Pitong taon ko siyang minahal. Ako ang babaeng pakakasalan niya. Pero sa harap ng buong mundo, ibang babae ang pinili niyang pasayahin.

At nang tanungin ko siya, ako pa ang lumabas na masama.”

Alas-diyes ng gabi nang lumabas sa Facebook feed ko ang isang viral video.

Isang lalaki ang lumuhod sa gitna ng concert sa Mall of Asia Arena. Sa harap niya, isang magandang babaeng nakasuot ng puting bestida ang umiiyak habang tinatakpan ang bibig.

Nagsisigawan ang mga tao.

“Say yes! Say yes!”

Ngunit nang lumapit ang camera sa mukha ng lalaki, parang huminto ang pagtibok ng puso ko.

Si Adrian.

Si Adrian Villanueva.

Ang fiancé ko.

Ang lalaking walong taon kong minahal at apat na taon kong nakasama sa iisang bahay.

Tatlong araw lang ang nakalipas, niyakap niya ako bago umalis.

“Love, may emergency business trip ako sa Cebu. Babalik ako agad.”

Ako pa mismo ang nag-impake ng mga damit niya.

Ako ang naglagay ng paborito niyang pabango sa maleta.

At ako rin ang nagpaalala sa kaniyang kumain sa tamang oras.

Pero ngayon, nakikita ko siyang nakaluhod sa harap ni Bianca Reyes.

Ang babaeng palagi niyang ipinapakilalang matalik niyang kaibigan.

Paulit-ulit kong pinanood ang video.

Hindi ako maaaring magkamali.

Ang relo niya, ang kaniyang ngiti, pati ang paraan ng paghawak niya sa kamay ni Bianca—kilalang-kilala ko.

Ipinadala ko sa kaniya ang video.

Wala pang sampung segundo, tumawag siya.

“Ano na naman ang problema mo, Mara?” bungad niya.

Hindi ako nakapagsalita.

“Alam mo namang malungkot si Bianca nitong mga nakaraang araw. Gusto lang niyang manood ng concert. Sinamahan ko lang.”

Tinitigan ko ang engagement ring sa daliri ko.

“Sinamahan mo lang?”

“Oo! At iyong proposal, katuwaan lang iyon. Pangarap niyang maranasan ang ma-propose-an sa harap ng maraming tao. Pinagbigyan ko lang.”

Napapikit ako.

“Adrian, may fiancé ka.”

“Alam ko! Kaya nga hindi ko sinabi sa iyo dahil siguradong magseselos ka. Tingnan mo, tama ako!”

Parang may matalim na bagay na tumusok sa dibdib ko.

“Birthday ko, kasama mo siya. Valentine’s Day, kasama mo rin siya. Noong gusto niyang mag-Baguio, iniwan mo ang anniversary dinner natin para samahan siya.”

“Bakit binabalik mo na naman ang nakaraan?”

“Dahil hindi mo kailanman naintindihan kung gaano mo ako nasasaktan!”

“Wala kaming relasyon ni Bianca! Huwag mong lagyan ng malisya ang pagkakaibigan namin!”

Huminga ako nang malalim.

“Kung ganoon, malaya ka na.”

“Ano?”

“Makipaghiwalay na tayo.”

Narinig ko ang kaniyang buntong-hininga.

“Mara, tigilan mo ang drama. Uuwi ako mamaya. Mag-usap tayo kapag kalmado ka na.”

At ibinaba niya ang tawag.

Ilang minuto ang lumipas, may nag-message.

Si Bianca.

“Ate Mara, sorry po talaga. Hindi ko sinasadyang mag-away kayo ni Kuya Adrian. Gusto ko lang maranasan iyong romantic proposal na napapanood ko sa movies. Alam ko naman pong ikaw ang totoong pakakasalan niya.”

Sinundan iyon ng isa pang mensahe.

