17 BESES AKONG TUMAWAG HABANG NAGHIHINGALO, PERO PINILI NIYANG ALAGAAN ANG IBANG BABAE—HANGGANG MALAMAN NIYANG NAWALA ANG ANAK NAMIN!

PARTE 1: LABIMPITONG TAWAG NA HINDI NIYA SINAGOT

“Kung kaya mong iwan akong naghihingalo para sa isang babaeng nasugatan lang sa paa, huwag mo akong sisihin kung hindi na kita kailangan.”

Iyan ang sinabi ko kay Adrian nang dumating siya sa ospital kinabukasan matapos operahan ang tatay ko.

Ako si Mikaela Reyes, dalawampu’t siyam na taong gulang. Pitong taon na kaming magkasintahan ni Adrian Villanueva, isang matagumpay na negosyante sa Makati.

Sa loob ng pitong taon, naniwala akong siya ang lalaking pakakasalan ko.

Pero sa loob lamang ng tatlong araw, nawala ang lahat ng pagmamahal na pinanghawakan ko.

Nasa intensive care unit ang tatay ko matapos atakihin sa puso. Ako lamang ang pumirma sa mga dokumento para sa emergency angioplasty at sa mga pahintulot na kailangan para sa kaniyang paggamot.

Walang ibang kamag-anak na makakarating agad. Pumanaw na ang nanay ko limang taon na ang nakalilipas.

Nang sabihin ng doktor na maaaring hindi na umabot si Papa sa susunod na oras kung maaantala ang paggamot, nanginginig ang kamay kong pumirma.

Pero hindi ko tinawagan si Adrian.

Kahit isang beses.

Kinabukasan, dumating siya na basang-basa ang balikat ng kaniyang mamahaling amerikana.

“Mika! Bakit hindi mo sinabi sa akin na naospital si Papa?”

Halatang pagod siya. Galing pa raw siya sa Batangas kung saan may inaasikaso siyang negosyo.

“Stable na siya,” mahinahon kong sagot. “Nasa ICU pa rin. Bukas ng alas-tres puwede siyang dalawin.”

Hinawakan niya sana ang balikat ko, pero umiwas ako.

Natigilan siya.

Dati, sa tuwing may problema ako, siya ang una kong tinatakbuhan.

“Bakit hindi mo ako tinawagan? May kakilala akong magagaling na cardiologist. Kaya kong ilipat si Papa sa pinakamagandang ospital!”

Tumingin ako sa kaniya.

“Si Dr. Mendoza ang gumamot kay Papa. Siya rin ang doktor na ipinakuha mo para sa tatay ni Camille tatlong taon na ang nakalipas. Sabi mo noon, isa siya sa pinakamagaling.”

Bigla siyang natahimik.

Si Camille Lim.

Ang babaeng minahal niya bago niya ako nakilala.

Ang babaeng hindi niya kailanman natutuhang tanggihan.

Tatlong gabi bago inatake si Papa, ako naman ang isinugod sa emergency room.

Bigla akong nakaramdam ng matinding sakit sa puson habang nasa bahay. Pagkatapos ay nagsimula ang pagdurugo.

Hindi ko alam na buntis pala ako.

Hindi ko rin alam na sa fallopian tube kumapit ang dinadala ko.

Ectopic pregnancy.

Pumutok ang fallopian tube ko at nagkaroon ako ng matinding internal bleeding.

Habang nakahiga ako sa stretcher, halos hindi na ako makahinga sa sakit.

Tinawagan ko si Adrian.

Isa.

Dalawa.

Lima.

Sampu.

Walang sagot.

Sa ikalabingpitong tawag, ang matalik kong kaibigang si Bea ang humawak sa cellphone.

“Adrian! Si Mika nasa emergency room! Sobrang dami ng dugo! Kailangan ka niya!”

“Anong nangyari kay Mika?” nag-aalalang tanong niya.

Ngunit bago pa nakasagot si Bea, may narinig kaming umiiyak na babae.

“Adrian! Ang sakit! Natatakot ako! Ang daming dugo!”

Boses iyon ni Camille.

“Calm down, Camille. Nandito ako. Maliit lang ang sugat mo. Papunta na ang doktor.”

Pagkatapos ay malamig niyang sinabi kay Bea:

“Sabihin mo kay Mika, may inaasikaso akong emergency. Huwag muna siyang gumawa ng drama.”

Napasigaw si Bea.

“DRAMA?! Adrian, baka mamatay ang girlfriend mo!”

