Bahagi 3: Tinawagan Ko Ang Tunay Na May-ari Ng Condo Na Nasa Canada At Doon Ko Nalaman Na Ang Lahat Ng Papel Na Pinirmahan Nila Ay Peke At Walang Bisa Kahit Kailan Sa Batas
Hindi ko alam kung ano ang mas nakakahilo.
Yung lagnat na bumabalik sa katawan ko dahil sa pagod, o yung numerong 780,000 na kumikislap sa screen ng cellphone ni Trish.
Villa Escudero Tagaytay Wedding & Events.
Alam na alam ko yan.
Tatlong buwan nang ipinagmamalaki ni Trish sa Facebook niya na may boyfriend siyang seaman na si Carlo na magpo-propose na raw sa kanya sa Tagaytay.
Pero ang hindi ko alam, yung pangarap niyang garden wedding na pang- Instagram, pera ko pala ang pambayad.
Pera na galing sa panloloko.
“Trish.” Tawag ko sa kanya, mahinahon pero nanginginig ang boses ko. “Anong ibig sabihin niyan?”
Agad niyang pinatay ang screen at itinago ang phone sa likod ng bayong ni Aling Teresita.
“Wala! Wala kang pakialam! Private yun!”
Si Aling Teresita, mabilis ang depensa.
“Syempre sa kasal ni Trish! Ano pa ba! Ikaw kasi, kung pumayag ka agad, hindi sana kami nagmamadali! Si Carlo, kailangan na ng venue dahil uuwi na siya galing barko next month! Anong masama kung unahin namin ang kaligayahan ng kapatid ng asawa mo!”
Napaatras yung mag-asawang buyer.
Yung babae, si Anna Santos pala ang pangalan base sa narinig ko sa broker, halos maiyak na.
“800k? Ibinayad niyo sa kasal? Eh pera namin yun! Downpayment namin yun para sa anak namin! Paano na yung school ng anak ko? Paano na yung loan namin sa banko?”
Yung broker na si Jayson, pinagpapawisan na nang husto.
“Sir Marco, sabi mo malinis ang papers! Sabi mo nasa probinsya lang si misis at pumayag na! Bakit ngayon may ganito? Ma-e-eskandalo tayo sa PRC nito!”
Si Marco, sa wakas, lumuhod.
Hindi literal na lumuhod, pero yung tuhod niya parang nanghina at napasandal siya sa pader.
“Sofia, patawarin mo ko. Kailangan lang talaga. Si Mama, may utang sa bombay na 300k dahil pinangnegosyo niya pero nalugi. Si Trish, kapag hindi natuloy yung kasal, iiwan siya ni Carlo. Sabi ni Mama, tutal naman nasa pangalan mo ang condo pero parang sa atin na rin yun kasi mag-asawa tayo. Pag nabenta, malaki pa matitira, makakabili tayo ng mas mura sa Cavite.”
Tinitigan ko siya.
Tatlong taon akong nagbayad ng lahat.
Condo dues na 6,500 kada buwan.
Meralco na umaabot ng 8k dahil maghapon bukas ang aircon ni Aling Teresita.
Tubig, internet, groceries.
Lahat.
Samantalang siya, 45k ang sweldo bilang supervisor sa logistics company sa McKinley, pero 20k napupunta kay Aling Teresita, 15k kay Trish pang-allowance at pang-parlor, at yung 10k na natira, pang-yosi at pang- Mobile Legends load niya.
Ako pa ang nag-aabot ng pamasahe niya minsan.
At ngayon, sasabihin niyang “parang sa atin na rin yun”?
“Marco,” sabi ko, kalmado na ako ngayon. Yung kalmadong delikado. “May isang bagay kayong hindi alam.”
Kinuha ko ang maleta ko at binuksan.
Sa loob ng hidden compartment ng maleta ko, laging nandun ang isang brown envelope na luma.
Hindi ko ito binubuksan sa harap nila sa loob ng tatlong taon dahil natatakot akong mawala.
Nilabas ko.
Long-term Lease Contract.
Nakasaad: Lessor: Ma. Corazon Villanueva. Lessee: Sofia M. Reyes. Property: Unit 24F Avida Towers BGC. Term: 5 years, renewable. Monthly Rent: Php 25,000. Special Condition: Discounted rate due to former employee-employer relationship and property caretaker arrangement while owner is abroad.
Tiningnan ko silang lahat.
“Ang condo na ito, hindi ko pag-aari. Hindi natin pag-aari. Ni hindi ito minana ng pamilya ko. Nirentahan ko ito.”
