-parlor at pang-Shopee na tig-₱500 isang damit. Yung ₱1,000, pinagkakasya namin. ₱300 pang-ulam, ₱200 pamasahe ni Lucas, ₱500 tinatabi namin pang-bayad sa utang na gamot at pang-lying-in.

Si Lucas, pumapasok na ulit sa school. Pag-uwi, tumutulong kay Jerome mag-ayos ng gulay. Marunong na siya magtimbang ng kamatis at talong. Sabi ng teacher niya, honor pa rin siya kahit absent siya dati.

Isang hapon, mga dalawang linggo na kami sa barong-barong, dumating si Aling Delia. May dalang bayong na may gulay na bulok at may dalang ₱500 na nakatupi.

“Elena, Jerome, Lucas, kamusta kayo? May dala akong gulay, bulok na pero pwede pa, at ₱500, pahiram, kulang kasi benta ko sa pwesto, wala kasi si Elena na maganda ngiti sa customer, ₱1,000 lang benta ko kahapon, lugi ako,” sabi niya, mahina boses, hindi na sumisigaw tulad dati. Payat na siya, mukhang pagod.

Tiningnan siya ni Jerome, hindi na takot. “Nay, wala kaming pera, ₱1,000 lang benta namin, pang-gamot pa ni Elena na pampakapit.”

Lumapit si Aling Delia sa akin na nakahiga sa banig. “Elena, bumalik ka na sa pwesto ko, ikaw na magtinda, bibigyan kita ng ₱200 isang araw, malaki na yun.”

Hawak ko tiyan ko na 8 months na. Sabi ko, “Nay, hindi na po, nag-bed rest po ako sabi ni Ate Myrna, pag nagtinda pa ako hanggang alas-dose, pwede ako manganak ng maaga at mamatay baby ko. At saka hindi po ₱200 ang kailangan ko, pahinga po.”

Tiningnan ni Aling Delia si Lucas na nag-aayos ng gulay sa harap. “Lucas, apo, tulungan mo si Lola sa pwesto, bigyan kita ng bagong lapis at notebook.”

Si Lucas, 7 anyos, tumingin kay Aling Delia, tapos sa akin. Matapang na siya.

“Lola, ayoko po, gusto ko po dito kay Mama at Papa, kasi dito walang sumisigaw, at dito si Mama hindi na pinagtatrabaho hanggang alas-dose kahit buntis ng 7 months. Dito po si Mama inaalagaan, hindi inuutusan.”

Doon naiyak si Aling Delia. Umupo siya sa sahig ng barong-barong na may daga. Hindi na siya yung dating malakas sumigaw na gusto ng pera para kay Jasmin.

“Elena, Jerome, Lucas, sorry, mali ako, akala ko pag pinagtatrabaho ko si Elena hanggang alas-dose kahit buntis, mas marami kaming pera para kay Jasmin, pero ngayon wala nang nagtitinda sa pwesto ko, lugi ako ng lugi, at si Jasmin, umalis na, sumama sa boyfriend niya na may motor, iniwan ako mag-isa sa bahay,” umiiyak niyang sabi.

Tiningnan ko si Aling Delia. Dati takot ako sa kanya. Ngayon, naawa ako pero hindi na ako babalik.

“Nay, hindi kami galit, pero hindi na kami babalik sa bahay ninyo at sa pwesto ninyo, dito na kami sa barong-barong, maliit pero tahimik, at dito si Elena makakapag-bed rest hanggang manganak next month,” sabi ni Jerome, hawak kamay ko.

Tumango si Aling Delia, pero may huling habol pa, “Elena, paano yung upa sa pwesto? Kailangan ko ng ₱2,000 bukas, pwede ba yung benta nyo kahapon pahiram muna?”

Doon na ako nagsalita ng diretso. First time.