“Sana huwag mo siyang pagalitan. Mabait lang talaga siya sa akin. Natatakot siyang magalit ka kaya hindi niya sinabi.”

Napatawa ako habang umiiyak.

Kahit kailan, magaling si Bianca.

Palagi niyang nagagawang magmukhang inosente habang ako ang nasasaktan.

Binlock ko siya.

Makalipas ang halos isang oras, bumukas ang pinto ng condominium namin sa Pasig.

Pumasok si Adrian.

Hindi siya humingi ng tawad.

Hindi niya ipinaliwanag ang pagsisinungaling tungkol sa Cebu.

Sa halip, galit niyang ibinaba ang susi sa mesa.

“Bakit mo binlock si Bianca?”

Napatingin ako sa kaniya.

“Iyon talaga ang una mong sasabihin?”

“Umiiyak siya, Mara! Pakiramdam niya, sinira niya ang relasyon natin.”

“Paano naman ako?”

Natigilan siya.

“Adrian, nakita kong lumuhod ka sa harap ng ibang babae. Alam mo ba kung ano ang pakiramdam noon?”

Lumapit siya at umupo sa tabi ko.

“Love, wala namang nakakakilala sa amin doon. Hindi totoong proposal iyon.”

Hinawakan niya ang palad ko.

Marahan niyang kiniliti ang gitna nito gamit ang daliri.

Iyon ang dati niyang paraan para suyuin ako.

Sa loob ng walong taon, kahit gaano kalaki ang away namin, lumalambot ang puso ko kapag ginagawa niya iyon.

Pero hindi na ngayon.

Inilayo ko ang kamay ko.

“Pagod na ako, Adrian.”

Kumunot ang noo niya.

“Humingi na nga ako ng paumanhin sa paraan ko. Ano pa ba ang gusto mo?”

“Gusto kong piliin mo naman ako. Kahit minsan.”

Tumayo siya.

“Hindi ka ba nagsasawa sa pagiging selosa?”

Tumayo rin ako.

“Hindi ako nagseselos sa pagkakaibigan ninyo. Nasasaktan ako dahil mas mahalaga sa iyo ang nararamdaman niya kaysa sa nararamdaman ko.”

“Kung ganyan ka, bahala ka!”

Tahimik akong pumasok sa kuwarto.

Kinuha ko ang maleta.

Naglagay ako ng ilang damit, mahahalagang dokumento, ATM card, at laptop.

Apat na taon kaming nanirahan sa condominium na iyon.

Halos lahat ng gamit doon, sabay naming pinili.

Pero nang gabing iyon, isang maleta lang ang dinala ko.

Paglabas ko, nakita niya ang bagahe.

“Aalis ka talaga?”

“Oo.”

“Walong taon, Mara. Itatapon mo lahat dahil sa isang biro?”

“Hindi isang biro ang dahilan, Adrian. Walong taon ng paulit-ulit na pananakit.”

Tumawa siya nang mapait.

“Sige. Umalis ka. Pero kapag lumabas ka sa pintong iyan, huwag kang babalik na umiiyak.”

Hindi ako lumingon.

Bandang alas-dos ng madaling-araw, nakaupo ako sa isang tahimik na bangketa sa Ortigas.

Doon ko napagtantong wala akong malapit na kaibigan sa lungsod.

Lumipat ako mula Batangas dahil kay Adrian.

Iniwan ko ang dating trabaho, mga kaibigan, at pamilyar na buhay para makasama siya.

Akala ko, basta kasama ko siya, kahit saan ay magiging tahanan.

Mali pala ako.

Nag-check in ako sa isang hotel.

Kinabukasan, pagkagising ko, muntik ko nang i-message si Adrian ng “Good morning, love.”

Nakasanayan ko iyon sa loob ng walong taon.

Pero wala na ang pangalan niya sa inbox ko.

Naligo ako, nagbihis, at bumaba para mag-almusal.

Kahit masakit ang dibdib ko, kailangan kong kumain.

