Bahagi 3
Akala ko tapos na ang gulo sa kusina, pero nadiskubre kong pinaplano na pala nilang angkinin nang buo ang kusina at paalisin ako!

Pagkasabi ko ng salitang barangay, natigilan si Carlo. Hindi siya sanay na lumalaban ako nang ganito. Tahimik siyang pumasok sa kwarto at hindi na sumigaw. Si Aling Lita na nasa likod niya, biglang lumakas ang iyak, parang ako pa ang nanakit.

Kinabukasan, maaga akong gumising. Nagluto ako ng sinangag at itlog sa maliit kong kalan. Amoy pa lang, alam kong nakatingin si Liza mula sa bintana ng bodega. Hindi ko siya pinansin. Dati, ako ang nagluluto para sa lahat. Ngayon, kanya-kanya na.

Tanghali, dumating ang tiyahin ni Carlo galing Malabon. Hindi ko inaasahan. Sabi ni Aling Lita sa kanya, habang nasa labas ako nagsasampay, “Kawawa kami dito, yung kusina na dapat para sa lahat, sinolo ng asawa ni Carlo, nilock pa.” Narinig ko lahat. Hindi ako pumasok agad. Hinintay kong matapos siya.

Pagpasok ko, nginitian ako ng tiyahin, pero may halong hiya. Sabi niya, “Angela, pagpasensyahan mo na biyenan mo, matanda na.” Sabi ko, “Tita, nirerespeto ko po si Nanay, pero sana irespeto din nila ako. Ako po gumastos ng ₱100,000, pinagpuyatan ko po yun sa pagtitinda ng damit online at pag-overtime sa opisina.” Tahimik siya.

Doon ko unang naramdaman na ang kwento sa labas, ako ang kontrabida. Masakit. Kasi ako yung nagbitak ang kamay sa kakakuskos ng kaldero sa malamig na tubig dati. Ako yung nag-ipon.

Gabi, habang nag-aayos ako ng baul, nakita ko ulit yung notebook ko. Yung listahan ng utang. May nakasulat dun na petsa kung kailan ko binili ang tiles, kailan ko binayaran ang mason, pati yung resibo ng water heater na ₱4,500. Lahat tinago ko. Hindi dahil madamot ako, kundi dahil pakiramdam ko noon pa lang, kailangan kong patunayan na akin yun.

Si Liza, habang tumatagal, mas naging agresibo. Bumili siya ng bagong rice cooker gamit ang padala ni Paolo mula Japan. Inilagay niya sa labas, sa kahoy nilang lutuan, at malakas niyang sinabi, “Buti pa itong Japan, maganda ang gamit, hindi tulad ng mumurahin dyan sa loob.” Alam kong patama sa akin.

Si Aling Lita, tuwing may bisita, sinasabi niyang ako ang dahilan kaya nahati ang pamilya. “Simula nung nilock ni Angela ang kusina, hindi na kami nagkakasama kumain.” Hindi niya sinasabi na sila ang unang nagtapon ng gamit ko.

Isang araw, habang naglilinis ako ng bakuran, narinig ko si Liza na kausap si Paolo sa video call. Malakas ang speaker. Sabi ni Liza, “Oo, nandito pa rin ako sa bahay, pero wag ka mag-alala, sabi ni Nanay, sa atin na rin daw yang bagong kusina pag napaalis natin yang si Angela, kasi nakatayo yan sa lupa ng pamilya.” Doon ako kinabahan at natauhan.

Yun pala ang plano. Hindi lang inggit. Gusto nilang angkinin nang buo. Kasi nakatayo ang kusina sa lupa ng pamilya ni Carlo. Akala nila, pag nakatayo sa lupa nila, kanila na agad kahit ako ang gumastos.

Pagkatapos ng tawag, pumasok si Liza sa bahay, nakita niya akong nakatayo sa may pintuan. Nagkatinginan kami. Nginitian niya ako na parang walang narinig ako. Ako, hindi ko na siya nginitian pabalik.