Pero ibinaba niya ang tawag.

Kinailangan akong operahan kaagad. Pagkatapos ng operasyon, sinabi ng doktor na ilang minuto pang pagkaantala ay maaari nang ikamatay ko.

Kinabukasan ko nalaman ang totoong nangyari.

Birthday party ni Camille sa isang pribadong resort sa Batangas.

Nakatapak siya ng basag na wine glass.

Dalawang sentimetro ang sugat sa talampakan niya.

Dumating ang family doctor, nilinis ang sugat, at nilagyan ng benda.

Samantalang ako, nawalan ng maraming dugo at muntik nang mamatay sa operating room.

Hindi rin nabuhay ang dinadala kong anak.

Bumalik sa kasalukuyan ang isip ko nang mag-abot si Adrian ng mainit na taho.

“Favorite mo, di ba? Extra arnibal.”

Dati, kahit gaano siya ka-busy, bibili siya nito kapag nalulungkot ako.

Ngayon, ni hindi ko magawang tingnan ang hawak niya.

“Salamat. Hindi na ako gutom.”

Napabuntong-hininga siya.

“Mika, hanggang kailan ka magiging ganito? Alam kong galit ka dahil kay Camille, pero kailangan pa ba nating palakihin iyon?”

Tumingin ako sa kaniya.

“Alam mo bang naoperahan din ako noong gabing iyon?”

Nakunot ang noo niya.

“Alam ko. Sabi ni Bea, emergency surgery. Pero maayos ka naman na ngayon, hindi ba?”

Napangiti ako.

Napakabigat ng ngiting iyon.

“May isang bagay kang hindi alam, Adrian.”

“Ano?”

Bago ako nakasagot, tumunog ang cellphone niya.

Nakita ko ang pangalan sa screen.

CAMILLE ❤️

Sinagot niya agad.

“Hello, Camille? Bakit ka umiiyak?”

Sandaling natahimik siya.

Pagkatapos ay humarap sa akin.

“Mika, kailangan kong umalis. Hindi raw makalakad nang maayos si Camille. Wala siyang kasama.”

Dahan-dahan akong tumayo.

“At si Papa?”

“Stable na naman siya, di ba?”

“At ako?”

Naiinis siyang napabuntong-hininga.

“Please, Mika. Huwag kang magselos sa babaeng nasaktan.”

Habang papalayo siya sa pasilyo, tumawag ang doktor na nag-opera sa akin.

“Miss Reyes, available na po ang final medical report ninyo. May ilang mahahalagang bagay tayong kailangang pag-usapan.”

Binuksan ko ang mensahe.

Nang makita ko ang unang linya ng report, nanlamig ang buong katawan ko.

Hindi lang pala ang buhay ko ang muntik mawala noong gabing iyon. May isang katotohanang kayang wasakin ang lahat ng pinaniwalaan ni Adrian.

PARTE 2: ANG LIHIM NA HINDI NIYA KAYANG HARAPIN

“Congratulations sana, Miss Reyes. Kaso… I’m sorry. Hindi po natin nailigtas ang baby.”

Iyon ang unang sinabi sa akin ng doktor nang makausap niya ako nang maayos matapos ang operasyon.

Tatlong araw ko nang pilit na inililibing sa isip ang mga salitang iyon.

Pero ngayong hawak ko ang medical report, para akong muling hiniwa nang walang anesthesia.

Anim na linggo na pala akong buntis.

Anim na linggong may maliit na buhay na nabubuo sa loob ko.

At wala man lang akong pagkakataong malaman iyon bago siya nawala.

Napahawak ako sa tiyan ko.

Wala nang baby.

Wala na rin ang isa kong fallopian tube.

Ayon sa doktor, maaari pa rin akong mabuntis sa hinaharap, pero kailangan ko ng masusing pagpapatingin at maagang monitoring kapag nangyari iyon.

Dati, pangarap naming magkaanak ni Adrian.

Madalas niyang sabihin, “Gusto ko ng batang kamukha mo. Para dalawa na kayong makulit sa bahay.”

Nagsisimula pa lamang kaming mag-ipon para sa kasal.

May napili na rin akong simpleng simbahan sa Tagaytay.

Ngayon, kahit maisip ko ang kasal, parang may nakadagan sa dibdib ko.

“Mika?”

Si Bea ang dumating na may dalang pagkain.

Nang makita niya ang report, agad siyang umupo sa tabi ko.

“Huwag mong basahin nang paulit-ulit. Masasaktan ka lang.”