Kumuha ako ng pandesal, itlog, at kape.

Habang tahimik akong kumakain, may dalawang taong umupo sa harap ko.

Si Adrian.

At si Bianca.

Napatingin ako sa kanila.

Ngumisi si Adrian.

“Akala ko ba sobrang nasaktan ka? Mukhang okay ka naman. Nakakakain ka pa nga.”

Hindi ako sumagot.

Hinawakan ni Bianca ang braso niya.

“Kuya Adrian, huwag ka nang ganyan. Nandito tayo para makipag-ayos.”

Pagkatapos, ngumiti siya sa akin.

“Ate Mara, sorry po. Pinagalitan ko na si Kuya dahil hinayaan ka niyang umalis nang dis-oras ng gabi.”

Ibinaba ko ang tinidor.

“Bianca, hindi iyon ang dapat mong ipag-sorry.”

Nawala ang ngiti niya.

“Ang dapat mong ipag-sorry ay ang pagpapaluhod mo sa fiancé ko sa harap ng libo-libong tao.”

Biglang nagsalita si Adrian.

“Tama na! Kung hindi mo kayang patawarin si Bianca, huwag mo nang asahang susuyuin pa kita!”

Tahimik kong inilabas ang cellphone ko.

“Hindi ko na kailangan ang panunuyo mo.”

Binuksan ko ang email na natanggap ko ilang minuto bago sila dumating.

Pagkatapos, inilapag ko ang telepono sa mesa.

“Adrian, bago ka magsalita tungkol sa kasal natin, may gusto akong ipakita sa iyo.”

Napakunot ang noo niya.

“Ano na naman iyan?”

Tiningnan niya ang screen.

At sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, nakita kong namutla ang mukha niya.

Dahil ang email ay mula sa wedding coordinator namin.

At ang subject nito ay:

“CONFIRMATION OF CANCELLATION — VILLANUEVA–REYES WEDDING RESERVATION.”

Dahan-dahang napalingon si Adrian kay Bianca.

“Bianca…”

Nanginginig ang boses niya.

“Bakit pangalan mo ang nakalagay bilang bride?”

PART 2 — WEBSITE FULL STORY

“Bianca, bakit pangalan mo ang nakalagay bilang bride?”

Iyon ang tanong ni Adrian habang nakatitig sa cellphone ko.

Biglang namutla si Bianca.

“Ano? Kuya, hindi ko alam ang sinasabi mo.”

Pero hindi na siya nakatingin sa akin.

Kay Adrian na siya nakatingin, para bang may lihim silang pareho na biglang nabunyag.

Kinuha ni Adrian ang cellphone.

Binasa niya ang email nang dalawang beses.

Sa reservation, malinaw na nakasulat ang pangalan ng groom.

Adrian Villanueva.

At ang pangalan ng bride:

Bianca Reyes.

Ang venue ay isang garden wedding resort sa Tagaytay.

Ang petsa?

Disyembre 14.

Eksaktong araw na napagkasunduan naming ikasal ni Adrian.

“Paano nangyari ito?” tanong niya.

Hindi ko agad sinagot.

Dahil kagabi, matapos akong mag-check in sa hotel, naalala kong kailangan kong kanselahin ang ilang wedding arrangements.

Ako ang pangunahing nakikipag-usap sa suppliers namin.

Ako ang nag-asikaso ng catering, flowers, invitations, at wedding venue.

Sa loob ng halos isang taon, halos lahat ng libreng oras ko ay inilaan ko sa paghahanda ng kasal.

Pero nang buksan ko ang email mula sa coordinator, may kakaiba akong napansin.

Ang original reservation naming dalawa ay nakansela tatlong linggo na ang nakalipas.

At sa parehong petsa, gumawa ng bagong booking gamit ang pangalan ni Adrian at Bianca.

Nang una kong makita iyon, inakala kong administrative error.

Kaya nag-email ako sa coordinator para humingi ng paliwanag.