Kinagabihan, kinausap ko si Carlo nang mahinahon. Hindi na sigaw. Sabi ko, “Carlo, mahal kita, pero pagod na ako. Tatlong taon akong nag-adjust, nagbigay, nag-ipon para sa bahay na to. Nung tinapon ni Liza ang pinggan ko sa labas, nasaan ka? Nung sinabihan ako ni Nanay na responsibilidad ko lahat, nasaan ka?”

Tahimik si Carlo. Umupo siya sa sahig. Sabi niya, “Angela, alam kong mali sila, pero nanay ko yun. Nahihirapan ako sa gitna.” Sabi ko, “Hindi kita pinapapili sa nanay mo at sa akin. Pinapapili kita kung marunong ka bang rumespeto sa asawa mo.”

Doon siya umiyak. Unang beses ko siyang nakitang umiyak simula nung kinasal kami. Sabi niya, “Natakot ako na pag kinampihan kita, sasabihin nilang under ako.”

Yun ang totoo. Hindi lang ako ang nasaktan, pati siya, ipit.

Pero kahit naiintindihan ko siya, mas malinaw na sa akin ngayon na hindi pwedeng puro intindi lang ako. Kailangan may gawin ako para protektahan ang sarili ko.

Kinabukasan, gumawa ako ng maliit pero mahalagang desisyon. Hindi ko pa bubuksan ang kusina. Pero hindi na rin ako magluluto nang patago na parang nahihiya. Nagluto ako sa labas, sa harap nila, at kumain ako nang maayos. Inayos ko lahat ng resibo sa isang malinaw na plastic envelope. Tinawagan ko si Paolo sa Japan, hindi para magsumbong, kundi para sabihin na, “Paolo, ingatan mo padala mo, pinaghirapan mo yan, wag mong hayaang gamitin lang panlait sa kapwa.”

Nagulat si Paolo, pero sabi niya, “Ate Angela, hindi ko alam na ganito na pala dyan. Pasensya ka na.”

Pagkatapos ng tawag, pumunta ako sa maliit na tindahan at bumili ng bagong notebook. Sinulatan ko ng bago. Hindi na utang. Sinulat ko: Plano para sa sarili.

Isinulat ko doon: 1. Hindi na ako magbibigay ng pera nang walang malinaw na usapan. 2. Itatago ko lahat ng resibo at titulo photocopy. 3. Maghahanap ako ng sideline ulit para makaipon, hindi para sa kusina nila, kundi para sa sarili ko at sa magiging anak namin ni Carlo.

Nung gabing yun, habang kumakain kaming dalawa ni Carlo sa labas, sa maliit na lamesa na ako ang bumili, sinabi ni Aling Lita nang malakas mula sa loob, “Ang baho naman ng niluluto niyo, parang hindi marunong magluto ang nagluto.”

Hindi ako sumagot. Tumingin lang ako kay Carlo. At si Carlo, sa unang pagkakataon, siya ang sumagot, “Nay, kung ayaw niyo ng amoy, isara niyo na lang bintana niyo.”

Nagulat si Aling Lita. Nagulat din ako. Maliit na bagay, pero para sa akin, malaking hakbang.

Pero alam kong hindi pa tapos. Kasi kinabukasan, dumating ang sulat mula sa barangay. Si Aling Lita pala ang nagpabarangay sa akin, nireklamo ako na ginawa kong pribadong kusina ang kusina ng pamilya.

Hawak ko ang sulat, nanginginig ang kamay ko, pero sa loob-loob ko, sabi ko, mabuti na rin. Sa wakas, may formal na pag-uusapan kung sino ba talaga ang may karapatan sa kusinang pinagpawisan ko.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖

Bahagi 4
Sa harap ng buong angkan noong Bagong Taon, nilabas ko ang resibo at titulo at doon ko sila tuluyang hinarap para bawiin ang kusina ko!