“Bea… kung sinagot niya lang sana ang unang tawag…”

Hindi ko natapos ang pangungusap.

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Mika, hindi mo kasalanan ang nangyari sa baby. At kahit sumagot siya, hindi natin alam kung may mababago. Pero dapat nandiyan siya noong kailangan mo siya.”

Doon ako tuluyang umiyak.

Hindi dahil gusto ko pang bumalik si Adrian.

Kundi dahil ngayon ko lang naramdaman kung gaano ako nag-iisa sa loob ng pitong taon.

Kinagabihan, habang binabantayan ko si Papa, bumalik si Adrian.

May dala siyang isang paper bag mula sa mamahaling restaurant.

“Dinner mo. Alam kong hindi ka pa kumakain.”

Hindi ko pinansin ang pagkain.

“Kamusta si Camille?”

Napakamot siya sa noo.

“Okay na. Natakot lang siyang maimpeksiyon ang sugat.”

“Dalawang sentimetro, tama?”

Napatingin siya sa akin.

“Ano?”

“Dalawang sentimetro ang sugat niya. Iyon ang dahilan kung bakit hindi mo sinagot ang labimpitong tawag namin.”

“Mika, hindi ganoon kasimple—”

“Kung ganoon, ipaliwanag mo.”

Tumahimik siya.

“Alam mong trauma si Camille sa dugo. Noong bata siya, naaksidente ang kapatid niya. Kapag nakakakita siya ng dugo, nagpa-panic siya.”

Tumango ako.

“Kaya mas mahalaga ang panic attack niya kaysa sa buhay ko?”

“Hindi ko alam na ganoon kalala ang kalagayan mo!”

“Sinabi ni Bea!”

“Hindi ko narinig nang maayos!”

“Pero narinig mong sinabi niyang baka mamatay ako!”

Napataas ang boses ko.

May dalawang nars na napatingin.

Bigla niyang hinawakan ang braso ko.

“Puwede bang huwag dito? Nasa ospital tayo.”

Dahan-dahan kong inalis ang kamay niya.

“Alam mo, Adrian, iyan ang problema. Kapag si Camille ang umiiyak, kahit saan puwede kang tumakbo. Pero kapag ako ang nasasaktan, kailangan kong manahimik para hindi ka mapahiya.”

Namutla siya.

Hindi siya nakasagot.

Makalipas ang ilang sandali, nagtanong siya.

“Anong nangyari sa operasyon mo?”

Tumingin ako sa kaniya.

“Hindi mo man lang tinanong hanggang ngayon?”

“Mika…”

“Emergency surgery. Internal bleeding. Halos dalawang litro ng dugo ang nawala sa akin ayon sa records. Kinailangan ako ng blood transfusion.”

Napaupo siya.

“Diyos ko…”

Ngunit hindi ko sinabi ang tungkol sa baby.

Hindi pa.

Hindi dahil pinoprotektahan ko siya.

Kundi dahil ayokong gamitin niya ang pagkawala ng anak namin bilang dahilan para pilitin akong bumalik.

Kinabukasan, dinalaw kami ng kaniyang ina na si Doña Elena Villanueva.

Kilala siya sa kanilang simbahan at sa mga charity event ng pamilya.

Noong una, akala ko ay dumalaw siya dahil kay Papa.

Pero pagpasok niya, ibang bagay ang sinabi niya.

“Mikaela, may narinig akong hindi maganda. Nag-aaway daw kayo ni Adrian dahil kay Camille?”

“Tita Elena, hindi po ito magandang oras.”

“Anak, alam kong nasa mahirap kang sitwasyon. Pero dapat maintindihan mong matagal nang magkaibigan ang mga pamilya namin at ang mga Lim.”

Tahimik lang ako.

Nagpatuloy siya.

“Si Camille ay tulad na rin ng anak namin. Hindi mo dapat pagselosan ang bawat pagkakataong tulungan siya ni Adrian.”

“Hindi po ako nagseselos.”

“Kung ganoon, bakit mo siya pinagbabawalang puntahan si Camille?”

Napatawa ako nang mahina.

“Hindi ko po siya pinagbabawalan. Sinabi ko lang na hindi ko na siya kailangan.”

Nanlaki ang mata niya.

“Anong ibig mong sabihin?”

“Kami na po ang mag-aasikaso ni Papa. Wala nang kailangang gawin si Adrian.”

Biglang tumigas ang mukha niya.

“Mikaela, huwag mong kalimutang malaking tulong ang anak ko sa pamilya ninyo.”

