Bahagi 3
Akala ko tapos na nang sunugin ko ang kuwaderno ng utang, pero bumalik si Carlo at isiniwalat ang totoong dahilan kung bakit ibinenta ni Lola ang bahay niya

Pagkakita ko sa nakaukit sa loob ng kahon, nanlamig ako. Hindi jade bracelet lang pala ang dala ni Lola. May mensahe. Ang sulat-kamay niya, nanginginig na pero malinaw.

“Para kay Mara, ang tunay kong apo.”

Tatlong taon akong tinawag na manugang. Ngayon lang may tumawag sa akin na apo. Hindi manugang na panganay. Apo.

Binuksan ko yung envelope na iniwan ni Carlo. Hindi sulat ng pagmamahal. Mga resibo. Resibo ng ospital ni Lola nung na-stroke siya noong 2023. Ako nagbayad, ₱85,000. Resibo ng pagpagawa ng bubong ng condo nila sa BGC, ₱120,000, galing sa bonus ko. Resibo ng mga kandila, bulaklak, at abuloy na binili ng biyenan ko para sa simbahan, lahat may pirma ko sa baba kasi GCash ko ang ginamit.

Naiyak ako hindi dahil sa pera. Naiyak ako kasi lahat pala ng yun, tinatago ni Carlo. Hindi niya sinasabi sa nanay niya kung saan galing ang pera. Sabi ng biyenan ko, si Carlo raw ang nagbabayad ng lahat.

Kinagabihan, tumawag si Leng. Si Leng yung pinsan ni Carlo na nagkwento kay Lola na itinapon ko yung bracelet sa ilog.

“Mara, galit na galit yung tita mo,” sabi niya. “Sabi niya kinuha mo raw yung passbook ni Lola. Pinipilit niya si Lola na bawiin.”

Sabi ko, “Hindi ko kinuha. Iniwan ni Lola sa gate. Si Aling Nena pa nga nagdala pabalik sa akin.”

Tumahimik si Leng. Tapos sabi niya, “Alam mo ba kung bakit binenta ni Lola yung bahay niya sa probinsya? Hindi dahil wala siyang pera. Dahil narinig niya yung usapan niyo ni tita nung bumalik siya dala yung ₱1.2 million. Narinig ni Lola na sinabi mong renta lang yung tatlong taon. Umiyak si Lola buong gabi.”

Doon ko naintindihan. Yung ₱2 million, hindi kabayaran. Konsensya.

Kinaumagahan, nagpunta ako sa palengke ng Silang para bumili ng bigas. Lahat ng tao nakatingin sa akin. Sabi ni Aling Nena, may nagpunta raw na babae kahapon na nagtatanong kung saan ako nakatira. Matangkad, naka-polo na puti, amoy mamahaling pabango. Biyenan ko.

Hindi na ako nagtaka. Pagbalik ko sa bahay, nandun na siya. Nakaupo sa papag, hawak yung tasa na ginamit ni Lola. Walang paalam na pumasok.

“Mara, ibalik mo yung passbook,” sabi niya, diretso.

Hindi ako sumigaw. Umupo ako sa harap niya.

“Tita, hindi ko po hinihingi yung passbook. Si Lola po ang nag-iwan sa gate. Kung gusto niyo po, kunin niyo po at ibalik niyo kay Lola.”

Tinitigan niya ako. For the first time, nakita kong pagod na siya. Hindi na yung dating matapang na biyenan na laging may hawak na rosaryo at naninisi.

“Alam mo, Mara, nung unang beses kitang nakita, akala ko pera lang habol mo kay Carlo. Kasi taga-Silang ka lang, tapos si Carlo taga-BGC. Akala ko gold digger ka,” sabi niya.

Tahimik lang ako.

“Pero nung nagkasakit si Lola, ikaw lang ang nagpuyat sa ospital. Ako, nasa simbahan. Si Carlo, nasa opisina. Ikaw nagpalit ng diaper ni Lola. Kaya nung sinabi mong renta lang yung ₱1.2 million, nasaktan ako. Parang sinabi mong binayaran mo kami para layuan kami.”

