Iyon ang sinumpa ng asawa ko sa telepono.

Hindi niya alam na hawak ko noon ang pulang anting-anting na minana ko sa aking lola.

Tumingin ako sa biglang nagliliwanag nitong bato at malamig na sinabi:

“Kung iyan ang gusto mo.”

Tatlumpung minuto ang lumipas, tumawag ang emergency room ng isang ospital sa Quezon City.

“Ma’am… asawa po ba kayo ni Mr. Adrian Villareal? May kasama po siyang babae. May nangyaring… hindi namin maipaliwanag.”

Tatlong taon na kaming kasal ni Adrian.

Noong una, halos sambahin niya ako.

Ako si Mara de Leon, at bago kami ikasal, may sarili akong trabaho sa isang malaking property firm sa Makati. Maayos ang kita ko, maganda ang career ko, at hindi ko kailangang umasa kaninuman.

Pero nang magsimulang sabihin ni Adrian na gusto na niyang magkaroon kami ng anak, hinikayat niya akong mag-resign.

“Hindi mo kailangang mapagod,” sabi niya noon. “Ako ang bahala sa atin.”

Naniwala ako.

Unti-unti, ang lalaking nagbubukas noon ng pinto para sa akin ay naging lalaking naiirita kahit tanungin ko lang kung uuwi ba siya para sa hapunan.

Naging madalas ang overtime.

Naging palaging nakataob ang cellphone.

At may isang pangalan na paulit-ulit kong nakikita sa notifications niya.

Bianca Ramos.

Kababatang kaibigan niya.

Ang babaeng palaging nagko-comment sa mga litrato namin:

“Bagay na bagay talaga kayo!”

“Best couple!”

“Sana all may marriage na ganito katatag.”

Nang gabing iyon, lampas alas-onse na pero wala pa rin si Adrian.

Tinawagan ko siya.

Maingay sa paligid.

Hindi tunog opisina.

“Nasaan ka?”

Napabuntong-hininga siya.

“Mara, nasa kumpanya ako. May emergency meeting.”

“Hanggang ganitong oras?”

Biglang tumaas ang boses niya.

“Bakit ba para kang pulis? Wala ka bang tiwala sa asawa mo?”

Hindi ako sumagot.

Siguro dahil narinig ko sa kabilang linya ang mahinang tawa ng isang babae.

Parang pamilyar.

“Adrian,” sabi ko, “sigurado kang nasa opisina ka?”

Natahimik siya sandali.

Pagkatapos ay tumawa.

“Grabe ka talaga.”

At saka niya sinabi ang sumpa.

Kung niloloko niya ako, sana raw dumikit siya sa babaeng kasama niya at hindi na sila mapaghiwalay.

Sa sandaling iyon, uminit ang anting-anting sa aking palad.

Lumang pulang bato iyon na nakakabit sa manipis na gintong kuwintas.

Pamana ng pamilya namin.

Noong bata ako, paulit-ulit ang bilin ng lola ko:

“Huwag kang basta maniniwala sa sumpa ng taong galit o sinungaling. May mga salitang pinakikinggan ng tadhana.”

Hindi ko iyon pinaniwalaan noon.

Hanggang sa gabing iyon.

Namula ang bato.

Parang may apoy sa loob.

Kaya bumulong ako:

“Kung iyan ang gusto mo.”

At namatay ang liwanag.

Tatlumpung minuto matapos iyon, tumawag ang Eastview Medical Center.

Pagdating ko roon, halos hindi ako makapasok sa emergency room dahil sa dami ng taong nakatayo sa hallway.

May mga nurse.

May mga security guard.

May pasyenteng nakikiusyoso.

At may ilang taong palihim na kumukuha ng video.

Sa gitna nila ay isang stretcher na tinatakpan ng malaking puting kumot.

Dalawang katawan ang malinaw na makikita sa ilalim.

Magkadikit.

Mahigpit.

Parang walang paraan para paghiwalayin.

“Mara!”

Kahit nakatakip ang kalahati ng mukha niya, nakilala ko agad ang boses ni Adrian.

Namumula siya sa kahihiyan.

At ang babaeng halos nagtatago sa dibdib niya ay walang iba kundi si Bianca.

Ang “kaibigan lang.”

Ang “parang kapatid.”

Ang babaeng sinasabi niyang wala akong dapat pagselosan.

May narinig akong bumubulong sa likod ko.

“Sila raw iyong nakita sa parking area ng isang hotel.”