Parang binuhusan ako ng malamig na tubig.

“Tulong?”

“Oo. Sino ang nagbayad ng tuition mo noon sa master’s program? Sino ang nagpakilala sa iyo sa mga kliyente?”

Hindi ako agad nakapagsalita.

Dahil totoo, marami siyang naitulong sa akin.

Pero may mga bagay siyang kinuha kapalit nito.

Tatlong taon na ang nakaraan, gumawa ako ng marketing proposal para sa isang malaking real estate company.

Pitong gabing halos hindi ako natulog.

Si Adrian ang unang nakabasa.

“Ang galing nito, Mika. I-check ko lang ang financial projections para mas solid,” sabi niya.

Ipinagkatiwala ko sa kaniya ang buong file.

Isang linggo bago ang presentation, ginamit ni Camille ang halos kaparehong proposal sa kaniyang sariling pitch.

Pati mga graph, pareho.

Ako ang napagbintangang nangopya.

Nawalan ako ng malaking kontrata at nasira ang reputasyon ko.

Nang kinompronta ko si Adrian, sinabi niya:

“Nagpatulong lang si Camille. Hindi naman niya sinadyang makuha ang idea mo. Bigyan na lang kita ng ibang project.”

Naniwala ako.

Dahil mahal ko siya.

Pero kahapon, habang naghahanap ako sa lumang laptop ng mga dokumentong kailangan para sa insurance ni Papa, nakita ko ang backup ng isang email conversation.

Isang email na ipinadala ni Adrian kay Camille tatlong taon na ang nakaraan.

Subject: Mika’s Concept Deck

Camille, attached ang draft ni Mika. Puwede mong gamitin ang structure at market research. Siguraduhin mo lang na mauna ang team mo sa presentation.

Nang mabasa ko iyon, para akong sinampal.

Hindi pala basta nangopya si Camille.

Si Adrian mismo ang nagbigay ng gawa ko.

Mas masakit, may kasunod pang mensahe.

Don’t worry about Mika. I’ll handle her. Madali naman siyang kausapin.

Nang araw na iyon, naintindihan ko kung bakit lagi niyang sinasabi na masyado akong sensitive.

Dahil iyon ang pinakamadaling paraan para hindi niya kailangang aminin ang ginawa niya.

“Huwag ninyo po akong sabihang walang utang na loob,” sagot ko kay Doña Elena.

Napakunot ang noo niya.

“Totoo po, tinulungan ako ni Adrian. Pero hindi ninyo alam ang lahat ng sinira niya sa buhay ko.”

“Ano bang sinasabi mo?”

Hindi ako sumagot.

Kinuha ko ang cellphone ko at ipinakita ang email.

Nabasa niya iyon.

Biglang nagbago ang kaniyang mukha.

Ngunit sa halip na magulat para sa akin, sinabi niya:

“Lumang bagay na iyan. Huwag mo nang ungkatin. May pinagsamahan kayong pito na taon.”

Napangiti ako nang mapait.

“Seven years po ang pinagsamahan namin. Pero ilang beses akong kailangang isakripisyo bago ninyo masabing sapat na?”

Sakto namang dumating si Adrian.

“Mom? Anong nangyayari?”

Humarap sa kaniya ang kaniyang ina.

“Anak, ayusin mo itong girlfriend mo. Nagiging disrespectful na.”

Tumingin sa akin si Adrian.

“Bakit mo sinasagot nang ganyan si Mama?”

Hindi ko na napigilan ang sarili ko.

“Dahil nakita ko na ang email mo kay Camille. Ikaw ang nagbigay ng proposal ko.”

Natigilan siya.

“Anong email?”

“Wag mo nang itanggi.”

Ipinakita ko sa kaniya.

Matagal niyang tinitigan ang screen.

Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:

“Matagal na iyon, Mika.”

Apat na salita.

Walang paghingi ng tawad.

Walang pagsisisi.

Tanging dahilan kung bakit dapat ko na lang kalimutan.

“Alam mo bang dahil doon, dalawang taon akong nahirapang makakuha ng malaking kliyente?”

“Mika, binigyan naman kita ng kapalit na project!”

“Project na hindi ko hiningi! Ang kailangan ko noon, ipagtanggol mo ang pangalan ko!”

Napailing siya.

“Hindi ko alam kung bakit lahat na lang pinapalaki mo.”

Doon may bumukas na pinto.

Lumabas si Bea, hawak ang isang brown envelope.