Alas-nueve ng umaga, nasa barangay hall kami. Mainit, maraming tao. Nandoon si Aling Lita, si Liza, si Carlo, at ako. Yung kapitan, kilala si Aling Lita, pero patas naman.

Sabi ni Aling Lita sa kapitan, “Kap, tingnan niyo po itong manugang ko, ginawa niyang sarili niya yung kusina namin, nilock niya, hindi kami makaluto. Bahay namin to, lupa namin to.”

Tumingin sa akin si kapitan. “Angela, ano masasabi mo?”

Tumayo ako. Dala ko yung plastic envelope. Nanginginig ako, pero buo ang boses ko.

“Kap, tatlong taon na po akong nakatira sa kanila. Yung lumang kusina nila, dalawampung taon na, butas ang bubong, lupa ang sahig. Ako po ang nag-ipon ng ₱100,000 galing sa pagtitinda at overtime. Ako po ang nagpagawa. Nandito po lahat ng resibo. Yung tiles, yung mason na si Mang Jose, yung water heater, lahat po may resibo at may picture ako habang ginagawa.”

Nilatag ko sa lamesa ang mga resibo. Yung iba kupas na, pero malinaw pa ang petsa. May picture pa ako sa cellphone ko nung ako mismo ang nagbubuhat ng sako ng semento.

Sabi ni Liza, biglang singit, “Eh nakatayo yan sa lupa ng pamilya namin, kaya dapat sharing!”

Sagot ko, “Liza, tama ka, nakatayo sa lupa ng pamilya. Pero yung paggawa, pera ko. Hindi mo ba tinapon yung mga pinggan ko sa bakuran? Hindi ba sinabi mong pangit ang kusina ko kahit ni piso wala kang ambag?”

Namula si Liza. Sabi niya, “Eh nakikitira lang naman ako, dapat marunong ka makisama!”

“Pakikisama? Isang taon kang nakikitira sa kusina ko, Liza. Isang taon kong tiniis na gamitin mo cabinet ko, basagin mo baso ko. Pakikisama ba yung laitin mo pa yung pinaghirapan ko?”

Si Aling Lita, umiyak na. “Angela, nanay mo pa rin ako, paano mo ako magagawang ipahiya sa barangay?”

Sabi ko, “Nay, hindi ko po kayo pinapahiya. Kayo po ang nagpabarangay sa akin. Ako po, gusto ko lang ng respeto. Sinabihan niyo po akong responsibilidad ko ang lahat dahil panganay akong manugang. Ginawa ko po. Nagpagawa ako ng kusina. Pero nung inangkin ni Liza, sinabihan niyo pa akong madamot.”

Tahimik ang barangay hall. Si Carlo, nakayuko lang kanina, biglang tumayo.

“Nay, Liza, tama na,” sabi ni Carlo. “Si Angela ang gumastos. Nakita ko lahat ng pagod niya. Ako mismo nahihiya kasi wala akong naitulong sa kusina na yun. Pero hindi ibig sabihin na wala siyang karapatan. Asawa ko siya. Bahay ko rin to, pero hindi ko hahayaang tapakan siya sa sarili naming bahay.”

First time na narinig ni Aling Lita na kumampi si Carlo sa akin nang harap-harapan.

Sabi ng kapitan, “Aling Lita, malinaw na si Angela ang gumastos. Kahit nakatayo sa lupa ninyo, yung improvement, kanya. Hindi niyo pwedeng angkinin nang basta-basta. Ang maganda, mag-usap kayo ng maayos sa pamilya. Pero kung ayaw niyong mag-share, karapatan ni Angela na ilock yung pinagawa niya, lalo na kung hindi siya nirerespeto.”

Doon bumigay si Liza. “Eh di wag! Magpapagawa na lang kami ng sarili namin pag uwi ni Paolo! Hindi ko na kailangan kusina mo!”