Doon ko naintindihan kung bakit siya bumalik dala yung ₱1.2 million. Hindi dahil gusto niya akong bayaran. Dahil gusto niyang patunayan na hindi sila mukhang pera.

“Pero Tita, totoo naman po,” sabi ko, mahinahon. “Tatlong taon po akong nagbayad ng kuryente, tubig, internet ng condo niyo. Sweldo ko po yung ginamit. Hindi po yun utang, renta po yun para tumira ako sa pamilya niyo. Ngayon tapos na po kontrata.”

Umiyak siya. Hindi malakas, pero tumulo luha niya sa tasa.

“Nung iniwan ni Lola yung passbook sa gate, akala ko niloko mo siya. Kaya pinagalitan ko si Lola. Sabi ko matanda na siya, naloloko na,” sabi niya.

“Nasaan po si Lola ngayon?” tanong ko.

“Nasa bahay. Ayaw kumain. Sabi niya kung hindi mo kukunin yung bracelet, itatapon niya rin sa ilog yung sa kanya.”

Kinabahan ako. 80 na si Lola, nag-iisa pa sa BGC.

Gusto kong puntahan, pero pagod na akong bumalik sa lugar na yun. Tatlong taon akong nag-commute araw-araw mula Silang papuntang Makati para magtrabaho sa opisina, tapos uuwi pa ng BGC para magluto para sa kanila. Pagod na pagod na ako.

Kaya gumawa ako ng maliit na desisyon. Hindi malaking desisyon, pero importante.

Kinuha ko yung passbook. Pumunta ako sa bangko sa bayan. Hindi ko ni-withdraw. Kinausap ko yung teller. Sabi ko, i-freeze muna, at ibalik sa pangalan ni Lola Conching lahat. Hindi ko gagalawin kahit piso.

Tapos bumalik ako sa bahay, kinuha ko yung bagong jade bracelet. Hindi ko sinuot. Binalot ko sa puting tela, at nilagay ko ulit sa altar ni nanay, sa tabi ng lumang rosaryo niya.

Sinulatan ko si Lola sa maliit na papel. Hindi mahaba.

“Lola, hindi ko po kinuha yung ₱2 million. Binalik ko po sa pangalan niyo. Yung bracelet, nandito lang po sa altar ni nanay, safe po. Pag gusto niyo po uminom ulit ng tsaa, punta lang po kayo dito sa Silang. Hindi na bilang biyenan, bilang Lola ko po.”

Pinadala ko yung sulat kay Aling Nena para ibigay kay Leng.

Nung gabing yun, mas tahimik yung bahay. Yung mga sampaguita sa bakuran, bumuka ulit. Yung mga dahon ng tsaa, tuyo na, handa nang ibenta sa palengke.

Pero alam kong hindi pa tapos. Kasi may isang bagay pa na hindi pa nasasabi ni Carlo nung iniwan niya yung envelope. May kulang sa mga resibo.

At alam kong babalik siya.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖

Bahagi 4
Humarap ako sa biyenan at kay Carlo sa mismong bakuran ng luma kong bahay sa Silang at doon ko tuluyang binitawan ang pagiging Mrs. Dela Cruz nila

Tatlong araw walang paramdam. Akala ko tapos na. Nagbibilad ako ng tsaa sa may bubong na yero ng lumang bahay, 60 sqm lang pero maaraw sa umaga. Si Aling Nena, bumibili ng sampaguita para sa tindahan niya sa kanto.

Tapos dumating sila. Sabay.

Isang puting kotse na hindi kasya sa makipot na eskinita ng barangay namin. Bumaba ang biyenan ko, nakaputing polo pa rin, pero wala nang pabango. Bumaba si Carlo, may dalang payong kahit hindi umuulan. At sa likod, dahan-dahan, si Lola Conching, may tungkod, pero si Leng ang umaalalay.

Apat sila sa harap ng gate ko. Parang eksena sa teleserye, pero walang camera.

“Mara,” tawag ni Lola. Mahina pero malinaw.

Lumabas ako, bitbit yung tasa ng tsaa. Hindi ako pumasok sa loob para magtago. Humarap ako sa kanila sa mismong bakuran.

“Tita, Carlo, Lola,” bati ko. Walang Mrs. Dela Cruz.