“Mika, nandito na ang kopya ng complete hospital records mo.”

Napatingin si Adrian.

“Records?”

Nakita niyang may nakasulat sa harap.

OB-GYNE EMERGENCY SURGERY — ECTOPIC PREGNANCY

Biglang namutla ang mukha niya.

“Mika…”

Hindi ako gumalaw.

“Buntis ka?”

Walang nagsalita.

Napatingin si Doña Elena sa akin, saka sa anak niya.

“Anong ibig sabihin nito?”

Nanginginig na lumapit si Adrian.

“Mika, sabihin mong hindi totoo.”

Pero bago ako nakasagot, nagsalita si Bea.

“Buntis siya noong gabing pinili mong samahan si Camille.”

Napahawak sa pader si Adrian.

“At ang baby…?”

Napatakip ako sa bibig.

Hindi ko kayang sagutin.

Dahil sa likod niya, biglang narinig namin ang isa pang boses.

“Adrian? Bakit nandito si Mika?”

Si Camille.

Nakatayo siya sa pintuan ng ICU, may hawak na mamahaling handbag.

At ang sumunod niyang sinabi ay nagpakita na mas marami pa pala siyang alam kaysa sa inaakala namin.

“Akala ko sinabi mo sa kanila na tapos na ang usapan tungkol sa gabing iyon?”

Pero ano ba talaga ang nangyari noong gabing halos mamatay ako? At bakit tila takot na takot si Camille na mabuksan muli ang usapan?

PARTE 3: ANG BABAE NA PINILI NIYA, AT ANG BUHAY NA TULUYANG NAWALA

“Camille, anong ibig mong sabihin?”

Malamig ang boses ni Adrian.

Napahinto si Camille sa may pintuan.

Kita ko kung paano unti-unting nawala ang kulay sa mukha niya nang mapansing nakatingin kaming lahat.

“Ano… wala. Ang ibig kong sabihin, napag-usapan na natin na aksidente lang ang nangyari sa party.”

Pero hindi na kami tumitingin sa sugat niya.

Ang hawak kong medical report ang pinagmamasdan ni Adrian.

Lumapit siya sa akin.

“Mika… buntis ka pala?”

Hindi ako sumagot.

Tila natatakot siyang marinig ang susunod niyang itatanong.

“Nasan ang baby?”

Tumulo ang luha ko.

“Wala na, Adrian.”

Parang may biglang humigop sa lahat ng hangin sa pasilyo.

Hindi siya nakagalaw.

“Anong… anong ibig mong sabihin na wala na?”

“Ectopic pregnancy. Pumutok ang fallopian tube ko. Halos mamatay ako dahil sa pagdurugo. Kinailangan akong operahan agad.”

Umiling siya.

“Hindi… hindi puwede…”

“Totoo,” sagot ni Bea. “Nasa operating room siya habang hawak mo ang kamay ni Camille.”

Napaupo si Adrian sa pinakamalapit na upuan.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”

Napatingin ako sa kaniya.

“Sinubukan ko. Labimpitong beses.”

Walang sumagot.

Maging si Doña Elena ay napatahimik.

Dahan-dahang lumapit si Adrian at lumuhod sa harap ko.

“Mika, hindi ko alam. Kung alam ko lang…”

“Kung alam mo lang, ano?”

“Pupuntahan sana kita.”

Napangiti ako habang umiiyak.

“Adrian, sinabi sa iyo ni Bea na maaari akong mamatay. Ilang beses pang kailangan ulitin bago mo maramdaman na emergency iyon?”

Napayuko siya.

“Huwag mo akong tanungin kung bakit hindi kita pinuntahan sa ospital pagkatapos,” dagdag ko. “Dumating ka nga, pero tapos na ang operasyon. Pagkatapos ng ilang minuto, umalis ka ring muli.”

Napapikit siya.

Naalala niya.

Noong gabing iyon, dumating siya bandang madaling-araw. Nagising lamang ako nang saglit mula sa anesthesia.

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Mika, okay ka na raw. Babalik lang ako sa Batangas para sunduin si Camille. Kinakabahan pa rin siya.”

Hindi ako nakasagot.

Hindi ko pa alam noon na nawalan ako ng anak.

Akala ko sapat nang makita kong dumating siya.

Pero ngayon, naisip kong napakalungkot pala ng buhay ko noon.

Kahit kaunting atensiyon, ipinagpapasalamat ko.

Biglang nagsalita si Camille.

“Adrian, I swear, hindi ko alam na buntis siya.”