Ang sagot niya ang tuluyang gumising sa akin.

“Ma’am Mara, ayon po sa aming records, si Ms. Bianca Reyes ang nag-request ng bride name change. Sinabi niyang siya ang authorized representative ng couple. May ipinadala rin siyang confirmation mula sa email account ni Sir Adrian.”

Kasama sa email ang kopya ng mga dokumento.

At ang pinakamabigat?

Ginamit nila ang depositong binayaran ko para sa orihinal naming reservation.

Isang daan at walumpung libong piso.

Halos kalahati ng naipon ko sa loob ng dalawang taon.

“Hindi ko pinayagan iyan,” mariing sabi ni Adrian.

Napatingin ako sa kaniya.

“Pero email address mo ang ginamit.”

“Hindi ibig sabihin noon na alam ko!”

Doon nagsalita si Bianca.

“Kuya, puwede ba tayong mag-usap nang tayo lang?”

Napatawa ako.

“Bakit? May kailangan pa kayong itago sa akin?”

“Ate Mara, hindi ganoon!”

“Kung hindi ganoon, ipaliwanag mo.”

Napatingin siya sa paligid.

May ilang hotel guests nang nakapapansin sa amin.

Lumapit si Adrian sa kaniya.

“Bianca, sagutin mo ako.”

Napayuko siya.

“Akala ko kasi…”

“Ano ang akala mo?”

“Akala ko hindi na kayo matutuloy.”

Tumahimik ang mesa.

Dahan-dahan akong huminga.

“Bakit mo inakalang hindi na kami matutuloy?”

Namula ang mga mata niya.

“Kasi palagi kayong nag-aaway. Lagi mong sinasabi, Kuya, na napapagod ka na sa ugali ni Ate Mara.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.

Tumingin ako kay Adrian.

“Sinabi mo iyon sa kaniya?”

Hindi siya makasagot.

Nagpatuloy si Bianca.

“At sinabi mo rin na kung hindi lang dahil sa walong taon ninyo, baka matagal ka nang umalis.”

“Bianca, tama na,” mariing sabi niya.

Pero huli na.

Sa unang pagkakataon, narinig ko mula sa ibang tao ang mga salitang matagal ko nang kinatatakutan.

Hindi pala ako basta nagiging selosa sa paningin niya.

Isa na pala akong obligasyong nahihirapan siyang bitawan.

“Kung ganoon,” mahina kong sabi, “bakit mo pa ako niyayang magpakasal?”

“Mara, hindi ganoon kasimple.”

“Simple lang ang tanong ko.”

Napahawak siya sa kaniyang noo.

“Nasabi ko lang iyon noong galit ako.”

Tumango ako.

“Pero kay Bianca mo sinabi. Hindi sa akin.”

Walang sumagot.

Makalipas ang ilang segundo, muling nagsalita si Bianca.

“Akala ko kasi may chance na kami.”

Napatingin si Adrian sa kaniya.

“Ano?”

Umiiyak na siya.

“Kuya, hindi mo ba napapansin? Ako ang lagi mong kasama kapag malungkot ka. Ako ang tinatawagan mo kapag nag-aaway kayo. Ako ang pinupuntahan mo kapag gusto mong magpahinga.”

“Magkaibigan tayo, Bianca!”

“Pero hindi mo ako tinatratong ordinaryong kaibigan!”

Napatigil siya.

At doon ko nakita ang unang bitak sa matagal nilang ipinagmamalaking pagkakaibigan.

“Kapag may gusto ako, binibigay mo. Kapag may problema ako, iniiwan mo ang ginagawa mo. Kahit may date kayo ni Ate Mara, pinupuntahan mo ako.”

Humagulgol siya.

“Kaya noong sinabi kong gusto kong maranasan ang proposal, pumayag ka agad. Paano ko iisiping wala kang nararamdaman?”

Hindi nagsalita si Adrian.

Ako naman, tahimik na nakinig.