Natahimik ang buong hallway.
Si Aling Teresita, natawa nang pilit.
“Anong nirentahan? Anong pinagsasabi mo? Sinungaling ka! Gusto mo lang solohin! May titulo ka!”
“May photocopy kayo ng titulo,” putol ko. “Pero nakita niyo ba ang original? Alam niyo ba kung sino si Ma. Corazon Villanueva?”
Si Marco, nanlaki ang mata.
“Yung dati mong boss sa dati mong kumpanya? Yung matandang dalaga na nasa Canada na?”
“Oo. Siya ang may-ari. Nasa Toronto siya ngayon. Pinatira niya ako dito ng mura dahil ako ang nag-alaga sa nanay niya bago ito namatay. At dahil wala siyang anak, pinagkatiwalaan niya ako. Ang usapan, ako lang ang titira. At nung pinilit mong patirahin ang nanay at kapatid mo nang walang paalam sa kanya, hindi ko na sinabi sa kanya dahil nahihiya ako sa’yo.”
Nanginig si Jayson na broker.
“Ma’am, kung lease lang to, hindi to pwedeng ibenta. Null and void ang deed of sale. Pwede kaming makasuhan ng falsification!”
Si Aling Teresita, hindi pa rin makapaniwala.
“Imposible! May susi kami! May titulo!”
“Wala kayong titulo,” sigaw ko na. “Peke yung binigay niyo sa broker! Tinakpan niyo yung pangalan ng tunay na may-ari gamit pentel pen dahil ang totoo, kinuha niyo lang yung lumang photocopy na nasa drawer ko nung naglilinis ako dati, yung sample title na ginamit ng admin namin for filing demo!”
Biglang kinuha ni Anna Santos, yung babaeng buyer, yung folder at tinignan ulit yung photocopy.
“Oo nga! May pentel pen nga! At iba ang font nung pirma! Diyos ko, na-scam kami!”
Si Trish, biglang umiyak nang malakas, hindi dahil sa hiya, kundi dahil sa takot.
“Ate Sofia, wag mo kaming isumbong! Yung venue, non-refundable! 780k! Pag hindi natuloy, magagalit si Carlo! Ipapahiya niya ako!”
“At sa tingin mo, problema ko yun?” Sabi ko. “Problema ko ba na ginamit niyo ang pera ng ibang tao para sa engrandeng kasal mo na hindi mo naman kayang bayaran?”
Tumawag ako sa harap nila.
Video call.
Buti na lang, gabi na sa Canada pero umaga pa lang doon, at sumagot si Tita Cora.
80 years old na si Tita Cora, pero matalas pa ang mata.
“Sofia, hija! Kamusta ka na? Bakit ka umiiyak?”
“Tita, sorry po. Kailangan ko po kayong kausapin. Nandito po ang asawa ko at pamilya niya. Binenta po nila ang unit niyo.”
Nanlaki ang mata ni Tita Cora sa screen.
“Ano? Binenta? Hija, paano nila mabebenta? Nasa akin ang original title dito sa Toronto! At nasa vault ng BPI Alabang ang isa pang kopya! Sino sila para magbenta ng hindi kanila?”
Pinaharap ko ang camera kina Marco at Aling Teresita.
Si Aling Teresita, biglang naging maamong tupa.
“Ma’am, Ma’am Corazon, pasensya na po, hindi po namin alam… akala po namin kay Sofia na…”
“Anong akala? Kahit kay Sofia, hindi niya pwedeng ibenta dahil hindi kanya! At ikaw, Marco, lalaki ka! Anong klase kang asawa? Ninakaw mo ID ng asawa mo? Nagpanggap ka?”
Doon na bumigay si Marco at napahagulgol.
Pero hindi pa tapos.
Sabi ni Tita Cora, “Sofia, may CCTV ba yang unit? Naglagay ako ng hidden camera dati sa may bookshelf dahil may nawawalang alahas ang nanay ko dati. Naka-connect yun sa email ko. Tingnan mo, baka may naka-record na pagnanakaw ng ID.”
Tumakbo ako sa bookshelf.
Nandun pa yung lumang hardbound na libro ni Tita Cora na “Philippine Taxation”.
Sa likod nun, may maliit na itim na bilog.
At nang buksan ko ang lumang laptop ko at i-check ang email na binigay ni Tita Cora dati na hindi ko na ginagamit, may folder na “Motion Detection”.
At nandun.
March 15, 3:42 PM.
Si Marco, binubuksan ang drawer ko habang tulog ako dahil may lagnat ako.
Kinuha niya ang UMID ko, marriage certificate, at yung lumang sample title.
At si Aling Teresita, hawak ang cellphone, nagvi-video sa akin habang nakahiga ako, sinasabing “Sige na, sabihin mo, payag ka na sa bahay.”
Doon, malinaw na malinaw, nakapikit ako, at sinabi ni Aling Teresita nang pabulong, “Sabihin mo, ‘oo, payag ako’, dali.”
At yung boses ko, halos bulong, “Oo…”
Iyon ang video na ginamit nila.
Pinakita ko sa broker at sa mag-asawa.
Si Jayson, halos himatayin.
“Estafa to! Falsification! Ma’am, hindi ko alam! Biktima rin ako!”
Si Anna Santos, nanginginig na hawak ang asawa.
“Gusto naming bumalik ang pera namin! Ngayon din!”
Si Aling Teresita, biglang nagbago ang tono.
Lumapit sa akin at hinawakan ang kamay ko.
“Sofia, anak, patawarin mo na kami. Pamilya tayo. Ayusin natin to nang tahimik. Wag mo na palakihin. Isipin mo si Marco, mawawalan ng trabaho yan pag nakulong.”
Hinila ko ang kamay ko.
“Tatlong taon akong naging tahimik, Ma. Tatlong taon akong nagbayad, nagpakumbaba, nag-adjust. Tahimik akong binuhusan mo ng tubig na may sabon. Tahimik akong pinagsabihan na wala akong kwenta. Ngayon, tahimik niyo pa rin akong nanakawan ng 800k at ng bahay na hindi naman sa inyo?”
Lumingon ako kay Marco.
“Nasaan ang 20k na natira sa 800k? Kasi 780k ang ginastos ni Trish.”
Namula si Marco.
“Binayad ko sa bombay… yung utang ni Mama…”
“So wala na. Ubus na.”
Tumawag si Jayson ng barangay tanod.
Dumating ang tanod at sinabing dadalhin sa barangay hall sa may 32nd Street.
At habang naglalakad kami palabas, hawak ko ang lease contract at ang laptop na may video evidence, biglang hinila ni Marco ang braso ko nang mahigpit sa may elevator.
“Sofia, pag pumunta tayo sa barangay, sira ang buhay namin. Pumirma ka na lang sa isang papel na kunwari pumayag ka talaga para maibalik lang yung pera ng buyer at matapos na to. Please. Asawa mo pa rin ako.”
At doon, sa harap ng elevator na may salamin, nakita ko ang refleksyon naming tatlo: ako na pagod pero nakatayo nang tuwid, si Aling Teresita na hawak pa rin ang bayong na parang walang nangyari, at si Trish na umiiyak pero tinitignan pa rin kung nasira ang eyelashes niya.
At yung pinto ng elevator bumukas, pero imbes na barangay tanod ang lumabas, isang matandang babae na naka-uniporme ng Avida security ang lumabas na may dalang sulat na may tatak na “NOTICE OF LEASE VIOLATION AND ILLEGAL SUBLETTING”.
At nakalagay sa sulat, ang unit daw ay may report na ibinebenta nang iligal at may tatlong unauthorized occupants na hindi naka-declare.
At ang nakapirma sa baba: Atty. Villanueva, through Property Management.
Nabitawan ni Aling Teresita ang bayong.
Bahagi 4: Sa Huli Sila Ang Nagbayad Ng Utang Sila Ang Kinasuhan Ng Estafa At Ako Nagsimula Ulit Ng Tahimik Na Buhay Sa Condo Na Akala Nila Ay Kanila Na Pala Mula Sa Simula
Yung sulat na hawak ng guard, galing pala sa mismong admin ng Avida.
Si Tita Cora, habang ka-video call namin, tinawagan pala agad ang property manager na si Sir Lito na matagal na niyang kaibigan.
“Sofia, hija, pasensya ka na. Pero kailangan kong protektahan ang property ko. Hindi pwedeng may bentahan na nangyayari na hindi ko alam. At may report na may apat na tao ang nakatira sa unit na good for two lang. Kailangan kong mag-issue ng violation notice. Pero wag kang mag-alala, ikaw ang lessee ko, hindi sila.”
Doon na tuluyang gumuho si Aling Teresita.
Naupo siya sa sahig ng hallway, yung bayong na may lumang kumot, yakap-yakap niya.
“Paano na kami? Saan kami titira?”
Si Trish, hindi na umiiyak, nanlilisik na ang mata sa akin.
“Kasalanan mo to! Kung binigay mo na lang agad, hindi sana kami mapapahiya! Ikaw kasi, madamot ka!”
Tinitigan ko siya.
“Madamot? Trish, tatlong taon kitang pinakain. Yung pang-grocery niyo ni Mama, ako lahat. Yung pang-load mo, pang-parlor mo, pang- Starbucks mo, lahat galing sa sweldo ko. Yung condo na to, 25k lang ang rent ko pero ang market 60k. Alam mo ba kung bakit ako nakakatipid? Dahil pinagkatiwalaan ako ni Tita Cora. At sinira niyo ang tiwalang yun nung pinalayas niyo ako sa sarili kong kwarto.”
Dumating kami sa barangay hall ng BGC, yung maliit na hall sa may likod ng Market! Market!.
Andun na si Anna at James Santos, yung buyer, at si Jayson na broker.
Umiiyak si Anna.
“Ma’am Sofia, sorry, hindi namin alam. Biktima lang din kami. Yung 800k na yun, loan namin sa BDO. May interest yun kada buwan. Yung 780k na napunta sa kasal, paano na yun?”
Si Jayson, pinakita ang lahat ng chat nila ni Marco.
Doon malinaw na sinabi ni Marco na “ako na bahala sa pirma ni misis, nasa probinsya siya” at “photocopy lang muna, to follow ang original”.
May resibo ng 800k na GCash transfer kay Marco, tapos transfer agad ni Marco kay Aling Teresita, tapos kay Trish.
Kumpleto ang paper trail.
Ang sabi ng barangay chairman, dahil estafa at falsification na ang usapan at malaki ang halaga, hindi na kaya ng barangay at kailangan na sa pulis at sa korte.
Pero binigyan kami ng chance na magkasundo muna.
Sabi ko, “Gusto kong mabalik ang pera ng mag-asawang Santos. Hindi nila kasalanan. At gusto kong umalis na sa buhay ko ang pamilya na to.”
Si Aling Teresita, biglang lumuhod din sa barangay.
“Ma’am Santos, pasensya na, hindi namin mababalik agad ang 780k, naka-book na sa Villa Escudero, non-refundable daw sabi ni Trish.”
Si James Santos, yung asawa ni Anna, na tahimik lang kanina, biglang nagsalita nang malakas.
“Non-refundable? Eh di kasuhan namin kayo! May anak akong mag-aaral! Hindi kami mayaman!”
Doon na nagsalita si Tita Cora ulit via video call na naka-loudspeaker sa barangay.
“Ganito ang gagawin natin. Sofia, hija, hindi kita paaalisin sa unit. Pero yung pamilya ng asawa mo, kailangan nilang umalis ngayon din. At yung pera ng buyer, dapat nilang ibalik. Kung hindi, ako mismo ang magsasampa ng kaso ng trespassing at illegal selling ng property ko.”
Si Marco, umiiyak na.
“Mama, paano to? Wala tayong 800k!”
Si Aling Teresita, sa wakas, nagsabi ng totoo.
“May lupa kami sa Angeles, yung maliit na lote na mana pa ng asawa ko. 1.2M lang yun pag nabenta. Pero matagal pa mabenta yun.”
Sabi ni Anna, “Kahit lupa, tanggapin namin, basta may kasulatan!”
At doon, sa barangay, pumirma si Aling Teresita ng kasulatan na ibebenta nila ang lote sa Angeles at ibabalik ang 800k sa mag-asawang Santos sa loob ng 30 araw, plus 50k na danyos dahil sa abala at sa loan interest.
At yung 780k na nasa Villa Escudero?
Tinawagan mismo ni Tita Cora ang manager ng Villa Escudero dahil ka-Rotary niya ang may-ari.
“Naku, Cora, buti tumawag ka. Yung booking na yan, under Trish Dela Cruz, hindi pa fully paid, 50% pa lang ang down na 390k, yung 390k na naka-charge sa card ay pending pa at pwede pa naming i-reverse dahil fraud ang source. Ire-reverse namin.”
Narinig ni Trish yun at halos himatayin.
“Paano na yung kasal ko? Si Carlo!”
Sabi ni Tita Cora, “Iha, kung talagang mahal ka ng seaman mo, kahit sa simbahan lang sa Pampanga, magpapakasal siya. Hindi mo kailangan ng 780k na ninakaw para lang magmukhang mayaman sa Instagram.”
At si Marco?
Sa harap ng barangay, sinabi ko na gusto ko nang makipaghiwalay.
Legal separation.
Pagod na ako.
Tatlong taon akong naging ATM, naging katulong, naging doormat.
Sabi ng PAO lawyer na tinawagan ko, dahil sa ginawa niyang falsification at panloloko gamit ang ID ko, may ground ako for annulment at estafa.
Hindi na siya nakapagsalita.
Kinabukasan, umalis sila.
Si Aling Teresita, bitbit ulit ang bayong na may lumang kumot, pero ngayon may kasama nang kahihiyan.
Si Trish, wala nang milk tea, wala nang rhinestones, ang buhok magulo, umiiyak habang hila ang maleta.
Si Marco, naiwan ng ilang minuto, tinitigan ang unit na akala niya ay kanya.
“Sofia, mahal pa rin kita.”
Tinitigan ko siya.
“Marco, hindi mo ako minahal. Minahal mo yung idea na may babaeng magbabayad ng lahat habang ang pamilya mo ang nakatira na parang reyna. Ang minahal mo, yung 12.8M na akala mong mamanahin mo. Pero ang totoo, ni hindi mo alam kung ano ang meron ka.”
Umalis siya.
Pagkaalis nila, ako lang mag-isa sa unit.
Tahimik.
Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, tahimik talaga.
Wala nang amoy ng nilagang dahon.
Wala nang kalat ng false eyelashes.
Wala nang taong mambubuhos ng tubig sa paa ko.
Nilinis ko ang buong unit.
Tinapon ko yung basag na paso.
Bumili ako ng bagong sofa, maliit lang, kulay beige, yung gusto ko talaga.
Naglagay ako ng totoong snake plant na buhay.
At kinagabihan, tumawag si Anna Santos.
“Ma’am Sofia, nakuha na namin yung reversal ng 390k. Yung natitirang 410k, sabi ni Aling Teresita, maghihintay sila ng buyer ng lupa nila. Pero at least may pag-asa. Salamat ha. Hindi mo kami pinabayaan kahit biktima ka rin.”
Sabi ko, “Anna, pasensya ka na rin. Kung naging mas maingat ako sa pamilya ko, hindi sana kayo nadamay.”
At isang linggo matapos nun, dumating ang sulat galing sa BPI.
Naibalik na ang 390k sa account ni Anna.
At dumating din ang sulat galing sa korte.
Si Marco at Aling Teresita, kinasuhan ng mag-asawang Santos ng estafa.
Kailangan nilang humarap.
At ako, nagsampa ng annulment.
Si Tita Cora, bumalik galing Canada for a month at binisita ako.
“Sofia, hija, ang tapang mo. Alam mo, kaya kita pinatira dito ng mura, dahil alam kong may mabuti kang puso. Pero ang mabuting puso, kailangan may hangganan. Ngayon, gusto mo ba pa ring dito tumira? 25k pa rin ang rent mo, hanggang gusto mo.”
Niyakap ko siya.
“Opo, Tita. Dito ko po sisimulan ulit.”
Ngayon, anim na buwan na ang nakalipas.
Wala na sila.
Si Marco, nasa Pampanga, nagtatrabaho bilang delivery rider dahil tinanggal siya sa dati niyang trabaho nung nalaman ng HR ang kaso niya.
Si Aling Teresita, nagtitinda ng kakanin sa palengke ng Angeles para makabayad sa utang sa bombay.
Si Trish, hindi natuloy ang kasal kay Carlo. Nalaman pala ni Carlo na hindi pala sa kanya galing ang pera at iniwan siya. Nagtatrabaho na siya ngayon bilang cashier sa isang salon, at wala nang rhinestones ang kuko.
At ako?
Nasa balcony ako ngayon ng unit ko sa BGC, umiinom ng kape, tinitignan ang sunset sa may High Street.
Yung snake plant ko, buhay na buhay.
Yung condo, hindi ko man pag-aari, pero tahanan ko.
At sa wakas, natuto akong hindi lahat ng pamilya, kailangang isakripisyo ang sarili mo para lang matawag na mabuting asawa.
Minsan, ang pagiging mabuting asawa sa sarili mo, yun ang pinakamagandang simula.
At yung 12.8M na akala nilang mamanahin nila?
Hindi pala kailanman naging kanila.
At hinding-hindi na magiging kanila pa.
Natapos na ang panloloko.
Nagsimula na ang tahimik kong buhay na deserve ko.