Naupo ang biyenan ko sa may bangkito na gawa sa kahoy na ginawa ng tatay ko dati. Hindi siya nagmano. Diretso siya.

“Mara, pinabalik ko si Lola dito para kunin yung bracelet at passbook. Hindi sa amin yun, pero hindi rin dapat sa’yo kung hindi mo naman gagamitin,” sabi niya.

Si Carlo hindi makatingin sa akin. Nakayuko.

“Lola, kumusta po kayo?” tanong ko kay Lola.

“Masakit paa ko, apo, pero gusto kitang makita,” sagot ni Lola.

Doon nagsalita si Carlo. Sa wakas.

“Mara, sorry,” sabi niya. “Nung iniwan ko yung lumang bracelet sa gate dati, hindi dahil galit ako. Nahiya ako. Kasi sinabi ni mama na ibalik ko sa’yo kasi tapos na tayo. Pero hindi ko kayang iabot sa’yo ng harapan. Kaya iniwan ko sa gate.”

Tumahimik yung buong eskinita. Kahit yung mga bata na naglalaro ng tumbang preso, tumigil.

“Alam mo ba kung bakit ko tinago yung mga resibo?” tanong niya.

“Hindi,” sagot ko.

“Kasi nahihiya ako. Lahat ng pinambayad mo sa ospital ni Lola, sa bahay, akala ni mama ako. Hinayaan ko. Kasi gusto kong isipin ni mama na kaya ko kayong buhayin. Pero hindi. Ikaw lahat. Sweldo mong ₱30,000, ginamit mo sa amin. Ako, yung sweldo ko, pang-gimmick ko lang.”

Napaiyak yung biyenan ko. Ngayon ko lang siya nakitang umiyak ng malakas.

“Mara, patawarin mo ako,” sabi niya. “Totoo sinabi ni Carlo. Akala ko siya lahat. Akala ko ikaw, pabigat ka lang sa bahay. Kaya nung sinabi mong renta yung ₱1.2 million, parang sinampal mo ako. Kasi totoo.”

Lumapit si Lola sa akin. Inabot niya yung kamay ko.

“Mara, yung bahay sa probinsya na binenta ko, hindi ko binenta para bayaran ka. Binenta ko kasi pag wala na ako, wala nang pupuntahan si Carlo na may alaala ng lola niya. Gusto ko mapunta sa’yo, kasi ikaw lang ang nag-alaga sa akin nung na-stroke ako. Yung ₱2 million, hindi bayad. Pamana.”

Umiling ako.

“Lola, hindi ko po pwedeng tanggapin bilang pamana kasi hindi na po ako parte ng pamilya niyo. Pero pwede ko pong tanggapin bilang apo niyo. Hindi bilang Mrs. Dela Cruz.”

Tinitigan ako ni Lola. Ngumiti siya.

“Anong gusto mo gawin sa pera?” tanong niya.

“Hindi ko po gagalawin. Binalik ko na po sa pangalan niyo sa bangko. Naka-freeze po. Kayo po magdesisyon. Kung gusto niyo pong i-donate sa simbahan, o ipang-ayos ng bahay niyo sa probinsya na hindi pa nabebenta lahat, kayo po. Pero huwag niyo na pong iwan sa gate ko.”

Nagulat ang biyenan ko.

“Binalik mo?” tanong niya.

“Opo. Hindi ko po kinuha kahit piso. Nasa bangko pa rin, nakapangalan kay Lola,” sagot ko.

Si Carlo, biglang lumuhod ulit. Pangalawang beses sa linggong to.

“Mara, pwede pa ba tayong magsimula ulit? Hindi bilang mag-asawa, pero bilang magkaibigan man lang?”

Tinitigan ko siya. Tatlong taon kaming magkasama sa isang condo sa BGC. Tatlong taon akong gumigising ng 4am para magluto ng baon niya. Tatlong taon akong nagbabayad ng bills.

“Carlo, tapos na yung renta,” sabi ko. Mahinahon pero buo. “Hindi na ako babalik sa BGC. Dito na ako sa Silang. Magbibilad ng tsaa, magdidilig ng sampaguita. Kung gusto mo dumalaw bilang kaibigan, magdala ka ng pandesal, hindi bracelet.”