Sabi ko, “Yan mismo ang sinasabi ko dati pa, Liza. Kung gusto niyo ng bago, gumastos kayo ng sarili niyo. Hindi yung kukunin niyo yung sa iba tapos lalaitin niyo pa.”

Si Aling Lita, hindi na nakapagsalita. Umiiyak lang. Pero hindi na galit na iyak, parang napahiya.

Pag-uwi namin, hindi na kami nag-usap nang malakas. Kinaumagahan, nakita kong nililinis na ni Liza ang bodega at inaayos na ang kahoy nilang lutuan. Hindi na siya pumapasok sa bakuran namin nang walang paalam.

Isang linggo ang lumipas, kinausap ako ni Carlo. “Angela, pag-usapan natin. Gusto ni Nanay na humingi ng tawad, nahihiya lang.”

Sabi ko, “Carlo, hindi ko kailangan ng sorry na pilit. Gusto ko lang ng malinaw na usapan. Mula ngayon, kanya-kanya tayo ng gastos sa kusina. Yung kusina na pinagawa ko, akin. Kung gusto nilang gumamit, magpaalam at rumespeto. At yung lupa, alam kong sa inyo, pero sana malinaw na hindi ibig sabihin na lahat ng nasa ibabaw, automatic kanila.”

Pumayag si Carlo. At kinagabihan, bumaba si Aling Lita sa bakuran namin. May dalang mainit na sabaw. Sabi niya, “Angela, pasensya ka na. Mali ako. Akala ko kasi pag sinabi kong responsibilidad mo, okay lang. Hindi ko naisip na napapagod ka na pala.”

Hindi ko agad siya niyakap. Tinitigan ko siya. Pero kinuha ko yung sabaw. Sabi ko, “Nay, salamat po. Kain po tayo.”

Kumain kaming tatlo nina Carlo at Aling Lita sa maliit na lamesa sa labas. Si Liza, hindi sumama, pero kinabukasan, nag-iwan siya ng sulat sa pinto ng kusina ko. Sabi niya, “Ate Angela, sorry. Naiinggit ako kasi wala akong ganito. Pag uwi ni Paolo, mag-iipon kami para sa sarili namin.”

Hindi ko binuksan agad ang kusina ko para sa lahat. Dahan-dahan. Una, pinapasok ko si Carlo para magluto ng almusal namin. Tapos si Aling Lita, pinayagan kong kumuha ng mainit na tubig pag masakit ang tuhod niya. Si Liza, hindi pa, pero hindi ko na siya inaaway.

Isang buwan ang lumipas, nagpagawa na sila ng sarili nilang maliit na kusina sa likod, gamit ang padala ni Paolo. Hindi kasing ganda ng akin, pero kanila. At doon ko nakita na natuto na sila.

Ngayon, dalawa pa rin ang kusina sa bahay namin sa Quezon City. Pero hindi na dahil sa away. Yung akin, bukas na, pero may respeto. Yung kanila, andun na rin. Kanya-kanya, pero nagkakamustahan na pag nagluluto.

Si Carlo, mas naging maasikaso. Tuwing may bumibili ng materyales, sinasama niya ako at tinatanong, “Ano gusto mo?”

Sa notebook ko, nagdagdag ako ng huling linya: Ika-15 ng Enero, tapos na ang away sa kusina. Walang nanalo, walang natalo. Pero natuto kaming lahat na ang respeto, hindi hinihingi, pinapakita at binabawi pag kailangang bawiin. Mula ngayon, hindi na ako yung manugang na tahimik lang.

At sa unang gabi na tahimik ulit ang bahay, nagsaing ako sa kusina kong pinagpawisan ng ₱100,000, at ang usok na lumabas sa bubong ay hindi na usok ng galit, kundi usok ng bagong simula na sabay-sabay naming kakainin kinabukasan.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