Hindi dahil wala na akong pakialam.

Kundi dahil sa wakas, may ibang taong nagsasabi ng matagal ko nang sinusubukang ipaintindi sa kaniya.

“Pero bakit mo pinalitan ang wedding reservation?” tanong ko.

Pinunasan ni Bianca ang luha niya.

“Akala ko kapag nakita ni Kuya na puwede kaming ikasal sa parehong araw, maiisip niyang mas bagay kami.”

“Ginamit mo ang pera ko.”

Napayuko siya.

“Hindi ko alam na ikaw ang nagbayad ng buong deposit.”

“Pero alam mong hindi sa iyo ang reservation.”

Hindi siya nakasagot.

Tumingin ako kay Adrian.

“May access ba siya sa email mo?”

Matagal bago siya tumango.

“Minsan pinapagamit ko sa kaniya ang laptop ko kapag may inaasikaso siyang documents.”

“Pati password?”

“Oo.”

Napailing ako.

“Walong taon, Adrian. Walong taon kong pinaghirapan ang relasyon natin. Pero hinayaan mong makapasok ang ibang babae sa lahat ng bagay na dapat sa ating dalawa lang.”

“Hindi ko alam na gagawin niya iyon!”

“Hindi mo alam ang reservation. Pero alam mong iniwan mo ako noong birthday ko. Alam mong nagsinungaling ka tungkol sa Cebu. Alam mong lumuhod ka sa harap niya.”

Tahimik siya.

“Hindi mo kailangang malaman ang bawat plano ni Bianca para maging responsable sa sarili mong ginawa.”

Tumayo ako.

“Mara, sandali.”

Hinawakan niya ang braso ko.

“Puwede pa nating ayusin ito.”

Tiningnan ko ang kamay niya.

“Bitawan mo ako.”

Agad niya akong binitawan.

“Pakiusap. Huwag mong tapusin ang walong taon dahil dito.”

“Hindi ko tinatapos ang walong taon dahil sa isang pangyayari. Tinatapos ko dahil paulit-ulit mo akong pinaparamdam na hindi ako mahalaga.”

Pagkatapos, iniwan ko silang dalawa sa restaurant.

Hindi ko na hinintay ang susunod nilang pagtatalo.

Nang araw ding iyon, tinawagan ko ang wedding coordinator.

Ipinaliwanag ko ang nangyari at ipinadala ang mga dokumentong nagpapatunay na ako ang nagbayad ng reservation.

Hindi naging madali ang proseso.

May mga kailangang i-review na authorization, payment records, at booking policies.

Pero malinaw ang sinabi ko.

Ayokong gamitin ang perang pinaghirapan ko para sa kasal ng ibang tao.

Pagkatapos ng ilang araw, kinumpirma ng venue na hindi valid ang pagbabago ng pangalan dahil kulang ang kinakailangang authorization.

Naibalik sa pangalan ko ang booking account, at napagkasunduan naming ibalik ang halagang maaari pang ma-refund alinsunod sa kontrata.

May ilang cancellation fees akong kailangang tanggapin.

Masakit mawalan ng pera.

Pero mas masakit sanang magpatuloy sa kasal na alam kong hindi na tama.

Samantala, halos araw-araw akong tinatawagan ni Adrian.

Gumamit siya ng ibang numero.

Nagpadala siya ng email.

Minsan, naghintay siya sa lobby ng hotel.

Sa wakas, pumayag akong makipagkita sa isang café sa Ortigas.

Hindi para makipagbalikan.

Kundi para ayusin ang mga natitira naming gamit at obligasyon.

Pagdating ko, nakita kong pagod siya.

May maitim na bilog sa ilalim ng mga mata niya.

“Mara,” mahina niyang bati.

Umupo ako sa tapat niya.

“Dinala ko ang listahan ng mga gamit na kukunin ko sa condo.”

Hindi niya tiningnan ang papel.

“Hindi na kami nag-uusap ni Bianca.”