Tumingin sa kaniya si Bea.

“Pero alam mong nasa emergency room siya, tama?”

“Hindi! Wala akong alam!”

Kinuha ni Bea ang cellphone niya.

“Mabuti na lang, may na-save akong recording ng tawag.”

Nanlaki ang mata ni Camille.

“Noong tumawag ako sa inyo, naka-on ang call recording ng phone ko para sa work interviews. Hindi ko iyon sinadyang i-record. Pero pagkatapos ng nangyari, itinabi ko ang file.”

Pinindot niya ang play button.

Narinig namin ang boses ko sa likod.

Mahina.

Umiiyak.

“Bea… ang sakit… hindi ko na kaya…”

Kasunod ang boses ni Bea.

“Adrian, si Mika nasa hospital! Sobrang daming dugo! Critical siya!”

Pagkatapos, boses ni Adrian.

“Anong nangyari?”

At narinig naming sumingit si Camille.

“Adrian! Huwag kang umalis! Please! Takot na takot ako!”

Ilang segundo ng kaguluhan.

Pagkatapos ay malinaw na malinaw ang boses ni Adrian.

“May emergency si Camille. Sabihin mo kay Mika, huwag siyang mag-drama.”

Napahawak si Doña Elena sa dibdib.

Pero hindi pa doon natapos ang recording.

Bago tuluyang maputol ang tawag, may mahinang boses na narinig.

Si Camille.

“Nandiyan naman ang kaibigan niya. Hindi naman siguro siya pababayaan ng mga doktor. Dito ka na lang.”

Hindi na nakapagsalita si Adrian.

Tinitigan niya si Camille.

“Narinig mong nasa ospital si Mika?”

“Nagpa-panic ako noon…”

“Camille, tinatanong kita.”

Napaluha siya.

“Oo! Narinig ko! Pero hindi ko alam na ganoon kalala! Natatakot akong umalis ka dahil akala ko iiwan mo na naman ako!”

Tahimik ang lahat.

Pagkatapos ay umiyak si Camille.

“Mahal kita, Adrian! Matagal na! Kahit naging kayo ni Mika, hindi nawala iyon!”

Napapikit ako.

Sa wakas.

Ang mga salitang matagal nang nakasabit sa pagitan naming tatlo ay sinabi rin.

“Camille…” bulong ni Adrian.

“Akala ko kapag nandiyan ka palagi para sa akin, babalik tayo sa dati. Hindi ko sinadyang may masaktan!”

Napatawa si Bea sa galit.

“Hindi mo sinadya? Alam mong may girlfriend siya pero tuwing kailangan ka niya, gagawa ka ng dahilan para kunin ang oras niya!”

Humarap si Camille sa akin.

“Mika, pasensiya na. Hindi ko ginustong mawala ang baby mo.”

Tinitigan ko siya.

“Hindi ko sinasabing ikaw ang dahilan ng pagkamatay ng anak ko.”

Napahinto siya.

“Pero alam mong nasa ospital ako, at hiniling mong huwag akong puntahan ni Adrian. Iyon ang ginawa mo. Huwag mong tawaging aksidente ang isang desisyong alam mong makakasakit.”

Hindi siya makatingin sa akin.

Bumaling ako kay Adrian.

“At ikaw, hindi mo puwedeng isisi ang lahat sa kaniya. Hindi ka niya kinadena. Ikaw ang nagpasyang manatili.”

Napaiyak si Adrian.

Sa pitong taon namin, bihira ko siyang makitang umiyak.

Pero wala na akong naramdamang pagnanais na yakapin siya.

Noong nakaraang linggo, malamang tumakbo na ako sa kaniya.

Ngayon, tiningnan ko lamang siyang umiyak.

Dahil may mga luha na hindi na sapat para buuing muli ang isang bagay na matagal nang sira.

Makalipas ang dalawang araw, nailipat si Papa sa regular na kuwarto.

Mahina pa siya, pero nakakapagsalita na.

Nang malaman niya ang nangyari sa akin, matagal niya akong hinawakan sa kamay.

“Anak, bakit hindi mo sinabi kay Papa?”

“May sakit ka po. Ayokong madagdagan ang iniisip mo.”

Umiling siya.

“Mika, anak kita. Kahit gaano ako kahina, gusto kong malaman kapag nahihirapan ka.”

Doon ako muling napaiyak.

“Papa, wala na po ang baby ko.”

Hinaplos niya ang buhok ko.

“Alam kong mahal mo sana ang batang iyon.”