“Hindi raw talaga sila mapaghiwalay.”

“Pati mga doktor, hindi maintindihan.”

Dumating ang biyenan kong si Corazon kasama ang nakababatang kapatid ni Adrian na si Trisha.

Nang makita ako ni Corazon, parang ako pa ang may kasalanan.

“Ikaw!”

Sumugod siya sa akin.

“Anong ginawa mo sa anak ko?”

Umatras ako.

“Bakit ako ang tinatanong ninyo? Hindi naman ako ang kasama niya sa hotel.”

May ilang taong napatawa.

Lalong namula si Adrian.

“Tumahimik ka!” sigaw ni Trisha. “Bago siya tumawag sa’yo, normal naman siya! Pagkatapos ninyong mag-usap, nangyari ito!”

Tiningnan ko siya nang diretso.

“Kung may kapangyarihan akong pagdikitin ang dalawang tao, bakit ko pipiliing idikit ang asawa ko sa ibang babae?”

Walang nakasagot.

Itinaas ni Corazon ang kamay niya para sampalin ako.

Pero bago niya ako tamaan, hinawakan ng isang doktor ang pulsuhan niya.

“Ma’am, ospital po ito.”

Binitiwan niya si Corazon at lumapit sa akin.

“Mrs. Villareal?”

“Opo.”

“Ako si Dr. Rafael Mendoza.”

Tumingin siya sandali kina Adrian at Bianca.

“May ilang bagay kaming kailangang itanong sa inyo.”

Sinundan ko siya papunta sa isang maliit na consultation room.

Isinara niya ang pinto.

Akala ko tatanungin niya ako tungkol sa medical history ni Adrian.

Sa halip, naglabas siya ng dalawang scan.

“Mrs. Villareal,” sabi niya, “dalawampung taon na akong doktor. Pero wala pa akong nakitang ganito.”

Itinuro niya ang bahagi ng scan.

“Walang sugat. Walang adhesive. Walang abnormal na tissue growth. Pero sa tuwing sinusubukan naming paghiwalayin sila…”

Huminto siya.

“Ano?”

“Bumababa nang sabay ang blood pressure nila.”

Napakunot ang noo ko.

“Anong ibig sabihin?”

“Parang kinikilala ng katawan nila ang isa’t isa bilang isang sistema.”

Nanlamig ang mga daliri ko.

Biglang tumunog ang cellphone ng doktor.

May pumasok na nurse.

“Doc, may problema po.”

“Ano?”

“Gising na si Ms. Bianca.”

Huminga nang mabilis ang nurse bago nagpatuloy.

“At sinabi niyang alam daw niya kung bakit nangyayari ito.”

Tumingin siya sa akin.

“Pero ayaw niyang magsalita hangga’t hindi raw naririto si Mrs. Villareal.”

Pagbalik namin sa emergency room, tahimik na ang paligid.

Maputla si Bianca.

Namamaga ang mga mata niya.

Tumingin siya sa akin na para bang ngayon niya lang ako tunay na kinatatakutan.

“Mara…”

“Sabihin mo.”

Napakapit siya sa kumot.

“Hindi mo alam ang buong katotohanan.”

Tumawa ako nang mahina.

“May mas malala pa ba kaysa malaman kong niloloko ako ng asawa ko?”

Napapikit siya.

Pagkatapos ay sinabi niya ang mga salitang nagpatahimik sa buong silid.

“Hindi lang relasyon namin ang itinago ni Adrian sa’yo.”

Dahan-dahan niyang itinaas ang tingin.

“Anim na buwan na kaming naghihintay na mabuntis ka.”

Nanigas ako.

“Bakit?”

Humagulgol si Bianca.

“Dahil kapag nabuntis ka na…”

Napatingin siya kay Adrian.

“…doon ka niya iiwan.”

PARTE2

 

“…doon ka niya iiwan.”

Parang biglang nawala ang lahat ng ingay sa emergency room.

Hindi ako nakagalaw.

Tiningnan ko si Adrian.

“Anong ibig niyang sabihin?”

“Mara, huwag kang maniwala—”

“Manahimik ka!” sigaw ni Bianca.

Napalingon kaming lahat sa kanya.

Hindi ko alam kung dahil sa takot o sa matinding pressure ng nangyayari, pero tila tuluyan nang bumigay ang pagpipigil niya.

“Pagod na akong akuin lahat!”

Namutla si Adrian.

“Bianca!”

“Akala mo poprotektahan pa rin kita pagkatapos nito?”