Tahimik ako.

“Sinabi ko sa kaniya na lumayo na siya.”

“Desisyon mo iyon.”

“Akala ko matutuwa ka.”

Tiningnan ko siya.

“Adrian, hindi ko kailanman hiniling na wala kang kaibigang babae. Ang hinihingi ko lang ay respetuhin mo ang relasyon natin.”

Napayuko siya.

“Alam ko.”

“Hindi mo alam noon.”

“Alam ko na ngayon.”

Matagal kaming natahimik.

Pagkatapos, inilabas niya ang isang maliit na kahon.

Ang wedding ring na pinili namin dalawang buwan na ang nakalipas.

“Hindi ko pa rin kayang isipin na hindi ikaw ang makakasama ko sa altar.”

Napatingin ako sa singsing.

Naalala ko ang araw na pinili namin iyon.

Halos tatlong oras kaming naglibot sa mga jewelry shop.

Masaya kami noon.

O baka masaya lang ako.

“Mara, mahal kita.”

Naramdaman kong muling bumigat ang dibdib ko.

Dahil kahit matapos ang lahat, hindi basta nawawala ang pagmamahal.

“Naniniwala akong minahal mo ako, Adrian.”

Nag-angat siya ng tingin.

“Kung ganoon, may pag-asa pa?”

“Pero hindi sapat na mahal mo ang isang tao kung palagi mo naman siyang pinaparamdam na pangalawa lang siya.”

Namasa ang kaniyang mga mata.

“Magbabago ako.”

“Sana nga.”

“Para sa atin?”

Umiling ako.

“Para sa sarili mo. Para hindi mo na ulitin ito sa susunod na taong mamahalin mo.”

Doon siya tuluyang umiyak.

At sa kauna-unahang pagkakataon, hindi ko inako ang responsibilidad na pagaanin ang nararamdaman niya.

Dalawang linggo pagkatapos noon, bumalik ako sa Batangas.

Niyakap ako ni Mama nang makita niya ang dala kong maleta.

“Anak, bakit hindi mo sinabi agad?”

Doon ako napahagulgol.

Dahil sa loob ng maraming taon, itinago ko sa pamilya ko ang mga problema namin ni Adrian.

Ayokong masira ang tingin nila sa lalaking balak kong pakasalan.

Ayokong marinig ang mga salitang, “Sinabi na namin sa iyo.”

Pero hindi iyon ang sinabi ni Mama.

Hinaplos niya ang buhok ko.

“Anak, hindi kabawasan sa pagkatao mo ang pag-uwi kapag hindi ka na masaya.”

“Ma, walong taon…”

“Alam ko.”

“Parang nasayang lahat.”

Umiling siya.

“Hindi nasayang ang pagmamahal na ibinigay mo nang buong puso. Pero hindi ibig sabihin na kailangan mong magbigay pa hanggang maubos ka.”

Niyakap ko siya nang mahigpit.

Sa unang pagkakataon matapos ang maraming gabi, nakatulog ako nang hindi naghihintay ng tawag mula kay Adrian.

Lumipas ang tatlong buwan.

Nakahanap ako ng trabaho sa isang marketing company sa Lipa.

Unti-unti kong naibalik ang dati kong routine.

Nagkita kaming muli ng mga kaibigan ko noong kolehiyo.

Nagkaroon ako ng oras para sa sarili ko.

Hindi agad nawala ang lungkot.

May mga umagang hinahanap ko pa rin ang dating buhay.

May mga kantang hindi ko kayang pakinggan.

May mga lugar na nagpapaalala sa akin kay Adrian.

Pero sa bawat araw na lumilipas, natututuhan kong hindi kailangang bumalik sa taong nanakit sa akin para lamang mawala ang pangungulila.

Isang hapon, nakatanggap ako ng email mula kay Adrian.

Hindi na siya humihiling na magkabalikan kami.