Tumawa si Lola. Mahina pero totoo.

Nagtinginan sila ni Leng. Si Leng, tahimik lang, pero tumango sa akin na parang sinasabing tama yan.

Tumayo ang biyenan ko. Lumapit siya sa altar ni nanay na nakikita mula sa labas. Tinitigan niya yung bagong jade bracelet na nakabalot sa puting tela.

“Maganda,” sabi niya. “Mas maganda kaysa luma.”

“Opo,” sagot ko. “Pero mas maganda pa rin yung tsaa ng nanay ko.”

Doon siya natawa, sa unang pagkakataon. Hindi pilit.

“Mara, pwede ba akong makiinom ulit ng tsaa mo? Yung galing sa dahon ng nanay mo?” tanong ni Lola.

“Sige po, Lola. Pero sa susunod po, huwag na po kayong mag-isa bumiyahe ng dalawang oras. Magsabi po kayo kay Leng.”

Pumasok kami sa loob. Si Aling Nena sumilip sa gate, parang chismosa pero may dalang baso para makiinom din.

Pinagtimpla ko silang lahat ng tsaa. Si Lola, si Leng, si Aling Nena, pati yung biyenan ko na dati ayaw uminom ng tsaa kasi pang-mahirap daw. Si Carlo, nasa labas, nag-aayos ng bubong na yero ko na natuklap nung bagyo.

Habang umiinom kami, sinabi ko sa kanila yung desisyon ko.

“Simula ngayon, hindi ko na po susunugin yung mga kuwaderno ng utang. Wala na pong utang. Yung lumang bracelet na itinapon ko sa ilog, hayaan na po dun. Yung ₱1.2 million na binalik ni Tita, hindi ko kinuha kasi tapos na renta. Yung ₱2 million ni Lola, binalik ko sa kanya. Yung bagong bracelet, nasa altar ni nanay, hindi ko isusuot, pero hindi ko itatapon.”

“Anong gagawin mo dito sa Silang?” tanong ni Leng.

“Magtitinda ako ng tsaa sa palengke. Yung mga pinatuyo kong dahon, ibebenta ko tig-₱50 isang pouch. Yung sampaguita, gagawin kong lei para sa simbahan. Hindi na ako magiging Mrs. Dela Cruz. Magiging si Mara na lang ng Silang.”

Tumango si Lola. Hinawakan niya yung kamay ko ulit.

“Alam mo, Mara, nung una kitang nakita, akala ko mahina ka. Tahimik ka kasi. Pero ngayon, ikaw pinakamatapang sa aming lahat.”

Umalis sila nung hapon. Hindi na nila dinala yung bracelet at passbook. Naiwan pa rin sa altar. Pero magaan na.

Si Carlo, bago sumakay ng kotse, iniwan yung payong sa may gate.

“Para pag umulan, may payong ka,” sabi niya.

“Si Lola na lang bigyan mo ng payong,” sagot ko.

Pagkaalis nila, tahimik ulit yung 60 sqm na bahay. Ako lang, si nanay sa altar, mga sampaguita, at amoy ng bagong tsaa.

Kinabukasan, nagpunta ako sa palengke ng Silang. Naglatag ako ng maliit na lamesa. May nakasulat sa karton: Tsaa ng Nanay – ₱50.

Maraming bumili. Sabi nila masarap daw, amoy bundok.

Nung pauwi ako, may nakita akong batang babae na naglalaro sa may tulay kung saan ko itinapon yung lumang bracelet. Hindi ko na naalala kung saan banda ko itinapon. Siguro kinain na ng ilog.

Pagdating ko sa bahay, binuksan ko yung bintana. Pumasok yung hangin na may amoy sampaguita. Sa altar, nakikita ko pa rin yung bagong jade bracelet na nakabalot sa puting tela, katabi ng picture ni nanay.

Hindi ko na kailangang maging manugang ng kahit sino para maging buo.

Mula ngayon, ako na lang si Mara ng Silang, nagbibilad ng tsaa tuwing umaga, nagdidilig ng sampaguita tuwing hapon, at natutulog nang mahimbing sa gabi na walang kuwaderno ng utang sa ilalim ng unan.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