Natawa siyang umiiyak.

“At sino ang nagsabing hindi tayo puwedeng paghiwalayin? Ikaw mismo!”

Kumalat ang bulungan sa paligid.

Lumapit si Dr. Mendoza.

“Ms. Ramos, kailangan ninyong kumalma.”

Pero nakatitig lamang si Bianca sa akin.

“Mara, hindi aksidente na ilang buwan ka nang umiinom ng vitamins at gamot.”

Napahawak ako sa bag ko.

May fertility supplements akong iniinom.

Si Adrian mismo ang bumibili.

Sabi niya, nireseta raw iyon ng kaibigan niyang doktor.

“Anong ginawa ninyo?”

“Wala kaming inilagay na lason,” mabilis niyang sagot. “Pero may plano siya.”

“Bianca!”

Ngayon ay sumigaw na si Adrian.

Lalong naghinala ang lahat.

Tumingin ako sa asawa ko.

“Hayaan mo siyang magsalita.”

Huminga nang malalim si Bianca.

“May lupa ang pamilya mo sa Batangas, di ba?”

Napatigil ako.

Ang lupang iyon ang huling ari-ariang minana ko mula sa aking lolo.

Mahigit labindalawang ektarya, malapit sa isang bagong development.

Ilang beses na akong kinukulit ni Adrian na ibenta iyon.

Lagi akong tumatanggi.

“Anong kinalaman noon?”

“Kapag nagkaanak kayo,” sabi ni Bianca, “gusto niyang kumbinsihin kang ilagay ang property sa family corporation na binubuo niya. Sasabihin niyang para sa future ng bata.”

Naramdaman kong kumirot ang dibdib ko.

“Pagkatapos?”

“Kapag nailipat na…”

Pumikit siya.

“…maghahain siya ng annulment.”

Sumabog ang boses ni Corazon.

“Sinungaling ka!”

Pero nang lingunin ko ang biyenan ko, hindi galit ang nakita ko sa mukha niya.

Takot.

Alam niya.

Doon ako mas nasaktan.

“Alam ninyo?”

Umiling siya.

“Mara, hindi—”

“Alam ninyo.”

Hindi na iyon tanong.

Tahimik si Trisha.

Nakayuko.

Isa-isang naglaglagan ang mga piraso ng nakaraang tatlong taon sa isip ko.

Bakit bigla akong hinikayat mag-resign.

Bakit palagi niyang sinasabing huwag akong mag-alala tungkol sa pera.

Bakit gusto niyang siya ang humawak ng documents ko.

Bakit pinipilit niya akong magpatingin sa fertility clinic na pinili niya.

Hindi pala ako inaalagaan.

Unti-unti niya akong ginagawang dependent.

“May ebidensya ka?” tanong ko kay Bianca.

Tumango siya.

“Phone ko.”

Inabot ng nurse ang cellphone niya.

“Password?”

“0317.”

Nanlisik ang mata ni Adrian.

“Bianca, kapag ginawa mo iyan—”

“Ano?” sigaw niya. “Iiwan mo ako? Hindi ba iyon din naman ang balak mo?”

Binuksan niya ang phone.

May hidden folder.

Mga screenshot.

Voice recordings.

Bank transfers.

At isang draft agreement.

Nandoon ang pangalan ko.

Mara de Leon-Villareal.

May proposal na ilipat ang Batangas property sa isang bagong corporation.

At sa isang message ni Adrian kay Bianca, malinaw ang nakasulat:

Kapag buntis na siya, magiging emotional iyon. Mas madali siyang papayag para sa bata. Kapag nailipat na, saka natin aayusin ang atin.

Hindi ako umiyak.

Iyon ang ikinagulat ko.

Tatlong taon akong umiyak nang palihim sa banyo tuwing hindi siya umuuwi.

Umiyak ako noong anniversary namin at nakalimutan niya.

Umiyak ako noong sabihin niyang wala akong ambag dahil wala naman akong trabaho.

Pero nang makita ko ang buong katotohanan, wala nang luha.

Parang may namatay na sa loob ko bago pa ako makarating sa ospital.

Tumayo si Corazon.

“Mara, pamilya tayo. Huwag nating palakihin ito.”

Napatingin ako sa kanya.

“Pamilya?”

“Oo. Nagkamali si Adrian, pero lalaki siya. Minsan—”

“Ma.”

Si Trisha mismo ang pumigil sa kanya.

“Tumigil ka na.”

Gulat kaming lahat.