“Hindi ko man lang nalaman na nandoon siya.”

“Pero minahal mo siya sa sandaling nalaman mong naging bahagi siya ng buhay mo.”

Niyakap ko si Papa nang maingat.

“Pa, pakiramdam ko ang dami kong pagkukulang.”

“Walang pagkukulang ang anak ko dahil sa nangyari. Hindi mo kasalanan ang pagbubuntis sa maling lugar ng katawan. Hindi mo kasalanang hindi mo iyon nalaman kaagad.”

Huminga siya nang malalim.

“At hindi mo kailangang manatili sa isang taong paulit-ulit kang pinababayaan para lamang patunayang marunong kang magmahal.”

Iyon ang unang pagkakataong may nagsabi sa aking hindi ko kailangang tiisin ang lahat.

Isang linggo matapos makalabas si Papa sa ICU, nagpunta si Adrian sa inuupahan kong condominium sa Mandaluyong.

May dala siyang bulaklak.

At isang maliit na kahon.

Pagbukas niya nito, nakita ko ang singsing na dati kong pinapangarap.

“Mika, pakasalan mo ako.”

Hindi ako gumalaw.

“Alam kong maraming mali ang nagawa ko. Pero mahal kita. Gusto kong bumawi.”

Tahimik ko siyang tiningnan.

“Adrian, bakit ngayon?”

“Dahil muntik kitang mawala.”

“Pitong taon kitang minahal. Ilang beses mong nakita akong umiiyak dahil kay Camille. Ilang beses akong humingi ng kaunting oras. Pero ngayon ka lang natakot?”

Napaiyak siya.

“Nagkamali ako. Pero puwede pa nating ayusin.”

“Hindi na.”

Nanlaki ang mata niya.

“Mika…”

“Hindi ako magpapakasal sa iyo.”

Parang hindi niya matanggap.

“Dahil ba sa baby? Kung gusto mo, magpapatingin tayo sa pinakamagagaling na doktor. Magkakaanak pa tayo—”

“Tumigil ka.”

Napaatras siya.

“Hindi problema na kailangang palitan ang anak na nawala sa akin. At hindi kasal ang solusyon sa pitong taong paulit-ulit mong pagpili sa ibang tao.”

Ibinalik ko sa kaniya ang singsing.

“At may isa pa akong kailangang sabihin.”

Kinuha ko ang folder sa mesa.

Naroon ang mga dokumentong ipinarepaso ko sa isang abogado.

Kasama ang kopya ng email na ipinadala niya kay Camille tatlong taon na ang nakalipas, ang mga orihinal kong project files, at ang mga lumang communication records ng kumpanya.

“Nagpadala na ako ng pormal na reklamo sa dating kumpanya ko at sa kumpanyang pinagpresentan ni Camille. Hinihiling kong suriin nila ang paggamit ng proposal ko nang walang pahintulot.”

Natigilan siya.

“Mika, sisirain nito ang reputasyon ni Camille.”

Napangiti ako.

“Kahit ngayon, siya pa rin ang una mong iniisip.”

“Hindi ganoon—”

“May karapatan akong linisin ang pangalan ko. Hindi ko kailangan ang pahintulot mo.”

Umupo siya sa sofa, tulala.

Makalipas ang ilang sandali, sinabi niyang:

“Hihiwalayan ko ang lahat ng koneksiyon ko kay Camille.”

Umiling ako.

“Gawin mo iyon kung naniniwala kang tama. Pero huwag mong gawin para makuha akong muli.”

Lumapit siya, pero umatras ako.

“Mika, mahal kita.”

“Minahal din kita, Adrian. Sobra.”

Tumulo ang luha ko.

“Pero naubos ako.”

Pagkaraan ng dalawang buwan, may nangyaring hindi inaasahan.

Matapos ang internal review ng kumpanya, kinilala nila na ang original proposal ay gawa ko at ginamit nang walang wastong pahintulot.

Nakatanggap ako ng opisyal na liham na naglilinaw sa nangyari. Nagkaroon din ng kasunduan sa kabayaran matapos makipag-usap ang mga abogado.

Hindi nito ibinalik ang mga panahong nawala sa akin.

Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako tinatawag na nangopya.

Napag-alaman ko ring umalis si Camille sa kumpanyang pinagtatrabahuhan niya.

Si Adrian naman ay nagpadala ng mahabang liham.

Humingi siya ng tawad.

Hindi lamang dahil sa nangyari sa ospital.

Kundi sa bawat pagkakataong pinili niyang huwag akong paniwalaan.

