Bahagi 3
Akala ko tapos na ang kalbaryo nang makuha ko si Andrea pero luluhod pala mismo ang biyenan ko sa putikan ng barong-barong para humingi ng tawad

Lumipat kami ni Andrea sa barong-barong sa tabi ng ilog sa Biñan. Maliit lang talaga. Isang kwarto lang na yero ang bubong, plywood ang dingding. Pag umuulan, tumutulo. Pero amin. Ako at si Andrea lang. Walang sumisigaw na reyna.

Pagpasok namin, tiningnan ni Andrea ang paligid. May butas ang bubong, may banig lang sa sahig.

“Mama, dito na po tayo titira? Wala pong aircon tulad sa mansyon ni Lola?” tanong niya, 7 anyos, mahinhin pero hindi nagreklamo.

“Oo, anak. Pero dito walang nagpapaluhod kay Mama. At dito, ikaw at ako lang. Walang Lola na sumisigaw,” sabi ko. Niyakap ko siya. Doon ko naramdaman na kahit maliit, ligtas kami.

Kinabukasan, pumasok si Andrea sa dating school niya sa Biñan. Grade 2 pa rin. Ako, naglalabada pa rin, ₱300 pa rin isang araw. Pero mas magaan. Kasi pag-uwi ko, may naghihintay na. May gumagawa ng homework sa banig.

Yung unang linggo, hindi pa siya makatulog ng maayos. Nagigising sa gabi.

“Mama, nasan si Lola? Hindi na ba siya galit?” tanong niya minsan.

“Anak, hindi na galit si Lola. Pagod lang si Lola. Natutulog na siya sa mansyon mag-isa,” sagot ko.

Totoo naman. Sabi ni Kuya Roger, tahimik na raw mansyon simula nung umalis si Andrea. Walang ballet music, walang kalat ng crayons sa sala. Si Doña Victoria, mag-isa na lang sa 3 floors na bahay.

Isang linggo pa, habang naglalaba ako sa likod ng barong-barong, may anino sa gate namin na kawayan lang.

Si Doña Victoria. Naka-duster lang, naka-tsinelas, hindi na mamahalin. May dalang bayong na may mansanas at orange, at may maleta na maliit.

Akala ko kukunin na naman niya si Andrea. Hinawakan ko agad kamay ni Andrea.

“Mara, Andrea, pwede ba ako pumasok?” mahina ang boses niya. Hindi na boses ng reyna sa mansyon.

“Anong ginagawa ninyo dito?” tanong ko, medyo matigas pa rin. Hindi ko pa kaya maging mabait agad.

Tumingin siya sa lupa namin na maputik kasi umulan kagabi. Tapos biglang lumuhod siya. Sa lupa. Sa harap ng barong-barong ko.

Doon ako natigilan. Isang linggo lang ang nakalipas, ako yung nakaluhod sa malamig na marmol ng mansyon niya. Ngayon, siya yung nakaluhod sa putikan ng barong-barong ko.

“Doña, tumayo po kayo. Madumi ang lupa,” sabi ko, gulat.

“Hindi, Mara. Hayaan mo ako lumuhod. Para maramdaman ko yung ginawa ko sayo nung Sabado. Masakit tuhod, masakit dibdib. Ngayon naiintindihan ko,” sabi niya, umiiyak na talaga.

“Alam mo, Mara, akala ko pag may pera ako, kaya kong bilhin lahat. Pati apo ko. Pati pagmamahal ng anak ko na si Carlo. Pero nung umalis si Andrea, natahimik mansyon. Walang nag-ballet, walang nag-drawing. Naalala ko ikaw dati, nung kasambahay ka pa lang. Ikaw nag-aalaga kay Andrea nung baby, ikaw nagpupuyat, ako pera lang binibigay ko. Tapos nung nag-away kayo ni Carlo, sinamantala ko. Sabi ko, kukunin ko apo ko para hindi ako mag-isa sa Canada hindi siya umuuwi.”

Si Andrea, 7 anyos, lumapit kay Doña Victoria. Hinawakan niya kamay ng Lola niya.

“Lola, tumayo ka na po. Sorry din po, nasigawan kita dati,” sabi ni Andrea.

“Andrea, apo, sorry si Lola. Hindi na kita itatago kay Mama mo. Pwede ba bisitahin ko kayo minsan? Magdala ako ng pagkain, hindi para kunin ka, para makita ka lang?” sabi ni Doña Victoria, habang lumuhod pa rin.

Tiningnan ko si Andrea.

“Anak, gusto mo ba bisitahin ka ni Lola?” tanong ko.

Tumango si Andrea. “Opo, Mama. Pero dito lang si Lola sa labas, hindi na sa mansyon. Kasi dun pinapaluhod si Mama.”

Doon tumayo si Doña Victoria. Binigay niya yung bayong na may prutas at may sobre na may ₱20,000.

“Mara, ito, pang-ayos ng barong-barong ninyo. Hindi bayad para makuha si Andrea. Tulong lang, para hindi na tumulo bubong ninyo,” sabi niya.

Kinuha ko sobre. Pero hindi para sa akin. Para kay Andrea. Para sa yero na bago.

“Doña, salamat. Pero hindi pera habol ko. Habol ko anak ko. At nakuha ko na,” sabi ko.

“Hindi ko binabayaran custody, Mara. Alam ko mali ako. Yung papel na pinakita ko sa barangay dati, peke yun. Pinagawa ko lang sa kakilala kong secretary sa munisipyo. Kasi natakot ako na iwan mo ako mag-isa. Si Carlo, 6 months na hindi nagpapadala. Wala na akong pang-abogado talaga. Yung dalawang subdivision, nakasangla na isa,” pag-amin niya.

Doon ko naintindihan. Lahat ng tapang niya galing sa takot na mag-isa.

Hindi ko pa siya pinatawad ng buo nung araw na yun. Pero gumawa ako ng maliit na desisyon na mahalaga.

Sabi ko, “Doña, pwede kayo bumisita tuwing Linggo lang. Alas-tres hanggang alas-singko. Dito lang sa labas ng barong-barong, sa banig. Hindi sa loob ng mansyon. At hindi ninyo pwedeng isama si Andrea nang hindi ako kasama. Kung pumayag kayo, papayagan ko kayo makita apo ninyo.”

Tumango siya. Umiiyak pa rin pero may ngiti na.

“Oo, Mara. Payag ako. Salamat.”

Umalis siya nung hapon na yun na may putik ang duster. Si Andrea, nakatingin sa kanya hanggang sa mawala sa kanto.

“Mama, si Lola ba, dati kasambahay din siya?” tanong ni Andrea.

“Hindi anak. Pero ngayon, natuto na siyang lumuhod hindi para mamahiya, pero para humingi ng tawad,” sabi ko.

At nung gabing yun, binilang ko yung ₱20,000. Hindi ko ginalaw para sa sarili ko. Tinago ko para sa yero at plywood. Kasi sa unang pagkakataon, yung pera galing sa kanya, hindi na pang-takot, pang-ayos na ng bubong na dati tumutulo.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