Namumula ang mga mata ni Trisha.

“Alam kong may babae si Kuya.”

Napapikit ako.

“Gaano katagal?”

“Mahigit isang taon.”

“Trisha!” sigaw ni Corazon.

“Pero hindi ko alam ang tungkol sa property!” mabilis niyang sabi. “Akala ko… akala ko relasyon lang. Sinabi ni Mama na huwag akong makialam dahil maaayos din.”

Para bang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong pagkatao ko.

Hindi lang pala isang tao ang nagsinungaling.

Isang buong pamilya ang piniling manahimik habang ginagawa akong tanga.

Biglang sumigaw si Adrian.

“Aray!”

Napalingon kami.

Sinusubukan niyang ilayo ang braso niya kay Bianca.

Agad na bumilis ang tunog ng monitor.

“Stop!” sigaw ni Dr. Mendoza.

Pagkabitiw ni Adrian, bumalik sa normal ang readings.

Tumingin sa akin ang doktor.

“Hindi pa rin namin maipaliwanag ito.”

Napahawak ako sa anting-anting sa leeg ko.

Mainit na naman iyon.

Biglang bumalik sa alaala ko ang huling sinabi ng lola ko bago siya namatay.

Hindi nagpaparusa ang bato nang walang dahilan. Hindi ito sumusunod sa galit. Sumusunod ito sa panata.

Panata.

Hindi ko sila isinumpa.

Si Adrian mismo ang gumawa noon.

Ako lamang ang nagsabi:

Kung iyan ang gusto mo.

Lumapit ako sa stretcher.

Nang makita ni Adrian ang hawak kong anting-anting, nagbago ang mukha niya.

“Hindi.”

Napakunot ang noo ko.

“Alam mo ito?”

Hindi siya sumagot.

Ngunit si Corazon ang biglang napaatras.

“Ang bato…”

Napalingon ako sa kanya.

“Kilala ninyo?”

Walang kulay ang mukha niya.

“Nakita ko iyan noong kasal ninyo.”

“At?”

Huminga siya nang malalim.

“Sinabi ng nanay mo sa akin na pamana raw iyan ng pamilya ninyo.”

“Hindi ninyo sinagot ang tanong ko.”

Tahimik siya.

Si Adrian ang biglang nagsalita.

“Mara, tanggalin mo.”

“Ano?”

“Ang kuwintas.”

Nanginginig ang boses niya.

“Sabihin mong binabawi mo.”

Ngayon ko naintindihan.

May alam siya.

“Paano mo nalaman?”

Walang sagot.

Kaya si Bianca ang sumagot.

“Hinahanap niya iyan noon pa.”

Para akong sinuntok sa dibdib.

“Ano?”

“Sinabi niyang may mga lumang kuwento tungkol sa pamilya mo. Akala niya alamat lang. Kaya gusto niyang malaman kung saan mo itinatago.”

Tiningnan ko si Adrian.

“Pinakasalan mo ba ako dahil dito?”

“Huwag kang baliw.”

“Sumagot ka.”

Napapikit siya.

Pagkatapos ay bumulong:

“Hindi noong una.”

Mas masakit ang sagot na iyon kaysa sa inaasahan ko.

Ibig sabihin, minsan niya akong minahal.

At sa isang punto, pinili niyang gawing kasangkapan ang taong minahal niya.

“Sa una, mahal kita,” sabi niya. “Pero nagbago ang mga bagay.”

“Hindi.”

Umiling ako.

“Hindi nagbago ang mga bagay. Ikaw ang nagbago.”

Lumuhod si Corazon sa tabi ng stretcher.

“Mara, patawarin mo siya. Alisin mo ang sumpa. Kahit ano ang gusto mo.”

Tumingin ako sa kanya.

“Kanina, gusto ninyo akong sampalin.”

Natahimik siya.

“Ngayon gusto ninyong ako ang magligtas sa kanya.”

Hindi siya makatingin sa akin.

Lumapit ako kay Adrian.

Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi siya mukhang makapangyarihan.

Hindi siya iyong lalaking nagdidikta kung saan ako pupunta, sino ang kakausapin ko, o magkano ang maaari kong gastusin.

Takot na takot siya.

“Mara,” bulong niya, “please.”

Hinawakan ko ang bato.

“Bakit ko kayo paghihiwalayin?”

Umiyak si Bianca.

“Hindi ko kayang mabuhay nang ganito.”

Tiningnan ko siya.

“Alam mong kasal kami.”