Hindi ko sinagot ang liham.

Hindi dahil wala na akong nararamdaman.

Kundi dahil hindi lahat ng pagsisisi ay kailangang gantihan ng isa pang pagkakataon.

Anim na buwan ang lumipas.

Unti-unting nakabawi si Papa sa tulong ng cardiac rehabilitation at regular na pagpapatingin.

Bumalik din ako sa trabaho.

Nagsimula ako ng sarili kong maliit na marketing consultancy kasama si Bea.

Hindi madali.

May mga gabing umiiyak pa rin ako.

May mga umagang pagdilat ko, unang pumapasok sa isip ko ang anak na hindi ko kailanman nayakap.

Pero natutuhan kong hindi kailangang mawala agad ang sakit para makapagsimulang muli.

Isang Linggo, pagkatapos naming magsimba ni Papa, naupo kami sa isang maliit na café.

May batang babae sa katabing mesa na masayang tumatawa habang pinapakain ng kaniyang ama ng pancake.

Napatingin ako.

Napansin iyon ni Papa.

“Masakit pa rin ba, anak?”

Tumango ako.

“Opo.”

“Gusto mo bang umuwi na tayo?”

Umiling ako.

“Hindi po. Gusto kong masanay na makita ang mundo kahit may mga bagay na hindi ko nakuha.”

Ngumiti si Papa.

“Matapang ka talaga.”

Napangiti rin ako.

“Hindi po, Pa. Natuto lang akong tumayo kasi kailangan.”

Pagkatapos ng ilang sandali, inilabas ko ang cellphone ko.

May bagong mensahe mula kay Adrian.

Happy birthday, Mika. Alam kong wala na akong karapatang hilinging bumalik ka. Sana maging masaya ka. At sana isang araw, mapatawad mo ako.

Matagal kong tinitigan ang mensahe.

Pagkatapos ay isinara ko ang screen.

Hindi ko siya binati.

Hindi ko rin siya isinumpa.

Tahimik ko lamang tinanggap na minsan, may mga taong minahal natin nang buong puso ngunit hindi nakatakdang manatili sa buhay natin.

“Pa,” sabi ko habang hinihiwa ang pancake, “sa susunod na taon, gusto kong dalhin kayo sa Baguio.”

“Bakit doon?”

“Wala lang. Gusto kong gumawa tayo ng magagandang alaala.”

Tumawa siya.

“Basta ikaw ang magda-drive!”

Napatawa rin ako.

Sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon, hindi pilit ang pagtawa ko.

Napatingin ako sa langit sa labas ng bintana.

Naalala ko ang gabing labingpitong beses akong tumawag sa lalaking akala ko ang magiging tahanan ko.

Noong gabing iyon, akala ko ang pinakamasakit ay hindi niya pagsagot.

Pero ngayon, naintindihan ko.

Ang tunay na masakit ay ang paulit-ulit mong pagtawag sa isang taong malinaw nang ipinapakitang hindi ka niya pipiliin.

At ang pinakamahirap na gawin ay ang tumigil.

Dahil mahal mo siya.

Dahil umaasa ka.

Dahil iniisip mong baka sa susunod na pagkakataon, ikaw naman.

Pero hindi dapat kailangang makipag-agawan ang isang babae para lamang maramdaman niyang mahalaga siya.

Hindi dapat kailangang muntik mamatay bago siya pakinggan.

At hindi dapat kailanganing mawala ang lahat bago niya maunawaang may halaga rin ang sarili niya.

Minsan, ang pinakamalaking pagmamahal na maibibigay mo sa sarili mo ay ang hindi na pagsagot kapag ang taong paulit-ulit kang sinaktan ay saka lamang natutong tumawag.

Dahil ang tunay na pagmamahal, hindi ka ginagawang pangalawang pagpipilian sa oras na kailangang-kailangan mo ang isang tao.

At kung darating ang araw na kailangan kong magmahal muli, sisiguraduhin kong hindi ko na kailangang magmakaawa para piliin.

Dahil minsan na akong nawalan ng anak.

Minsan na akong muntik mawalan ng buhay.

At ayokong muling mawala ang sarili ko para lamang manatili sa tabi ng isang taong hindi marunong magpahalaga.

Kayo, kung nasa kalagayan ninyo si Mika, mapapatawad pa ba ninyo si Adrian—o may mga pagtataksil na kahit gaano kalalim ang pagsisisi, hindi na dapat bigyan ng pangalawang pagkakataon?