Bahagi 3
Hindi ko makalimutan ang sulat-kamay sa reseta na yun. Congenital heart disease. Regular check-up. Avoid stress. Possible lifespan <40. Ang papel medyo luma na, ilang taon nang tinatago.

Kinabukasan, habang tulog pa si Miguel, tinawagan ko si Luis. Sabi ko nakita ko siya kagabi. Sa una ayaw magsalita ni Luis, sabi niya privacy ng pasyente. Pero nung umiyak na ako sa phone, sabi niya totoo. Bata pa lang si Miguel may butas na sa puso. Itinatago niya sa buong angkan, pati kay Lola Corazon hindi alam. Si Luis lang ang nakakaalam at personal doctor niya sa St. Luke’s BGC.

Doon ko naintindihan lahat. Kaya pala 35 na siya at hindi pa nag-aasawa. Hindi dahil maarte siya. Takot siya. Takot siyang may maiwan. Takot siyang walang makakaalala sa kanya. Kaya nang makita niya ako sa Sagada, isang babaeng marunong magburda at mukhang hindi mukhang pera, naisip niyang ako na yung pwedeng makasama niya sa huling taon niya.

Masakit. Sobrang sakit pala malaman na yung pagpapakasal niya sa akin, may halong kontrata. Pero mas masakit makita siyang nahihirapan huminga mag-isa sa library.

Si Isabelle, kahit nasa US na, hindi pa rin tumitigil. Nag-message siya sa group chat ng mga misis sa Forbes. Sabi niya drama lang daw yung pagkahulog ko, sinadya ko raw sirain yung burda para kaawaan. At sabi niya, pinaglaruan ko lang daw si Miguel dahil alam kong may sakit siya at malapit na siyang mamatay at makukuha ko ang mana.

Nang mabasa ko yun, nanginginig ako. Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako umiyak agad. Tinitigan ko lang ang phone at pinatay.

Pumunta ako kay Lola Corazon. Akala ko papagalitan niya ako dahil sa gulo. Pero hinawakan niya lang ang kamay ko. Sabi niya, “Mara, alam kong nasaktan ka. Nakita ko kung paano mo tinahi yung burda. Hindi ka tamad. Hindi ka manggagayuma. Nakita ko rin kung paano ka tinitigan ni Miguel. Matagal ko nang hindi nakita yung ganung tingin sa apo ko.”

Umiiyak ako sa balikat niya. Sabi ko natatakot ako kay Miguel. Sabi niya hindi niya alam kung paano ako magiging asawa ng taong binilang na ang taon.

Sabi ni Lola, “Noong araw, yung Lolo ni Miguel, ganun din. Akala namin 50 lang siya. Pero umabot siya ng 70 dahil sa pag-aalaga ko. Ang pagmamahal, minsan gamot din.”

Mula noon, iba na ang ginawa ko. Hindi na ako nagkulong sa kwarto para lang magburda para patunayan ang sarili ko sa angkan. Nag-focus ako kay Miguel.

Tuwing 5am, imbes na magburda agad, nagluluto ako ng lugaw na may malunggay para sa kanya. Nilalagyan ko ng luya para mainitan ang dibdib niya. Gumawa ako ng maliit na pouch na may burda na puso, doon ko nilalagay ang maintenance niyang gamot, tinatahi ko ang pangalan niya sa pouch para lagi niyang dala sa bulsa ng coat niya.

Tuwing gabi na hindi siya makatulog, hindi ko na siya tinatanong tungkol sa sakit. Kinukwento ko na lang ang mga kwento ng bundok namin sa Sagada, yung tungkol sa mga anito na nagbabantay sa palay, yung tungkol sa mga matatandang manghahabi na nagsasabing ang bawat sinulid may kaluluwa.

Dahan-dahan, nag-open siya. Isang gabi, habang nakahiga kami at magkalayo pa rin, bigla siyang nagsalita. Sabi niya lumaki siyang mag-isa. Naghiwalay ang parents niya nung 10 siya. 20 pa lang siya pinahawak na sa kanya ang buong telaan na may 500 tao. Sanay siyang malamig, kasi pag malamig ka walang makakapanakit sayo. Pero ngayon pagod na siya maging malamig.

Niyakap ko siya. Hindi na mula sa likod, harap-harapan. Sabi ko, “Miguel, kahit saan ka pumunta, aalalahanin kita. Magbuburda ako ng maraming-maraming bulaklak, buburdahin ko mukha mo sa gitna, para kahit wala ka na, buhay ka pa rin sa burda ko.”

Ngumiti siya. Yung ngiti na ngayon ko lang nakita, malambot, parang bata.

Doon ako nagdesisyon ng isang maliit pero mahalagang bagay. Kinuha ko yung punit na burda na may 100 bulaklak at hindi ko na tinahi para itago. Bagkus, bumili ako ng bagong seda, mas malaki, mas puti. At sinimulan kong burdahin hindi 100, kundi 1000 bulaklak. At sa gitna, buburdahin ko siya, nakangiti.

At pangalawa, kinausap ko si Lola Corazon na gusto kong magbukas ng maliit na puwesto sa Power Plant Mall, hindi gamit ang pera ni Miguel, kundi gamit ang benta ng mga lumang burda ko na ₱50,000 isa. Gusto kong patunayan na hindi ako nandito para sa mana.

Tumango si Lola. Sabi niya, “Sige, tutulungan kita. Pero sa isang kondisyon, huwag mong iiwan ang apo ko.”