“Nay, simula nung 7 months akong buntis, lahat ng benta na ₱8,000 isang araw, binigay ninyo kay Ate Jasmin pang-cellphone na ₱8,000, pang-Shopee, pang-milktea na ₱120 araw-araw. Yung pang-lying-in ko na ₱10,000, sabi ninyo manganak na lang ako sa bahay tulad ng baboy para tipid. Ngayon may dugo na ako at BP na 150/100, kayo pa may ganang mangutang ng ₱500 sa amin na ₱1,000 lang kita? Nay, manugang nyo lang ako pero tao pa rin ako.”

Tahimik si Aling Delia. Tinitigan niya yung barong-barong namin na may butas pero malinis, yung maliit na pwesto ni Jerome na kumikita ng ₱1,000 na amin lang, at si Lucas na dating takot sa kanya, ngayon nakayakap sa akin na parang pinoprotektahan ako.

“Pwede ba bisitahin ko kayo minsan, magdala ako ng gulay na hindi bulok?” tanong ni Aling Delia, umiiyak.

Si Lucas sumagot, “Pwede po, Lola, pero wag na po ninyo utusan si Mama magtinda hanggang alas-dose pag buntis na siya ng 7 months. At wag nyo na po isama si Tita Jasmin pag pumunta kayo, kasi umiiyak po si Mama pag binibigay nyo pera sa kanya.”

Umalis si Aling Delia dala yung bayong na bulok pa rin. Pero kinabukasan, bumalik siya, may dalang gulay na hindi bulok, sariwa, at may dalang ₱100 para kay Lucas pambili ng lapis. Hindi na siya sumisigaw. Natutong magtanong, “Elena, okay ka lang? Masakit pa ba tiyan mo? Nakainom ka na ba ng gamot?”

Ngayon, isang buwan na kami sa barong-barong. Ako 8 months na buntis, malapit na manganak. Si Jerome nagtitinda pa rin, pero lumaki na kita namin, ₱1,500 na isang araw. Kasi maraming suki na lumipat sa amin, sabi nila mas mura at mas ngumiti kami. Yung butas sa bubong, naayos na namin gamit yero na nakuha ni Jerome sa construction. Wala na masyadong daga.

Si Lucas, honor pa rin sa school kahit tumutulong sa amin magtinda pag Sabado. Sabi ng teacher, mas naging matapang daw siya at mas madaldal sa klase.

Si Aling Delia, bumibisita tuwing Linggo, may dalang gulay na hindi bulok at may dalang ₱100 para kay Lucas. Minsan nagkukwento siya na mag-isa na lang siya sa bahay, kasi si Ate Jasmin, sumama nga sa boyfriend na may motor, hindi na umuwi. Hindi na niya pinipilit na bumalik kami. Natuto siyang humingi ng tawad nang hindi humihingi ng pera pabalik.

Isang gabi, habang nakahiga kaming tatlo ni Lucas at Jerome sa banig, malamig na kasi naayos na bubong, tinanong ni Lucas, “Mama, pag lumabas na si baby, babae po ba o lalaki?”

Hinaplos ko tiyan ko, naramdaman ko gumagalaw si baby. “Anak, kahit babae o lalaki, okay lang kay Mama, basta healthy at hindi na kailangang magtinda hanggang alas-dose pag buntis ng 7 months,” sabi ko, ngumiti.

“Mama, pag babae si baby, hindi ko papayagan na magtinda siya hanggang alas-dose pag buntis siya ng 7 months tulad mo dati. Ako magtitinda para sa kanya, o kaya papahingahin ko siya tulad ng ginawa ni Papa sayo,” sabi ni Lucas, 7 anyos, yakap tiyan ko.

Doon ako naiyak, pero hindi na dahil sa sakit o pagod. Dahil alam kong kahit 7 anyos pa lang si Lucas, natuto na siyang hindi manahimik pag may nakikita siyang mali, at dahil sa wakas, sa maliit na barong-barong na 3×4 meters na may dating butas ang bubong, natuto kaming tatlo kung paano maging pamilya na hindi na kailangang magtinda ng dignidad para lang may pang-tustos sa bisyo ng iba.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