Isang mahabang paghingi ng tawad ang laman nito.

Inamin niyang nasanay siyang palagi akong nagpapatawad.

Inamin niyang naging komportable siya sa pagmamahal ko hanggang sa nakalimutan niyang kailangan din niya itong alagaan.

At inamin niyang ang ginawa niya sa concert ay hindi inosenteng biro.

“Kahit wala akong balak pakasalan si Bianca, alam kong nasaktan kita sa ginawa ko. Mas pinili kong ipagtanggol ang sarili ko kaysa pakinggan ka. Patawad, Mara.”

Matagal kong tinitigan ang email.

Pagkatapos, nag-reply ako.

“Salamat sa pag-amin. Pinapatawad na kita, Adrian. Pero hindi ibig sabihin noon na babalik ako. Sana pareho tayong matutong magmahal nang mas maayos.”

Iyon ang huling mensahe ko sa kaniya.

Dumating ang Disyembre 14.

Ang araw na dapat sana ay kasal namin.

Maaga akong nagising.

May sandaling sumikip ang dibdib ko nang makita ang petsa sa kalendaryo.

Sa ibang buhay, marahil nakasuot ako ng puting wedding gown.

Marahil naglalakad ako papunta sa altar.

Marahil umiiyak ako sa tuwa habang hinihintay ako ni Adrian.

Pero sa totoong buhay, nakaupo ako sa veranda ng bahay namin, may hawak na mainit na kape.

Naririnig ko ang tawanan nina Mama at Papa sa kusina.

May banayad na hangin mula sa mga puno sa bakuran.

Tahimik.

Payapa.

At sa unang pagkakataon, hindi ko naramdamang may kulang.

Kinuha ko ang cellphone ko.

Binuksan ko ang lumang album ng wedding preparations.

Mga larawan ng bulaklak.

Mga sample ng invitations.

Mga larawan namin ni Adrian noong masaya pa kami.

Isa-isa kong tiningnan.

Hindi ko kinailangang burahin ang lahat para patunayang naka-move on na ako.

Dahil bahagi iyon ng buhay ko.

Bahaging minahal ko.

Bahaging nagturo sa akin kung ano ang hindi ko na dapat tanggapin.

Isinara ko ang album.

Pagkatapos, lumabas si Mama na may dalang almusal.

“Anak, may lakad ka ba ngayon?”

Ngumiti ako.

“Meron, Ma.”

“Saan?”

“Sa Tagaytay. Gusto kong manood ng sunset.”

“Mag-isa ka?”

Tumango ako.

“Opo. Gusto ko munang matutong maging masaya kahit ako lang.”

Ngumiti siya.

At nang gabing iyon, habang pinagmamasdan ko ang paglubog ng araw sa likod ng Taal Lake, naalala ko ang viral video na minsang nagpaguho sa mundo ko.

Noon, akala ko iyon na ang pinakamasakit na gabing mararanasan ko.

Ngayon, naiintindihan ko na.

Hindi ang pagkawala ni Adrian ang pinakamalaking trahedya sa buhay ko.

Ang tunay na trahedya sana ay kung nanatili ako sa relasyong unti-unting kumikitil sa respeto ko sa sarili.

Huminga ako nang malalim.

At ngumiti.

Dahil sa wakas, wala na akong kailangang patunayan.

Wala na akong kailangang agawan ng atensyon.

Wala na akong kailangang pakiusapang piliin ako.

Sa pagkakataong ito, ako naman ang pumili sa sarili ko.

Mensahe ng kuwento

Hindi lahat ng relasyong tumagal ay kailangang mauwi sa kasal. Minsan, ang pinakamalaking patunay ng pagmamahal sa sarili ay ang lakas ng loob na umalis sa lugar kung saan paulit-ulit kang nasasaktan.

Ang tunay na pagmamahal ay hindi dapat ipinagmamakaawa, ipinaglalaban laban sa ibang tao, o binabayaran ng sariling dignidad.