“Oo.”

“Ngumiti ka sa akin. Kumain ka sa bahay namin. Tinawag mo akong ate.”

Humagulhol siya.

“Alam ko.”

“Hindi kita pinilit gawin iyon.”

“Hindi.”

“At ikaw?”

Tumingin ako kay Adrian.

“Sinumpa mo ito nang sarili mong bibig.”

Wala siyang naisagot.

Hinawakan ko ang anting-anting.

Pero hindi ko hiniling na manatili silang ganoon habambuhay.

Dahil ayokong ang natitirang buhay ko ay umiikot pa rin sa paghihiganti.

“Kung ang sumpang ito ay nabuo dahil sa kasinungalingan,” mahinahon kong sinabi, “hayaan itong matapos kapag wala nang kasinungalingang natitira.”

Biglang uminit ang bato.

Namula.

Napaatras ang mga nurse.

Tumunog nang sabay ang dalawang monitor.

At pagkatapos—

Nawala ang pulang liwanag.

Napahiyaw si Bianca.

Unti-unting nakalayo ang katawan niya kay Adrian.

Walang sugat.

Walang dugo.

Para bang walang nangyari.

Tahimik ang buong emergency room.

Pati si Dr. Mendoza ay nakatitig lamang.

Ngunit bago pa makapagsalita si Adrian, tumunog ang cellphone ko.

Abogado ko.

Kanina, bago ako pumunta sa ospital, ipinadala ko sa kanya ang kopya ng ilang dokumentong matagal ko nang pinagdududahan.

Sinagot ko ang tawag.

“Mara,” sabi ni Attorney Camille Santos, “tama ang hinala mo.”

Napatingin ako kay Adrian.

“May dalawang pekeng pirma sa loan documents. At ginamit ang pangalan mo bilang guarantor sa halos ₱18 milyon.”

Parang bumagsak ang huling pader.

Namumutla si Adrian.

“Hindi mo maiintindihan—”

“Naiintindihan ko.”

Ibinaba ko ang tawag.

“Akala mo dahil wala na akong trabaho, wala na rin akong utak.”

“Mara—”

“At akala mo dahil mahal kita, wala akong kakayahang umalis.”

Kinabukasan, umalis ako sa bahay namin.

Hindi ko dinala ang mga mamahaling regalo niya.

Kinuha ko lang ang personal kong dokumento, ilang damit, litrato ng pamilya ko, at ang pulang anting-anting.

Isinumite ng abogado ko ang mga dokumento tungkol sa pekeng loan at unauthorized transactions.

Makalipas ang ilang linggo, nagsimula ang imbestigasyon.

Nawala ang posisyon ni Adrian sa kumpanyang pinagtatrabahuhan niya nang kumalat ang impormasyon tungkol sa mga dokumentong pineke niya.

Si Bianca naman ay nakipag-cooperate at ibinigay ang lahat ng records na hawak niya kapalit ng sarili niyang legal na depensa.

Hindi ko na sila muling kinausap.

Anim na buwan pagkatapos noon, bumalik ako sa trabaho.

Hindi sa dati kong kumpanya.

Nagtayo ako ng maliit na property consultancy kasama ang dalawang dati kong kasamahan.

Hindi agad naging madali.

May mga gabing nagigising pa rin ako dahil sa alaala ng tatlong taong ginugol kong sinusubukang maging “sapat” para sa isang lalaking matagal nang hindi karapat-dapat sa akin.

Pero araw-araw, unti-unti kong nabawi ang sarili ko.

Isang hapon, habang inaayos ko ang mga papeles sa bago kong opisina, napansin kong malamig na ang anting-anting sa aking leeg.

Wala nang pulang liwanag.

Wala nang kakaibang init.

Naalala ko ang sinabi ng lola ko.

Hindi ang bato ang magliligtas sa iyo. Ipapakita lamang nito kung sino ang nasa harap mo. Ikaw pa rin ang kailangang pumili kung mananatili ka o lalakad palayo.

Ngayon ko lang iyon tunay na naintindihan.

Hindi ako iniligtas ng sumpa.

Ang nagligtas sa akin ay ang sandaling tumigil akong gumawa ng dahilan para sa taong paulit-ulit akong sinasaktan.

Ang katotohanan ay hindi laging dumarating nang tahimik.

Minsan, kailangan munang gumuho ang lahat bago natin makita kung ano talaga ang matagal nang nakatayo sa harap natin.

At kung may isang bagay akong natutunan, ito iyon: